تئاتر ایران در سال ۹۲؛ فرازها و فرودها

حق نشر عکس ISNA

روند رشد کمی تولید تئاتر و افزوده شدن به تماشاخانه های ایران در سال ۹۲ هم ادامه داشت. میزان تماشاگران هم، اگرچه نه به سرعت افزایش تولید، بیشتر شد و به نظر می رسد " تئاتر رفتن" حتی در شرایط دشوار اقتصادی بیشتر در برنامه اقشاری از مردم قرار گرفته است.

در عین حال دست اندرکاران و علاقمندان پی گیر تئاتر می پرسند آیا تئاتری ها می توانند از این موقعیت برای افزایش تاثیر تئاتر در فرهنگ جامعه استفاده کنند؟

تئاتر ایران با تاسیس تماشاخانه های خصوصی کوچک، مثل سالن خسروی در مجموعه تئاتر "سه نقطه" که امسال افتتاح شد، و جذب حامیان مالی خصوصی برای نمایش ها آهسته به سمت خصوصی شدن می رود اما بخش عمده بودجه و نظارت هنوز در دست دولت است.

جشنواره ها و مسابقه های تئاتری

سهم تئاتر در بودجه دولت بیش از هرچیز صرف جشنواره ها می شود. در سال ۹۲ نزدیک به ۲۴ جشنواره و مسابقه تئاتری برگزار شد، یعنی به طور میانگین دو جشنواره در هر ماه.

حتی جشنواره هایی مثل جشنواره شهر با حمایت شهرداری یا جشنواره مقاومت با بودجه سپاه، به نوعی از سهم تئاتر در بودجه های بزرگ سازمانها کم می کنند.

در عوض دولت می خواهد مشکلات عمده تئاتر را هم از همین راه حل کند. مثلا برای مشکل نرفتن تئاتر به شهرستانها امسال جشنواره فجر، بزرگترین جشنواره تئاتر ایران، همزمان با تهران در ۵ استان دیگر هم برگزار شد.

مسئله خیل فارغ التحصیلان تئاتر که راهی به بازار کوچک تئاتر حرفه ای نمی یابند نیز در دستور جشنواره هاست، از جشنواره تئاتر دانشگاهی در اردیبهشت تا تجربه در اسفند ماه دست کم پنج جشنواره دانشجوئی وظیفه کشف و جذب استعدادها را دارند.

ترمیم و نگهداری سالن ها

حق نشر عکس ISNA
Image caption استعفای انتظامی از ریاست خانه تئاتر و عضویت در شورای خانه هنرمندان از مهمترین خبرهای سال ۹۲ بود

در سال ۹۲ در بودجه مرکز هنرهای نمایشی ارشاد، سهم ترمیم و نگهداری زیر ساخت های تئاتری کمتر از حد نیاز بود. ترمیم تئاتر شهر، فعال ترین مرکز تولید تئاتر، یک بار دیگر عقب افتاد.

دعوا میان اداره فوق برنامه دانشگاه تهران و مرکز هنرها بر سر بودجه و نگهداری تالار مولوی جز قطع برق ثمر دیگری برای این سالن نداشت.

ساختمان قبلی اداره برنامه های نمایشی و تئاترهای نصر و پارس که سالهاست دیگر فعال نیستند و ارزش تاریخی برای تئاتر دارند، هم هنوز بسته و مخروبه اند.

تبلیغ و بازاریابی

بیش از همه تبلیغات و بازاریابی تئاتر در سال ۹۲ رشد داشت. روابط عمومی سالن های بزرگ نظیر مجموعه ایرانشهر و تئاتر شهر فعال تر از گذشته بودند.

بالاخره گزارش کاملی از عملکرد تئاتر شهر در پایان سال چاپ شد و سامانه الکترونیکی فروش بلیط این مجموعه راه افتاد. تئاتری ها برای تبلیغ کارشان به چند سایت شناخته شده فروش نظیر تیوال یا تماشاخانه های تهران بسنده نکردند و عکس ها و اخبار کارهایشان را به شبکه های اجتماعی آوردند.

تغییر در مدیران تئاتری

تغییر در مدیران تئاتری از پیش از تغییر در دولت و به تبع آن ارشاد آغاز شد.

