نگاهی به گروه موسیقی ماه و ساخته‌های تازه درخشانی

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

گروه تازه بنیاد موسیقی سنتی ماه، در ماه گذشته نخستین برنامه های خود را در تالارهای چند شهر اروپایی برگزار کرد و از جمله در استودیوی بی بی سی فارسی در لندن نیز برنامه‌ای را ضبط کرد.

گروه ماه را مجید درخشانی آهنگساز، پس از گروه خورشید بنیاد گذاشته است. او همچنان سرپرست گروه شهناز متعلق به محمد رضا شجریان نیز هست. او شور و شعف ویژه‌ای به کار آهنگسازی دارد و فکر می‌کند که آفریده‌هایش را باید با ارکستر اجرا کند تا ریزه‌کاری‌های سازآرایانه او خود را به درستی نشان بدهد.

درخشانی حدود بیست سال پیش کانون نوا را که در کلن به راه انداخت، کوشید با وجود همه دشواری‌ها، ارکستری برای آن فراهم آورد. یکی دو ارکستر کوچک به وجود آمد و به عدم رفت، با صرف انرژی بیشتری جوانان و نوجوانان را در یک ارکستر گسترده‌تر گرد هم آورد و کنسرت برای آن گذاشت. همان کاری را می‌خواست بکند که روح‌الله خالقی در سال ۱۳۲۸ در انجمن موسیقی ملی کرده بود: بنیاد ارکستر بزرگ هنر جویان، نام خالقی را هم به احترام او بر ارکستر نهاد.

با همه کوشش‌ها و دوندگی‌ها، کانون نوا که همه فعالیت‌ها زیر چتر آن شکل می‌گرفت، از پای درآمد و ارکستر وابسته به آن هم پس از برگزاری یکی دو کنسرت به پایان عمر خود رسید. ولی آن‌چه پایان نیافتنی بود شور و شوق درخشانی بود به کار موسیقی و آهنگسازی و بنیاد ارکستر تازه بدین گونه بود که او پس از تعطیل نوا به تهران رفت و ارکستر خورشید را بنیاد کرد.

کشف تازه

در گروه ماه حضور چهره‌های جوان غلبه دارد. جوان‌ترین شاید مهدیه محمدخانی باشد که کشف تازه درخشانی است. خواننده‌ای که در رشته معماری تحصیل کرده است.

مهدیه اگر چه از کودکی با موسیقی آشنا شده، ولی فراگیری تکنیک آواز خوانی را از سال ۱۳۸۷ آغاز کرده و به تازگی توانسته به کارگاه آواز محمد رضا شجریان وارد شود. درخشانی می‌گوید: "روز اولی که مهدیه به دیدنم آمد و برایم خواند دیدم صدای لطیف و پخته‌ای دارد که هیچ رابطه‌ای با سن کم و تجربه جوان او نداشت. به این ترتیب مهدیه با کوله باری لبریز از استعداد و توانائی و پشتکار شروع کرد...."

صدای مهدیه را که شنیدیم این پندار که درخشانی درباره‌اش اغراق می‌کند از میان برخاست. نشستیم و با شوق به آلبوم دریا دل حاوی ساخته‌های درخشانی با صدای مهدیه گوش سپردیم.

دریا دل

Image caption مهدیه محمدخانی و مجید درخشانی

در مجموعه دریا دل، ۹ ترانه سنتی آمده که پنج تا از آن ها در آواز اصفهان شکل گرفته که مشخص نیست چرا دستگاه نامیده شده است. (این تغییر عنوان در مورد دشتی نیز به کار رفته است.) شعر ترانه‌ها بر خلاف آلبوم جوهر عشق که بیشتر از مولوی برداشت شده بود، بیشتر از معاصران است ولی با دقت انتخاب شده و بیشتر آن‌ها رنگ و بوی متعهدانه دارد. ولی باز دو ترانه به شعر مولوی آراسته شده است. از جمله غزل پرخونی با این مطلع:

دگر باره بشوریدم/ بدان سانم به جان تو/ که هر بندی که بربندی/ بدرَانم به جان تو!/

درخشانی رفته رفته دارد به مولوی خو می‌گیرد. چم و خمش را دریافته است، هر چند که کارهای تازه از نظر تاثیرگذاری به پای مولوی‌واره‌های مجموعه جوهر عشق نمی‌رسد. خواننده قبلی زهره جویا بود که صدایش اگر چه کوتاه‌تر بود ولی شاید، با جوش و خروش مولوی سازگارتر می‌نمود.

