اشارات عطار به ویژگی‌های پرندگان

"در بخش آغازی داستان [منطق الطیر]، عطار، دوازده مرغ را برگزیده و برای هریک از ایشان، به طور مساوی، پنج بیت خطاب ویژه سروده است."

با این مقدمه، محمدرضا شفیعی کدکنی، محقق و ادیب ایرانی، به معرفی پرندگانی می‌پردازد که عطار نیشابوری در اثرش به آنها اشاره کرده است.

در زیر خلاصه‌ای از توضیحات آقای شفیعی کدکنی به نقل از مقدمه ایشان بر تصحیح منطق الطیر می‌آید. در جاهایی که سه نقطه گذاشته شده، متن کوتاه شده است.

ساختار کلی خطابها شامل دوازده پرنده است از هدهد تا باز. وقتی به باز رسیده است به جای پنج بیت، او را با ده بیت مخاطب قرار داده است، زیرا مقامی برتر از دیگر پرندگان دارد و جایگاه او ساعد سلطان است و دست ذوالقرنین.

بعد از این خطاب ویژه دوازده مرغ، توصیفی از "مجمع مرغان" جهان آغاز می‌شود و در خلال آن مجمع است که ما با مرغان دیگری آشنا می‌شویم که عبارتند از: