جشنواره موسیقی فجر؛ سیطره موسیقی پاپ، خلأ ارکستر ملی و سمفونیک

حق نشر عکس ISNA

نخستین جشنواره موسیقی فجر در دولت حسن روحانی از ۲۴تا ۳۰ بهمن در ۹ تالار تهران برگزار خواهد شد.

جدول برنامه‌های بیست‌ و نهمین جشنواره موسیقی فجر از حضور و اجرای بیش از ۱۱۰ گروه کوچک و بزرگ در هفت روز جشنواره خبر می‌دهد.

بر اساس جدول ارائه شده در بخش رقابتی ۲۴ گروه ، بخش جنبی در شاخه "نسلی دیگر" ۱۲ گروه موسیقی ، بخش استعدادهای درخشان ۲۷ گروه و تکنواز شرکت دارند.

۷ گروه در بخش بین‌الملل و ۹ گروه در بخش موسیقی بانوان و ۱۱ گروه پاپ در جشنواره امسال حضور دارند.

۴گروه در بخش موسیقی کودک و نوجوان ، ۲ گروه موسیقی محلی و ۱۳ گروه نیز در گونه‌های سنتی، ارکسترال ، کلاسیک به روی صحنه می روند.

در این دوره از جشنواره ۱۰ فیلم نیز در خانه هنرمندان ایران از کارگردانان ایرانی و خارجی به نمایش در می آید. بخشی که در سال‌های گذشته تحت عنوان پژوهش برگزار می‌شد، اما به دلیل استقبال اندک، از سال قبل به سمت نمایش فیلم‌های مرتبط با موسیقی در قالب‌‌های مستند و داستانی تغییر ماهیت داد. برخی فیلم‌های این بخش، همانند ای مرز پرگهر، قبلا نمایش داده شده بود و با توجه پراکندگی موضوعی فیلم‌ها به نظر می‌رسد وجه ممیزه‌آی نتوان برای این بخش در نظر گرفت.

سیطره موسیقی پاپ، فترت موسیقی سنتی

مهمترین اجراهای جشنواره امسال را باید از آن خوانندگان شناخته شده موسیقی پاپ به شمار آورد. علاوه بر اجرای ۱۱ خواننده پاپ در یکی از بزرگترین تالارهای موسیقی کشور، محمد اصفهانی نیز در تالار وحدت به اجرای برنامه‌ خواهد پرداخت تا وزنه خوانندگان پاپ در جشنواره امسال بیش از گذشته حس شود. رضا صادقی، سیروان خسروی، حمید عسگری، علی عبدالمالکی، محسن یگانه، رضا یزدانی و مازیار فلاحی از جمله خوانندگان مطرح پاپ‌اند که در برج میلاد به اجرای برنامه خواهند پرداخت.

اجراهای خوانندگان موسیقی پاپ به دلیل اقبال مخاطبان نیازی به سرمایه‌گذاری و صرف بودجه از طرف دست‌اندرکاران ندارد و حتی در سال‌هایی تامین کننده بخشی از هزینه‌های جشنواره بوده است. به نظر می‌رسد کمبود بودجه موسیقی که کمترین میزان را در میان شاخه‌های هنری دارد، عاملی مهم باشد برای بهره‌گیری از موسیقی پاپ برای جبران این کسری.

هر قدر موسیقی پاپ با دست گشاده وارد جشنواره شده، بخش موسیقی سنتی لاغرتر از حتی تمامی دوره‌های دولت محمود احمدی‌نژاد حضور پیدا کرده است.

از میان خوانندگان نام آشنا می‌توان به سالار عقیلی اشاره کرد و نیز محمد معتمدی که پیش از این در دوره‌های مختلف جشنواره موسیقی فجر حضور داشتند.

نسل پیش‌کسوت نوزندگان و خوانندگان تقریبا در این جشنواره غایبند، شاید هادی منتظری (نوازنده کمانچه با گروه تیام) و حسین پرنیا (آهنگساز قطعه معروف من مانده‌ام تنهای تنها، ایرج بسطامی) و علی قمصری را بتوان معروف‌تر از سایر افراد به شمار آورد.

حق نشر عکس ISNA
Image caption هر قدر موسیقی پاپ با دست گشاده وارد جشنواره شده، بخش موسیقی سنتی لاغرتر از حتی تمامی دوره‌های دولت محمود احمدی‌نژاد حضور پیدا کرده است

در مقابل برخی از گروه‌های موسیقی جوانتر که به نوعی به موسیقی ملی ایران تعلق دارند، حضوری چشمگیرتر دارند. از میان این گروه‌‌ها، گروه رهاوی با آهنگسازی احسان ذبیحی‌فر، با روایت موسیقی دوران کهن‌تر ایران (موسیقی قبل از دوره قاجار) شناخته شده‌تر است.

حضور جدی تر بانوان

در مقایسه با دوره‌های گذشته که موسیقی بانوان عملا به سمت حذف و تقلیل اجراها حرکت می‌کرد، اجرای امسال بخش بانوان نوعی بازگشت جدی تر این گروه از فعالان به صحنه موسیقی ایران است.

اما مشکل این بخش در آن است که عملا اجراهای آنها از تنوع و تازگی به دور است و عمده این گروه‌ها تنها به اجرای برخی از تصانیف یا آهنگ‌های خاطره‌انگیز گذشته روی می‌آورند.

این همان نکته‌ ای است که محمد سریر، آهنگساز و رئیس هیئت مدیره خانه موسیقی و یکی از اعضای شورای سیاستگذاری جشنواره موسیقی فجر در گفت وگو با سایت انجمن موسیقی بر آن تاکید می‌کند.

