فیلومنا؛ تراژدی واقعی در قالب کمدی سینمایی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption جودی دنچ در نقش فیلومنا و استیو کوگان در نقش مارتین سیکس اسمیت

جودی دنچ بازیگر با سابقه انگلیسی به خاطر ایفای نقش زنی سالخورده در فیلم فیلومنا در بخش اسکار بهترین بازیگر زن نقش اصلی نامزد شده است. داستان فیلم ماجراهای این زن است که پنجاه سال پیش فرزندش را برای سرپرستی به خانواده دیگری سپرده اند و تا امروز در جستجوی او بوده است.

این اولین بار نیست که جودی دنچ به خاطر ایفای نقش شخصیت های واقعی مورد ستایش قرار گرفته است. او در سال ۱۹۹۷ در فیلمی به نام آقای براون نقش ویکتوریا ملکه بریتانیا را بازی کرد و در سال بعد به خاطر ایفای نقش ملکه الیزابت اول در فیلم شکسپیر عاشق جایزه اسکار برای بهترین بازیگر زن نقش مکمل را دریافت کرد.

در سال ۲۰۰۱ نیز با ایفای نقش آیریس مرداک نویسنده شهیر انگلیسی و نبرد وی با بیماری آلزایمر در فیلمی به نام آیریس جایزه بفتا برای بهترین بازیگر زن را برد.

اوایل سال جاری نیز در نمایشنامه جدیدی اثر جان لوگان به نام پیتر و آلیس وی نقش آلیس لیدل هارگریوز را بازی کرد که در عالم واقعیت الهام بخش شخصیت خیالی آلیس در سرزمین عجایب بوده است.

فیلم جدید جودی دنچ به نام فیلومنا داستان واقعی زندگی یک زن ایرلندی و کاتولیک است که اولین بار ماجراهای تراژیک آن در کتابی به نام "فرزند گمشده فیلومنا لی" به قلم مارتین سیکس اسمیت از گزارشگران سابق بی بی سی منتشر شد.

حق نشر عکس PA
Image caption جودی دنچ (چپ) همراه با فیلومنا لی در شب اکران فیلم در جشنواره فیلم لندن

جودی دنچ می گوید: "من برای ایفای این نقش احساس مسئولیت زیادی می کنم چون یک شخصیت واقعی است و مردم او را می شناسند. آنها با تماشای فیلم می خواهند شخصیت واقعی فیلومنا را در بازی من ببینند و من امیدوارم که توانسته باشم چنین چیزی را ارائه دهم. یکی از دوستانم به من گفت که در این فیلم هیچ اثری از خود من را نمی بیند. به نظرم این بهترین چیزی است که در باره بازی من در این فیلم می توان شنید."

در این فیلم به کارگردانی استیون فریرز، ماجراهای فیلومنا با باردار شدن او در سال ۱۹۵۲ شروع می شود. جامعه و اطرافیان به او به عنوان "زنی که سقوط کرده" نگاه می کنند و او را به یک صومعه می فرستند.

فیلومنا در دوران زندگی در این صومعه زیر نظر خواهران روحانی در رختشورخانه کار می کند و به وی اجازه داده می شود که فقط یک ساعت در روز پسر نوزاد خود به نام آنتونی را ببیند. اما وقتی آنتونی سه ساله می شود برخلاف نظر فیلومنا او را برای سرپرستی به خانواده دیگری می سپارند.

فیلومنا تمام پنجاه سال بعدی زندگی خود را در جستجوی پسر گمشده اش می گردد تا اینکه با مارتین سیکس اسمیت آشنا می شود که از خبرنگاران سابق امور بین المللی بی بی سی و مدیر سابق ارتباطات و دفتر رسانه ای تونی بلر، نخست وزیر بریتانیا است. مارتین سیکس اسمیت متوجه می شود که زندگی فیلومنا یک داستان خارق العاده است و ارزش آن را دارد که تحقیقات بیشتری در مورد آن انجام شود.

استیو کوگان هنرپیشه انگلیسی نقش این خبرنگار سابق را بازی می کند و درعین حال همراه با جف پاپ فیلمنامه اقتباسی این فیلم را نوشته اند.

جودی دنچ به یاد می آورد که یک روز استیو کوگان به منزل او آمد تا بخشی از فیلمنامه را برای وی بخواند. وی می افزاید: "من همیشه از اینکه کسی بیاید و یک داستانی را برایم تعریف کند خوشم می آمده. درست در همان لحظه ای که خواندن فیلمنامه تمام شد من تصمیم گرفتم که نقش این شخصیت را بازی کنم."