یکی از ترانه‌ها، شعری از لایق شیر علی، شاعر تاجیک را در خود دارد، که چندان چنگی به دل نمی‌زند ولی خط فکری‌اش با مجموعه سازگاری دارد.

درخشانی کم کم دارد به شعر نو نیز رغبت پیدا می‌کند. در جوهر عشق روی سفر بخیر شفیعی کدکنی کار کرده بود که خیلی هم با استقبال روبرو شد. حالا در این مجموعه تازه رفته است به سراغ نیما و فروغ. هنگام که گریه می‌دهد ساز، شعری از نیما و دوست داشتن از فروغ را به قالب ترانه درآورده است که از نظر تلفیق، ترانه با شعر فروغ بهتر از کار درآمده است. نیما زبان پیچیده‌ای دارد و روایی ملودی‌های ترانه را پس می‌زند.

یکی از ترانه‌های زیبای مجموعه، آتش دل نام دارد که آهنگی است از مرتضی نی داوود، با شعر پژمان بختیاری، از خوانده‌های پیشین قمر،(آتشی در سینه دارم جاودانه) که با صدای جوان و رسای مهدیه صیقل خورده است و یکی از بهترین‌های این مجموعه به شمار می‌رود.

تنظیم تازه‌ای از مرغ سحر معروف نی داوود- بهار نیز از جمله ترانه‌های سی دی تازه است. در این تنظیم درخشانی بند دوم و سوم ترانه را که همیشه به تیغ سانسور رسانه‌ها حذف می‌شده است به جای بند اول به کار گرفته که در زمان خود مانیفستی علیه ناهنجاری‌های فرهنگی و اجتماعی بوده است:

Image caption درخشانی کم کم دارد به شعر نو نیز رغبت پیدا می‌کند

"دور حقیقت به سر شد/ عهد و وفا بی‌ثمر شد/ ناله عاشق، ناز معشوق/

هر دو دروغ، و بی‌اثر شد/

راستی و مهر و محبت فسانه شد/ قول و شرافت همگی از میانه شد/"

ولی باز سانسور در این ترانه هم کاملا از پای در نیامده و بیتی جانانه از ترانه حذف شده است:

"از پی دزدی/ وطن و دین بهانه شد/ دیده تر کن!/"

مهدیه خواننده جوان، همه ترانه‌ها را بی‌عیب و نقص می‌خواند. صدای پرخونی دارد. خودش باید دریابد که هنوز در حوزه سنتی بماند یا روی ترانه‌های نوآورانه نیز کار کند. دریا دل نشان می‌دهد که متن‌ها و آهنگ‌های سنتی با صدای او سازگاری بیشتری دارد.

مهدیه قطعه آواز دلپذیری نیز در مجموعه خوانده است با غزلی معروف از بهار(پرداخته سال‌های زندان):

"من نگویم که مرا از قفس آزاد کنید/ قفسم برده به باغی و دلم شاد کنید/

یاد از این مرغ گرفتار کنید ای مرغان/ چون تماشای گل و لاله و شمشاد کنید/

هر که دارد ز شما مرغ اسیری به قفس/ برده در باغ و به یاد منش آزاد کنید!.."

جدا از صدای مهدیه، باید از تنظیم و ساز آرایی‌های مجید درخشانی نیز یاد کرد. بعضی‌ها کار تنظیم او را بهتر و چشمگیرتر از آهنگسازی‌اش می‌دانند. ولی این حرف نامربوطی است. به طور کلی، تنظیم بخشی مهم از آهنگسازی است و در نهایت از آن جدا نیست. درخشانی در ساخت و پرداخت موسیقی بی‌کلام نیز تجربه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها اندوخته. کاری که اخیرا تمایل آهنگسازان جوان را هم به سوی خود کشیده است. موسیقی ایرانی باید در عین رابطه با شعر که پیشینه‌ای دراز دارد، بتواند به جایگاه مستقل خود نیز دست پیدا کند و مخاطبان زبانش را بدون تکیه بر شعر دریابند.

مجید درخشانی همپای آلبوم دریا دل، آلبوم‌های دیگری نیز به بازار فرستاده که می‌توان آن‌را کنسرتویی برای نی و ارکستر نامید. در نی و ارکستر شاهو عندلیبی نقش تکنواز را ایفا می‌کند.