۲۰۱۳؛ پردرآمدترین سال بازار آثار هنری در تاریخ

حق نشر عکس PA
Image caption لوسین فروید در سه نگاه؛ اثر فرانسس بیکن،‌ گران ترین اثر هنری ۲۰۱۳

با توجه به حراج تعدادی از آثار هنری به بهایی بسیار گزاف و باورنکردنی طی سال ۲۰۱۳، برای دست اندرکاران و گردانندگان این بازار تقریبا تردیدی باقی نمانده بود که سال ۲۰۱۳ پردرآمدترین سال بازار آثار هنری می شود.

طبق آمارهایی که اخیرا یک موسسه مشاوره بازار آثار هنری به نام آرت پرایس منتشر کرده است حجم معاملات این بازار در سال ۲۰۱۳ به نسبت سال قبل حدود ۱۳ درصد افزایش یافته و از مرز ۱۲ میلیارد دلار عبور کرده است. در سال ۲۰۱۳ این رقم حدود ۱۰ میلیارد و پانصد ملیون دلار بود.

به این رقم باید دستمزد دلالان، موسسات حراج و فروش آثار هنری و البته مالیات را نیز اضافه کرد که بین ۱۵ تا ۲۰ درصد یعنی حدود ۲ میلیارد دلار دیگر به رقم فوق خواهد افزود.

این افزایش قیمت انواع آثار هنری از نقاشی و مجسمه سازی گرفته تا کارهای گرافیک و حتی طراحی را که تا چندی پیش در حاشیه های این بازار بودند، شامل می شود.

طبق آمارهای موسسه آرت پرایس قیمت متوسط آثار عکاسی حدود ۲۵ درصد، بهای آثار نقاشی حدود ۲۷ درصد، بهای مجسمه سازی حدود ۲۸ درصد، حکاکی حدود ۲۸ درصد و در کمال ناباوری بهای آثار طراحی حدود ۱۸۵ درصد افزایش پیدا کرده اند. به نظر می رسد که دلیل اصلی افزایش چشمگیر بهای آثار طراحی شکوفایی بازار چین است که به این نوع خاص از کارهای هنری علاقه ویژه ای دارد.

ولی هنوز هم آثار نقاشی در صدر پرفروش ترین و گران قیمت ترین آثار هنری قرار دارند. طی سال ۲۰۱۳ در بیش از ۸۷۰ مورد آثار نقاشی به بهایی بالاتر از یک میلیون دلار به فروش رفته اند. در حالی که ده سال پیش یعنی در سال ۲۰۰۳ تعداد آثار بالای یک میلیون دلار حدود ۲۰۰ مورد بود.

گران قیمت ترین معامله آثار هنری تاریخ در سال ۲۰۱۳ روی داد و آن حراج اثر معروف فرانسیس بیکن با عنوان "لوسین فروید" بود که الیان پاسکان وین همسر سابق یکی از صاحبان بزرگ کازینو های آمریکا آن را به مبلغ ۱۴۲ میلیون دلار خریداری کرد. به این فهرست می توان حراج اثری از اندی وارهال به نام "فاجعه مضاعف" به بهای ۱۰۵ میلیون دلار و اثری از جکسون پولاک با عنوان "شماره ۱۹" به بهای ۵۸ میلیون دلار را افزود.

از نکات مهم دیگر در بازار آثار هنری باید به افزایش محبوبیت و بهای آثار گرافیک اشاره کرد که معمولا در حاشیه قرار داشته ولی در سالهای اخیر به شدت به بهای آن افزوده شده است. از نظر تعداد فروش این آثار سال ۲۰۱۳ با سالهای گذشته تفاوت چندانی نداشته ولی ارزش معاملات آن تقریبا چهار برابر شده است.

در بخش حکاکی نیز بازار رشد چشمگیری را نشان می دهد و حجم معاملات در این بخش در سال ۲۰۱۳ نزدیک به ۲۰۰ میلیون دلار بوده است که بالاترین رقم فروش این آثار در تاریخ است. با نگاهی به آمارها می توان دید که آثار حکاکی هنرمندانی مثل پابلو پیکاسو، ادوارد مونک و اندی وارهول به بهایی بالاتر از یک میلیون دلار به فروش رفته اند.

آثار مجسمه سازی نیز دوران شکوفایی را طی می کنند. در مجموع طی سال ۲۰۱۳ حجم معاملات در این بخش بالغ بر ۹۰۰ میلیون دلار بوده و در مقایسه با ده سال پیش این رقم حداقل چهار برابر شده است. تعداد مجسمه هایی که در سال گذشته فروش رفته اند بالغ بر ۲۲ هزار مورد بوده که تاکنون در تاریخ فروش آثار هنری سابقه نداشته است. به عنوان نمونه یکی ازکارهای جف کونز مجسمه ساز آمریکایی به قیمت ۵۸ میلیون دلار فروش رفت.

به نظر می رسد که آثار عکاسی هنوز هم تازه واردهای بازار هنر هستند و اکثر خریداران آنها را مجموعه داران و موزه ها تشکیل می دهند. حجم معاملات آثار عکاسی در سال ۲۰۱۳ از مرز ۱۵۰ میلیون دلار گذشته و به نسبت ده سال پیش سه برابر شده است. یکی از آثار آندرئاس گورسکی عکاس آلمانی با عنوان "اتاق بازرگانی شیکاگو" به بهای ۲ میلیون و ۸۵۰ هزار دلار به فروش رفته است که گران ترین اثر عکاسی سال گذشته و تاریخ است.

