رشد اندک بودجه فرهنگی در دولت روحانی

Image caption بودجه سال ۹۳ همچنان که در بخش‌های دیگر انقباضی است، در بخش فرهنگ نیز از چنین ویژگی برخوردار است

نخستین لایحه بودجه دولت حسن روحانی در بخش فرهنگ اگرچه در مقایسه با سال ۱۳۹۲ رشدی نسبی را شاهد بوده است اما تقریبا برابر با بودجه سال ۹۱ دولت محمود احمدی نژاد است. سالی که هنوز فشار تحریم ها نفس بخش اقتصاد فرهنگ را نگرفته بود.

این لایحه در ۴ پیوست به همراه ماده واحده و تبصره‌ها منتشر شده است. محوریت و نقطه توجه اصلی این گزارش بر پیوست چهارم، بخش اعتبارات هزینه و تملک دارایی های دستگاه‌های دولتی، و قسمت‌های مربوط به اعتبارات فرهنگی وهنری تمرکز یافته است.

اگر چه در پیوست نخست بودجه هم می‌توان مواردی از واریز درآمدهای نهادهای فرهنگی و هنری را شاهد بود، اما میزان درآمدهای حاصل از فعالیت‌های این نهادها چندان رقم قابل اعتنایی نیست، ضمن آنکه عموم این درآمدها به حساب خزانه واریز می‌شوند و در عمل چیزی عاید این نهادها نمی‌شود.

بودجه سال ۹۳ همچنان که در بخش‌های دیگر انقباضی است، در بخش فرهنگ نیز از چنین ویژگی برخوردار است. شاید بتوان گشاده‌دست ترین بودجه دولت در حوزه فرهنگ را در سال ۹۱ مشاهده کرد. بودجه‌ای که اواخر سال ۹۰ به تصویب مجلس رسید، زمانی که تازه بارقه‌های تحریم نمایان می‌شد. بودجه‌ای که نشان می‌داد هنوز فشار تحریم‌ها کارگر نیفتاده و دولت می‌توانست با تکیه بر قیمت بالای نفت و درآمدهای کلان آن، دستی گشاده در مصارف خود داشته باشد.

بعد از این سال و با فشار کمرشکن تحریم و تورم، و افزایش ناگهانی قیمت ارز، دولت قبلی به سمتی حرکت کرد که بودجه فرهنگی را کمتر و کمتر کند. سیر نزولی بودجه نهادهای فرهنگی سبب شد تا عملا بسیاری از کارها تعطیل و متوقف و علاوه بر آن فضای اقتصاد فرهنگ با نشیبی شگفت‌انگیز روبرو شود. بودجه سال ۹۳ در فضای متاثر از چنین موانعی پرداخته شد، به نحوی که اگر بخواهیم محاسبات بودجه‌ای را بر اساس قیمت‌های ثابت سال ۹۰(زمانی که بودجه سال ۹۱ پیشنهاد می شد) بسنجیم، بودجه فرهنگی سال ۹۳ ارزشی کمتر از نصف این بودجه در سال ۹۰ را را پیدا خواهد کرد.

در بودجه بخش فرهنگ علاوه بر نهادهایی که مستقیم زیر مجموعه ریاست جمهوری‌اند، وزراتخانه‌های فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش وپرورش، ورزش و جوانان، علوم و فن آوری، بهداشت و درمان، و یکی دو معاونت از وزارت کشور نیز جای می‌گیرند.

فرهنگستان‌ها، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، سازمان اسناد وکتابخانه ملی و بنیاد ایرانشناسی نیز از جمله نهادهایی هستند که زیر مجموعه ریاست جمهوری قرار دارند و بودجه آنها در ردیف سالانه بودجه آورده می‌شود.

علاوه بر این نهادها برخی نهادها هستند که دولت و مجلس هیچ گونه نظارتی بر آنها ندارند اما سهمی جدی و موثر از بودجه سالانه بخش فرهنگ را به خود اختصاص می‌دهند. نهادهای مرتبط با فعالیت‌های دینی و مذهبی، حوزه‌های علمیه، سازمان تبلیغات اسلامی وسازمان صدا و سیما مهمترین این نهادها‌ هستند که در مجموع بالغ بر دو هزار و دویست میلیارد تومان از بودجه سالانه را به خود اختصاص داده‌اند.

سازمان صدا وسیما با ۹۶۷ میلیارد تومان بودجه بیشترین سهم از بودجه فرهنگی را به خود اختصاص داده است. نکته جالب توجه این که در پیوست سوم لایحه بودجه، در بخش هزینه‌ها صدا و سیما هزینه‌ای بالغ بر ۱۵۴۰ میلیارد تومان دارد که بخش اعظم آن را دولت تامین می‌کنند.

در کنار این رقم، بودجه تازه‌ای هم به صدا و سیما تحت عنوان ابلاغ اجرایی دفتر مقام معظم رهبری اختصاص یافته است که رقم آن ۴۴ میلیارد تومان است.

بودجه مجموعه فرهنگستان‌های علوم، هنر، علوم پزشکی، زبان و ادب فارسی و بنیاد ایرانشناسی ۳۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان است که سهم فرهنگستان زبان و ادب فارسی با ۸ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان، بیشترین و فرهنگستان علوم با ۴ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان کمترین است.

بودجه کلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۶۲۳ میلیارد تومان است.