به گفته این آهنگساز "موسیقی بانوان یکی از مواردی است که باید به آن پرداخته شود چرا که مخاطب و منتقدی جدی برای این نوع موسیقی وجود ندارد. خود هنرمندان هم بیش از هرچیز ترجیح می‌دهند به خواندن و اجرای کارهای نوستالژیک روی آورند و همه اینها به این خاطر است که فضا و مجالی برای ارائه موسیقی بانوان وجود ندارد."

برابر سیاست‌هایی که در اجرای موسیقی بانوان وجود دارد و محدودیت‌های صدای زن در ایران، تنها بانوان می‌توانند در این اجراها حاضر باشند.

در بخش بانوان، امسال حضور دو گروه نسبتا متفاوت است. اول گروه "کرشمه" به خوانندگی شیدا جاهدیان است که چند سالی ممنوع‌الکار بود و بعد از مبارزه‌ای نفس‌گیر با سرطان و گذراندن شیمی‌درمانی به صحنه موسیقی بازگشته‌ است.

دیگری گروه "ستاره قطبی" با سرپرستی بهار ایلچی است که در آن جمعی از تحصیل‌کرده‌های هنرستان موسیقی دختران برای نخستین بار ۱۶ قطعه موسیقایی را به چهار زبان فارسی، انگلیسی، هندی و عربی اجرا می‌کنند.

بهار ایلچی در گفت‌ وگویی با سایت انجمن موسیقی به اجرای "چند آهنگ‌ قدیمی و نوستالژیک با تنظیم جدید " اشاره کرده است.

موسیقی کودکان و نوجوانان

موسیقی کودک امسال از جمله بخش‌هایی است که سعی شده گرایش‌های مختلف این گونه موسیقایی را در خود جای دهد. به جز برادران نظر (ناصر و مسعود) که روایتگر یک گونه خاص از موسیقی کودک (موسیقی مبتنی بر آموزه‌های کارل ارف) هستند، گروه‌ زیر نظر سودابه سالم و نیز گروه آشیانه (زیر نظر فریبرز رستمی) قرائت‌های بومی‌تری از موسیقی کودک را ارائه می‌کنند.

فریبرز رستمی محقق و موزیسینی است که بعد از ۱۲ سال کار پژوهشی تجربی-نظری، موسیقی خاص کودک بر اساس فواصل موسیقایی ایران و موسیقی نواحی و نمایش‌های منتسب به فرهنگ ایران را با سازهایی ابداعی خاص گروه آشیانه ارائه خواهد کرد.

اجراهای ملل و بخش رقابتی و ویژه

هفت کشور تونس، عراق، ارمنستان، آلمان، اتریش، آذربایجان و هلند در بخش بین‌الملل جشنواره به اجرای برنامه می‌پردازند.

علاوه بر این اجراها بخشی از فعالیت جشنواره به برگزاری رقابت بین گروه‌‌ها و نوازندگان جوان اختصاص دارد. این اجراها عمدتا در تالار رودکی به صحنه می‌روند و در آن ۲۵ تن از هنرمندان و نوازندگان جوان سازهای کلاسیک غرب به رقابت با یکدیگر می‌پردازند.

دو نوازی پیمان یزدانیان، آهنگساز و موزیسین و نوازنده پیانو، و حسام اینانلو (کمانچه)، سامان احتشامی(پیانو)، ارکستر زهی ایران به رهبری منوچهر صهبایی و ارکستر موسیقی نو به رهبری علیرضا مشایخی از دیگر اجراهای قابل اعتنای جشنواره بیست و نهم موسیقی فجر می‌تواند باشد.

آب رفتن روزها و نبود دو ارکستر ملی و سمفونیک

پیش‌بینی‌ها این بود که با حضور دولت روحانی و تصدی معاونت هنری از سوی علی مرادخانی ( رئیس مرکز موسیقی در دهه ۷۰ و ۸۰) مدت زمان برگزاری جشنواره به وضعیت سابق خود باز گردد و مخاطبان شاهد اجرای ۱۲ روزه جشنواره موسیقی فجر باشند. اما به نظر می‌رسد مشکلات بودجه‌‌ای و انتخاب دیرهنگام مدیر دفتر امور موسیقی در این دوره چنین امکانی را از جامعه موسیقی سلب کرده باشد.

جشنواره موسیقی فجر در دوره وزارت مهاجرانی تا ۱۵ روز هم برنامه داشت، اما در دولت احمدی نژاد به مرور کم شد و به زمان یک هفته‌ای رسید.

از جمله خلأ های جدی این جشنواره عدم حضور دو ارکستر ملی و سمفونیک است.

پیش از این حسن روحانی در دیدار با هنرمندان به آنها وعده داد ارکستر سمفونیک و ملی را راه اندازی کند، اما وعده آقای رئیس جمهور حداقل به این جشنواره نرسید.

برای نخستین بار در دو دهه گذشته است که ارکستر سمفونیک ایران در جشنواره فجر غایب است. ضمن آنکه ارکستر ملی هم از بدو تاسیس در تمامی این سال‌ها در جشنواره اجرای برنامه داشت.

علاوه بر این موارد، جشنواره موسیقی فجر بر خلاف دو جشنواره تئاتر و سینما، همه گاه با بی‌اعتنایی بزرگان موسیقی سنتی ایران روبرو بوده است و عمده اجراهای آن به گروه‌های جوانتر و یا گروه‌های پاپ اختصاص دارد.