اما داستان زندگی فیلومنا چرا تا این حد برای جودی دنچ جذاب و گیرا بود؟

حق نشر عکس AFP
Image caption جودی دنچ: من احساس مسئولیت زیادی می کردم چون مردم این شخصیت واقعی را می شناسند

وی می گوید: "تمام زندگی او درباره توان و اراده یک شخص، اعتقادات و شکیبایی اوست. با وجودیکه او زجر زیادی کشیده و به نظر آسیب پذیر و رنجیده می آید ولی در درونش به اندازه بیست نفر نیروی مقاومت و زندگی دارد."

جودی دنچ برخلاف اکثر نقش هایی که اخیرا بازی کرده برای این فیلم امکان آن را داشت که مدتی را از نزدیک با فیلومنای حقیقی سپری کند و از این طریق نقش این شخصیت را در ذهن خود شکل دهد.

جودی دنچ می گوید که شوخ طبعی و آسیب پذیر بودن روح فیلومنا به شدت وی را تحت تاثیر قرار داد و می افزاید: "تمام مدت مرا به خنده می انداخت. او روح آسیب دیده و حساسی دارد ولی با خواندن این داستان به خوبی می توان درک کرد که درعین حال قدرت شخصیت او بی نظیر و ایمان و اعتقاداتش خدشه ناپذیراند."

در فیلم هر دو این عناصر از شخصیت فیلومنا به خوبی منعکس و بررسی شده اند. در چندین صحنه از فیلم هر دو شخصیت داستان لحظاتی از شوخی و خنده های طولانی دارند. اما وقتی صحبت به کلیسای کاتولیک و رفتار آن با فیلومنا مربوط می شود فقط شخصیت خبرنگار است که خشم و بیزاری خود را نشان می دهد، در حالیکه خود فیلومنا اعتراض چندانی به کلیسا ندارد گو اینکه آن را بخشیده است.

جودی دنچ در مورد واکنش احتمالی تماشاگران به این فیلم می گوید: "اینکه مردم پس از دیدن این فیلم چه نظر و واکنشی خواهند داشت واقعا به من مربوط نیست. وظیفه من این بوده که تا جاییکه می توانم به شخصیت واقعی این زن نزدیک شوم. اما اینکه در مردم چه احساسی ایجاد خواهد کرد من هنوز این را نمی دانم."

جودی دنچ می گوید که ریشه های ایرلندی خود او باعث شده که بهتر بتواند جزییات شخصیت و حتی لهجه فیلومنا را نمایش دهد و به راحتی می تواند تصور کند که مادر خود او که اهل شهر دوبلین بوده جملات مشابهی را به زبان بیاورد.

وی می افزاید: "اگر شخصیت فیلومنا اهل هلند، دانمارک ، آلمان و یا روسیه بود مسلما برای پرداخت این شخصیت و آماده کردن خودم باید تلاش بیشتری می کردم. ولی من به خوبی جزییات و زیر و بم طبیعت مردم ایرلند را درک می کنم چون همه اینها را در شخصیت مادر خودم دیده بودم."

حق نشر عکس Getty
Image caption استیو کوگان: کمدی راهی بود برای کاستن از تلخی های این داستان

جودی دنچ امسال برای هفتمین بار در فهرست نامزدان دریافت جایزه اسکار قرارگرفته است. وی در کنار ایمی آدامز(کلاهبرداری آمریکایی)، کیت بلانشت (جاسمین غمگین)، مریل استریپ (ماه اوت؛ شهرستان اوسیج) و ساندرا بولاک (جاذبه) در بخش بهترین بازیگر زن نقش اول نامزد شده است.

براساس نقدی که در مجله امپایر نوشته شده فیلومنا بهترین فیلم بریتانیایی سال است.

فیلومنای واقعی با وجود همه مصائبی که در زندگی خود تحمل کرده است هنوز هم به اعتقادات مذهبی و ایمان خود پایبند است. اگر جودی دنچ نیز چنین مصائبی را تحمل می کرد آیا تا این حد بخشنده می بود؟

دنچ بدون هیچ مکثی در پاسخ می گوید:"نه" و سپس می افزاید:" من واقعا تردید دارم که خیلی های دیگر بتوانند مثل فیلومنا بخشنده و بزرگوار باشند. خود من هم ایمان بسیار قوی ای دارم. من هم آرزویم این است که می توانستم مثل فیلومنا همه چیز را ببخشم، ولی بعید می دانم."