در لایحه یاد شده بودجه معاونت های زیر مجموعه وزارت ارشاد به ترتیب سازمان سینمایی (۱۰۰ میلیارد)،معاونت هنری (۵۶ میلیارد تومان شامل تئاتر،تجسمی و موسیقی) را شامل می شود که کمترین سهم را در این مجموعه موسیقی بر عهده دارد.

Image caption سازمان میراث فرهنگی از بخش‌های فرهنگی است که در ردیف بودجه دولت قرار دارد

بودجه دو معاونت مطبوعاتی و فرهنگی اما، در چند بخش توزیع شده است که مهمترین آن بودجه ۱۵۰ میلیارد تومانی حمایت از مطبوعات و نشر کتاب است که بیش از ۸۸ میلیارد تومان آن به کتاب(معاونت فرهنگی)‌ و نزدیک به ۶۲ میلیارد تومان آن به حمایت از مطبوعات و یارانه‌های مطبوعاتی اختصاص یافته است. این رقم تا قبل از سال ۸۴ در قالب خرید کاغذ از سوی دولت و توزیع آن بین ناشران و روزنامه‌ها انجام می شد، اما با حذف یارانه کاغذ، رقم اختصاص یافته به ریال بین دو معاونت مطبوعاتی و فرهنگی توزیع شد.

در بخشی دیگر از بودجه نیز ۲۱ میلیارد تومان به معاونت مطبوعاتی در قالب حمایت و ارتقای مطبوعات و نیز ۱۹ میلیارد تومان بابت توسعه نشر و ترویج کتابخانه به معاونت فرهنگی ارشاد اختصاص یافته است.

از جمله بودجه های قابل اعتنا در بودجه وزارت ارشاد اختصاص نزدیک به ۵۰ میلیارد تومان بابت گسترش فعالیت‌های فرهنگی در مساجد و نیز ۲۵ میلیارد تومان بابت حمایت و هدایت فعالیت‌های فرهنگی و دینی است که از مجموع بودجه ۶۲۳ میلیارد تومانی وزارت ارشاد ۱۲ درصد کل بودجه را به خود اختصاص داده است.

در بودجه وزارت ارشاد ۲۷ میلیارد تومان به حمایت از اهل قلم و نویسندگان و روزنامه نگاران و هنرمندان اختصاص داده شده است که در قالب بیمه هنرمندان و نیز وام‌های کم بهره و نیز طرح تکریم (حقوق بازنشستگی) به هنرمندان و اهل قلم پرداخت می‌شود.

شورای عالی انقلاب فرهنگی با بودجه ۳۴ میلیارد و ۹۰۰ میلیون از جمله نهادهایی است که اگر چه بودجه آن از سوی دولت تامین می شود، اما زیر نظر رهبری است و تقریبا کمتر بابت فعالیت هایش پاسخگوست.

بودجه اختصاص یافته به نهادهای مرتبط با فعالیت‌های روحانیون در مجموع ۵۴۹ میلیارد تومان را شامل می‌شود. این بودجه بین چهار نهاد، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، شورای هماهنگی تبلغات و شورای عالی حوزه های علمیه، و شورای سیاستگذاری شوراهای علمیه خواهران تقسیم می‌شود که بیشترین آن به شورای عالی حوزه علمیه با ۲۷۶ میلیارد تومان اختصاص یافته است.

Image caption بودجه کلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۶۲۳ میلیارد تومان است

علاوه بر این رقم مرکز خدمات حوزه‌های علمیه نیز بودجه‌ای ۲۶۵ میلیارد تومانی را به خود اختصاص داده است. اگر رقم حق بیمه طلاب و روحانیون غیرشاغل را که ۱۵۳ میلیارد تومان می‌شود به بودجه نهادهای دیگر مذهبی همانند حوزه علمیه خراسان، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، موسسه نشر آثار آیت‌الله خمینی و برخی نهادهای ریز و درشت دیگر اضافه کنیم، در مجموع بودجه اختصاص یافته به نهادهای مذهبی نزدیک به ۱۲۰۰ میلیارد تومان را شامل می‌شود.

بودجه حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی نیز ۴۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان است که بیشترین آن با ۱۶ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان به بخش سینمایی و کمترین آن با یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان به حمایت و گسترش امور ادبی اختصاص یافته است. حمایت از هنرهای تجسمی، موسیقی ملی و هنرهای نمایشی هم هر کدام بین سه تا چهار میلیارد تومان را به خود اختصاص داده‌اند.

بودجه ۵۹ میلیاردی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان که زیرمجموعه آموزش و پرورش قرار دارد از دیگر بخش‌های لایحه بودجه دولت به شمار می رود.

سه کتابخانه مهم مجلس با ۱۴ میلیارد و ۶۰۰ میلیون، کتابخانه و سازمان اسناد ملی با ۴۴ میلیارد و و کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی با ۵ میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان نیز از جمله نهادهای دیگر حوزه فرهنگ هستند که از ردیف بودجه در لایحه دولت برخوردارند.

سازمان میراث فرهنگی با بودجه ۳۴۳ میلیارد تومانی که ۲۳۲ میلیارد تومان آن جمع تملک دارایی‌های سرمایه‌ای است از دیگر بخش‌های فرهنگی است که در ردیف بودجه دولت قرار دارد.

مطالب مرتبط