صد روز با روحانی؛ فرهنگ و هنر، از شعار تا عمل

Image caption به وزارت رسیدن علی جنتی شاید گزینه ایده‌آل هنرمندان نبود، اما کمتر مخالفت جدی از سوی آنان شنیده شد

اهالی فرهنگ و هنر که در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ ایران، مانند دوم خرداد ۱۳۷۶، نقش مهمی در پیروزی رئیس جمهور منتخب داشتند. این بار نیز دغدغه‌های فرهنگی این جمع شاید همپای نگرانی‌های اقتصادی مردم عادی پیش می‌رفت.

برای همین پس از پیروزی حسن روحانی در انتخابات، مهمترین مسئله ای که ذهن هنرمندان و نویسندگان و حتی مصرف کنندگان کالاهای فرهنگی را مشغول کرده بود، انتخاب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بود.

از محمد بهشتی (رئیس پیشین سازمان میراث فرهنگی)، احمد مسجد جامعی (وزیر سابق ارشاد) و علی مطهری (نماینده مجلس) به عنوان گزینه های احتمالی برای تصدی وزارت ارشاد در رسانه‌ها نام برده می‌شد.

انتخاب مسجد جامعی می توانست برای هنرمندان مطبوع باشد، اما پذیرفتن علی مطهری به عنوان وزیر احتمالی ارشاد برای آنان دشوار می نمود. آقای مطهری از میانه روترین چهره اصولگرایان در مجلس محسوب می شد و پا به پای اصلاح طلبان از انتخاب حسن روحانی حمایت کرده بود، اما دیدگاه های فرهنگی اش برای گروه بزرگی از هنرمندان نگران کننده بود.

نهایتا قرعه به نام علی جنتی افتاد؛ فرزند یکی از تندروترین روحانیون محافظه کار که البته از لحاظ سیاسی بیشتر به طیف میانه‌رو و اکبر هاشمی رفسنجانی نزدیک است.

به وزارت رسیدن علی جنتی شاید ایده آل ترین گزینه هنرمندان نبود، اما کمتر مخالفت جدی از سوی آنان شنیده شد، به خصوص آنکه آقای جنتی بلافاصله پس از انتخاب، از مخالفتش با سانسور صحبت کرد. سخنانی که در طول صد روز گذشته بارها تغییر کرد.

با گذشت ۱۰۰ روز از آغاز به کار دولت حسن روحانی، در حوزه فرهنگ و هنر نیز مانند بسیاری دیگر از حوزه ها، کارها پیشرفتی آهسته داشته است و هنوز موانع زیادی برای سیاستگذاران فرهنگی وجود دارد تا بتوانند به شعارهایی که داده اند عمل کنند.

ممیزی کتاب

در طور هشت سال ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، آنچه از دولت اصلاحات مانده بود دگرگون شد. محمدحسین صفار هرندی، نخستین وزیر ارشاد دولت احمدی نژاد در همان ابتدا اعلام کرد که کتابهایی که در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی مجوز گرفته اند، باید بار دیگر بررسی شوند و دوباره مجوز انتشار بگیرند. در هشت سال پس از آن بسیاری از کتاب ها توقیف شدند یا انتشارشان مشروط به بررسی دوباره اثر و اعمال سانسور بیشتر روی آنها شد و از چاپ مجدد بازماندند.

اما علی جنتی با رویکردی متفاوت به وزارت ارشاد رفت. او در بدو تصدی اش بر وزارت ارشاد گفت که ممیزی پیش از چاپ بر عهده ناشران گذاشته می شود و نهادهایی پس از انتشار کتاب، مواظب خواهند بود تا محتوای کتاب با "ارزش ها همسو باشد". این طرح با مخالفت شماری از ناشران و نویسندگان رو به رو شد. با این حال، شمار دیگری از نویسندگان، مترجمان و شعرای ایرانی در نامه ای به آقای جنتی خواهان حذف سانسور شدند.

از دیگر سخنان مهم آقای جنتی که هنوز جامه عمل به آن پوشانده نشده این بود که "کتاب‌هایی که در گذشته جلوی چاپ آنها گرفته شده است، بازبینی خواهند شد و عده‌ای از ناشران هم که در گذشته کار انتشار کتاب‌هایشان ممنوع شده بود، مسایلشان بازبینی خواهد شد و اگر با ضوابط دولت جدید تطبیق کنند، می‌توانند به کار خود ادامه دهند."

با این حال پس از صد روز از آغاز ریاست جمهوری حسن روحانی هنوز پیشرفت و تغییر عمده ای در سیاست های ممیزی کتاب وزارت ارشاد دیده نشده است و از بسیاری از کتاب هایی که در دوره محمود احمدی نژاد توقیف شد، رفع توقیف نشده است.