در ابتدای تابستان صادق موسوی، رئیس تئاتر شهر، تغییر کرد. در حاشیه این برکناری زمزمه های اختلاف میان او و قادر آشنا رئیس مرکز وجود داشت.

اتابک نادری از تالار سنگلج به تئاتر شهر آمد و پریسا مقتدی یکی از معدود مدیران زن در تئاتر ایران به ریاست سنگلج رسید.

اما در مرداد با آمدن دولت جدید و وزارت آقای جنتی، علی مرادخانی معاون هنری شد. آقای مرادخانی از همان ابتدای کارش به مسائل مهم تئاتر نظیر ساختمان تماشاخانه ها، خصوصی شدن و تئاتر شهرستانها اشاره کرده است اما هنوز برای سنجیدن اقدامات معاونت هنری جدید زود است.

جشنواره فجر با مدیریت رئیس سابق مرکز هنرهای نمایشی، قادر آشنا، اجرا شد در حالی که حسین طاهری در آذرماه رئیس تازه مرکز هنرهای نمایشی شده بود.

حق نشر عکس MEHR
Image caption 'پسران آفتاب' از جمله نمایشنامه های نیل سایمون بود که در سال ۹۲ اجرا شد

آقای طاهری پیش از این در صدا و سیمای ایران و بخصوص در پخش شبکه اول و شبکه جام جم ریاست داشته است.

او در اسفندماه در مصاحبه با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) گفت: " تئاتر نباید خیلی خود را وابسته به بدنه دولتی کند. جامعه تئاتر نباید سبد چرخش مالی خود را تنها در وزارت ارشاد و مرکز هنرهای نمایشی ببیند. این جراحی باید به آرامی انجام شود."

اما در همان مصاحبه از لزوم ایجاد ردیف بودجه دولتی تئاتر در شکل سازمان تئاتر و معاونتی مثل معاونت سینمایی برای تئاتر هم صحبت کرد.

نیل سایمون و مارتین مک دونا

از میان نمایشنامه نویسان غیر ایرانی، اقبال زیادی به اجرای آثار نیل سایمون و مارتین مک دونا شد.

سایمون که از اجراشده ترین نمایشنامه نویسان جهان است با دو اجرا از دختر یانکی، یکی کار بهنام تشکر و یکی بازخوانی کورش نریمانی روی صحنه رفت.

پسران آفتاب، دیگر اثر او هم در سالن اصلی تئاتر شهر به کارگردانی سیامک صفری و همچنین در فرهنگسرای نیاوران اجرا شد. در ابتدای سال مرد بالشی از مارتین مک دونا را محمد یعقوبی اجرا کرد و ملکه زیبایی لنین کار آقای غنی زاده از اجراهای پایان سال ۹۲ بود.

علاوه بر این تولیدات حرفه ای تعداد زیادی کار دانشجویی و نیمه حرفه ای هم از این دو نویسنده روی صحنه رفت.

در تیرماه نمایش احساس آبی مرگ که به گفته نویسنده اش از گفت و گو با جوانان محکوم در کانونهای اصلاح و تربیت شکل گرفته بود، تماشاگران زیادی را در اجرایی که برای جمع کردن دیه یک جوان داشت، به فرهنگسرای ارسباران کشاند.

نمایش دیگری که حول رویدادی واقعی شکل گرفته بود هم‌طناب مهین صدری بود که داستان کوهنوردان ایرانی را که در سال ۲۰۱۱، هنگام صعود به قله ماناسلو در هیمالیا جان باختند دستمایه قرار داد.

جز هم‌طناب، سالگشتگی، کار دیگر گروه تئاتر مهر به نویسندگی و کارگردانی امیر کوهستانی هم از اجراهای موفق سال ۹۲ بود که نظر موافق منتقدان را با استقبال نسبی مخاطب به همراه داشت.

آقای کوهستانی در جلسه مطبوعاتی این نمایش انتقادهای تند و تیزی از ارشاد کرد. از جمله اینکه شاه آبادی معاونت سابق که -به گفته او- ویرانه امروز تئاتر حاصل کار اوست دوباره به سمت مشاور هنری مراد خانی برگزیده شده است.