با نگاهی به فهرست گران بها ترین آثار هنری که در سال گذشته معامله شده اند می توان دید که هنرمندان غربی در رقابت با بازار نوپای آثار هنری چین توانسته اند تا حدی موقعیت خود را بهبود ببخشند. آثار ده هنرمندی که در مقامهای اول تا دهم فهرست گرانقیمت ترین هنرمندان سال ۲۰۱۳ قرار دارند روی هم رفته به بهایی بالغ بر ۲ میلیارد و ۲۸۰ میلیون دلار به فروش رفته است.

بازگشت شاهزادگان به موزه ها

"بازگشت شاهزادگان به موزه ها" جمله طعنه آمیزی است که اخیرا یکی از مدیران موزه های بزرگ اروپا برای عنوان مقاله خود در تشریح پیامدهای گرانی سرسام آور آثار هنری برگزید.

به گفته جوئاو فرناندز مدیر موزه ملکه سوفیا، موزه هنر معاصر اسپانیا، پس از چندین دهه دموکراتیزه شدن هنر و تقویت این امیدواری که آثار هنری برخلاف قرون گذشته در دسترس همگان خواهند بود، بحران اقتصادی سالهای اخیر و افزایش قیمت آثار هنری باعث شده که باری دیگر اشراف و صاحبان قدرت اقتصادی امیال و آرزوهای خود را برعالم هنر تحمیل کنند.

امروزه خریداران اصلی این آثار شیخ های عرب، الیگارش های کشورهای تازه توسعه یافته ای مثل روسیه، برزیل، ترکیه و چین، صاحبان شرکت های مالی و هنرپیشه های پردرآمد هالیوود هستند.

حق نشر عکس Getty
Image caption شیخه المیاسه، خواهر امیر قطر قدرتمندترین چهره دنیای هنر در سال ۲۰۱۳ شد

این گروه از خریداران بیشتر ازعلاقه ویژه به یک هنرمند و یا یک سبکه و یا دوره خاص از آثار هنری، به دنبال آثار مشهور و گرانقیمت در بالای هرم این بازار هستند و بخشی از انگیزه آنها گذشته از کسب نوعی اعتبار و شهرت برای خود و یا شهر و کشورشان، بورس بازی است.

بخش مهم و فعالی از حلقه ها و موسسات فعال در بازار نیز به سوی این معاملات بزرگ جلب شده و در نتیجه سر سایرین، هنرمندان نه چندان مشهور و یا جوان، بی کلاه می ماند.

طبق آمارهای موسسه مشاوره آرت پرایس طی پنج سال اخیر درآمد هنرمندان از طریق فروش مستقل آثار خود حدود ۶۰ درصد کاهش یافته است. حدود ۷۰ درصد از آثار هنری جدیدی که طی سال گذشته به حراج گذاشته شدند، فروش نرفته اند. این نشان می دهد که بازار به شدت دو قطبی شده در یک سوی آثار میلیونی به فروش می روند و در سوی دیگر آن آثار چند هزار دلاری و در میان این دو قطب خشکسالی است.

مجموعه داران (کلکسیونیست های) متوسط، موزه ها و مراکز هنری عمومی که به لایه میانی این بازار تعلق دارند در این شرایط قدرت رقابت و خرید خود را به شدت از دست داده اند. بسیاری از مجموعه داران متوسط و یا سطح بالا از روی علاقه آثار هنری را می خرند. ولی امروزه کسانی از راه رسیده اند که جمع آوری آثار هنری برایشان تجسم و نمایش قدرت است.

به عنوان مثال خاندان حاکم بر قطر هر سال حدود یک میلیارد و پانصد میلیون دلار را صرف خرید آثار هنری می کند. قدرت و بودجه خرید موزه هایی که در این امیر نشین ساخته شده گاه چند صد برابر بودجه موزه های مهم اروپایی است.

نقش موزه های مهم فقط به نمایش آثار قدیمی کاهش یافته و گاه ممکن است به پله ای برای ترقی یک یا چند هنرمند بدل شوند که اگر خوش اقبال باشند به حراج های مهم راه خواهند یافت.

معلوم نیست که اگر یک زمانی تمام آثار هنرمندان مهم قرن بیستم در دست ابرثروتمندان و شاهزادگان جمع شود چگونه می توان سبک های هنری مختلف و فراز و فرودهای هنری قرن گذشته را در قالب آثار واقعی خالقان آنها به مردم نشان داد.

اگر همه تابلوهای پیکاسو یا مونه، همه آثار اندی وارهول و جکسون پولاک در دست یک عده معدود جمع شوند دیگر موزه و گالری معنایی نخواهد داشت. مگر آنکه به نگاهی از دور دست و از طریق اینترنت بسنده کنیم.

اشلی بیکرتون، هنرمند بریتانیایی، که بابت ساختن چیدمان و ترکیب کردن شیوه های هنری متفاوت در آثار خود شهرت دارد، سالها پیش در یکی از نمایشگاههای خود روی هر اثر هنری اش یک کنتور نصب کرده بود که ظاهرا قرار بود قیمت آن اثر را نشان دهد. این کنتورها مرتب کار می کردند و هر ۳۰ ثانیه یک سنت به بهای اثر افزوده می شد.

اکنون دیگر از کنتور هم خبری نیست.

حق نشر عکس AFP
Image caption فاجعه مضاعف،‌ اثر اندی وارهول،‌ در نمایش برای خبرنگاران، در حراجی ساتبی نیویورک

مطالب مرتبط