وزارتی 'فراجناحی'

Image caption از راست: احمدرضا درویش، مسعود کیمیایی، کارگردانان سینما، حجت الله ایوبی، رئیس سازمان سینمایی، علی جنتی، وزیر ارشاد

شاید وزارت ارشاد نمونه ای از دولتی باشد که حسن روحانی قول آن را داده بود؛ وزارتی فراجناحی. علی جنتی در انتخاب معاونان و مدیرکل های زیر مجموعه خود سراغ کسانی رفت که کمتر از آنچه که بسیاری انتظار داشتند، به جناحی خاص وابسته بودند.

حجت الله ایوبی، جایگزین جواد شمقدری در سازمان سینمایی شد که در سال های اخیر بسیاری از سینماگران به خصوص پس از پلمب خانه سینما دل خوشی از او نداشتند.

آقای ایوبی که دانش آموخته دانشگاه امام صادق است برخلاف سلفش سابقه ای در مدیریت و حیطه اجرایی سینما نداشت و برای سینماگران چندان شناخته شده نبود. اما بازگشایی خانه سینما که شاید مهمترین اولویت سینماگران بود، در همان روزهای آغازین مسئولیتش نشان از آن داشت که سازمان سینمایی قصد آشتی با سینماگران را دارد.

با این حال هنوز مانند بخش کتاب، بجز بازگشایی خانه سینما، اتفاق چشمگیری رخ نداده و بسیاری از کارگردانان و تهیه کنندگان سینما همچنان منتظر رفع توقیف فیلم هایشان و یا تصویب فیلمنامه و صدور مجوز ساخت و نمایش فیلم هایشان هستند.

در معاونت هنری، علی مرادخانی چهره ای شناخته شده برای هنرمندان بود. سابقه حضور او در وزارت ارشاد به سالهای نخستین پس از انقلاب باز می گردد. آقای مرادخانی حدود پانزده سال (۱۳۸۳-۱۹۶۹) مدیریت دفتر امور موسیقی وزارت ارشاد را در اختیار داشت.

اما معاونت فرهنگی تا بیش از دو ماه از آغاز کار دولت یازدهم بدون متصدی مانده بود و ناشران و نویسندگانی که به برخی از گفته های علی جنتی امید بسته بودند، منتظر بودند که چه کسی قرار است سیاست های او را در حوزه نشر پیاده کند.

علی جنتی همانطور که وعده داده بود، معاون فرهنگی خود را از میان چهره های حوزوی انتخاب کرد و در نیمه دوم مهرماه عباس صالحی را به این سمت منصوب کرد. او معمم نیست، اما از دانش آموختگان حوزه های علمیه مشهد و قم است و در سه دوره عضو هیات مدیره دفتر تبلیغات اسلامی و سپس عضو هیات امنای آن بوده است.

خانه سینما و امیدواری سینماگران

Image caption از چپ: منیژه حکمت، مرضیه برومند، کارگردانان سینما و گوهر خیراندیش، بازیگر در جشن روز ملی سینما

در دوره دوم ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، اختلاف میان اعضای خانه سینما و وزارت ارشاد افزایش پیدا کرد و این اختلاف با اعلام انحلال خانه سینما از سوی وزارت ارشاد به اوج رسید.

در مدتی که خانه سینما تعطیل بود، ده صنف تازه تاسیس با تعیین هیئت مدیره‌ای خانه صنفی دیگری را با عنوان خانه اصناف سینمای ایران تشکیل دادند که به خانه سینما ۲ مشهور شد.

با روی کار آمدن دولت جدید در روز ملی سینما، خانه سینما، بزرگترین نهاد صنفی سینماگران پس از بیست ماه بازگشایی شد و قرار شد که فعالیت خود را از سر گیرد.

با این حال بسیاری از مشکلات سینماگران و سینمای ایران همچنان پا برجاست که شاید از مهمترین آنها محدودیت های کاری برخی از آنها بوده است، هرچند مقام های دولتی گفته اند که مسئول رفع این محدودیت ها بیش از آنکه دولت باشد، قوه قضاییه است.

میراث فرهنگی

سازمان میراث فرهنگی به عنوان بازوی فرهنگی دولت همواره زیر ذره بین محافظه کاران بوده است. حتی زمانی که نزدیک ترین یاران محمود احمدی نژاد تصدی آن را بر عهده داشتند.

پس از آنکه محمد علی نجفی، وزیر پیشین علوم و آموزش و پرورش که از سوی حسن روحانی برای وزارت آموزش و پرورش معرفی شده بود، از مجلس رای اعتماد نگرفت، بلافاصله به ریاست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری منصوب شد. این انتصاب با مخالفت آن دسته از نمایندگانی رو به رو شد که به آقای نجفی رای اعتماد نداده بودند.

با این حال در طول صد روز گذشته هنوز اتفاق خاصی در این سازمان رخ نداده است. شاید مهمترین رخدادی که نام این سازمان را خبرساز کرد، هدیه ای بود که دولت آمریکا در نیویورک به تیم ایرانی اهدا کرد و محمد علی نجفی ان را با خود به ایران آورد؛ شیردالی که شایعه شد اصل نیست. هر چند سازمان میراث فرهنگی گفته است که به دنبال کشف اصالت آن نیست.

مطالب مرتبط