دایره ده

امیر کوهستانی و سرپرستان ده گروه تئاتری فعال در مرداد ۹۲ گروهی به نام دایره ده تشکیل داده اند:

آتیلا پسیانی (تئاتر بازی)، رضا حداد (تئاتر سایه)، رضا ثروتی (مکث)، حسن معجونی (لیو)، رضا گوران (یرما)، حمید پورآذری (پاپتی ها)، اصغر دشتی (دن کیشوت) آروند دشت آرای از "ویرگول" و همایون غنی‌زاده از "مونگو" اعضای دیگر این گروه اند.

محمد چرمشیر، نمایشنامه نویس پرکار و سخنگوی این گروه، می گوید هدف این گروه ایجاد مکانی خصوصی برای اجرای کارهای گروه است.

با وجود اینکه این ده گروه در تمام طول سال در سالن های فعلی نمایش اجرا می کنند هنوز به جای دیگری نیاز دارند. توان جذب سرمایه خصوصی دایره ده با توجه به پیشینه و تشخص اعضا از هر جمع دیگری در تئاتر امروز ایران بیشتر است.

نغمه ثمینی که با اجرای دوباره نمایشنامه اش، شکلک، در نوروز ۹۳ به صحنه برگشته در دیدار ۱۸ دی ماه به نمایندگی از تئاتری ها در برابر حسن روحانی سخنرانی کرد.

خانم ثمینی آن طور که خودش گفت می خواست صدای کسانی باشد که از صحنه غایب اند. برخلاف سایر نمایندگان هنرمندان، حرفهای ثمینی مشخص نمی کرد چه نیاز واقعی یا برنامه و هدفی می تواند به تئاتر ایران کمک کند.

استعفای انتظامی؛‌ بازگشت رحمانیان

حق نشر عکس ISNA
Image caption محمد رحمانیان پس از چند سال به صحنه تئاتر ایران بازگشت

اما اگر محمد رحمانیان را مصداق یکی از این غایبان بدانیم، بازگشت رحمانیان به صحنه در بهمن ماه با اجرای محدود آرش- ساد و سپس کنسرت تئاتر در روزهای آخر اسفند شاید مصداق بازگشت غایبان سرشناس باشد. در انتهای اسفند ماه آقای رحمانیان نمایشنامه دعوت به مراسم اسیدپاشی را نیز روخوانی کرد.

در میانه جشنواره فجر خبر استعفای عزت الله انتظامی از ریاست خانه تئاتر و عضویت در شورای خانه هنرمندان تعجب برانگیز بود اما آقای انتظامی گفت فضا را مناسب کار ندانسته و بر استعفای خود پافشاری کرد.

آقای انتظامی تاکید کرد فقط در موزه سینما می خواهد به کار ادامه دهد. در عین حال موزه تئاتر، پروژه ای که بهروز غریب پور در کنار اپراهای عروسکی در تالار فردوسی، پیش می برد، یعنی موزه تئاتر هم در محل خانه سابق آقای انتظامی است که فاز اول آن انجام شد و در شهریور ماه ۹۲ وارد فاز دوم شد.

تئاتر در نوروز

بر خلاف سالهای گذشته در نوروز ۹۳ اجراهای تئاتر تعطیل نیست و تئاتر فرصت دارد از این اوقات فراغت و تفریح مردم استفاده کند.

تئاتر شهر و مجموعه ایرانشهر هم برنامه های بهار ۹۳ را اعلام کرده اند. درخواست برای خصوصی سازی تئاتر و بودجه انقباضی دولت در سال آینده نیز می توانند در آینده تئاتر به عنوان یک صنعت فرهنگی نقشی یکسان بازی کنند و تئاتر را به خواست مخاطب نزدیک کنند.

باید دید در پایان سال ۹۳ نگرانی های منتقدان تئاتر و تحلیلگران فرهنگی از کیفیت اجراها یا بیگانگی مضامین با آنچه در جامعه می گذرد ادامه خواهد داشت یا تئاتر به راهی دیگر خواهد رفت؟

مطالب مرتبط