کورنلیوس گورلیت، مردی منزوی و محتکر آثار هنری مسروقه نازی‌ها

حق نشر عکس AFP
Image caption خانه کورنلیوس گورلیت در مونیخ، صاحب آپارتمانی که مجموعه بزرگی از آثار هنری به سرقت رفته در دوران آلمان نازی در آن پیدا شد

کورنلیوس گورلیت بیش از ۱۵۰۰ اثر هنری را که برخی از آنها توسط آلمان نازی از یهودیان مصادره شده بود را بیش از نیم قرن احتکار کرده بود.

۲۳۸ قطعه از این آثار که تا چندی پیش در یکی از خانه های او در اتریش انبار شده بودند اکنون در یک محل ویژه و تحت تدابیر امنیتی نگهداری می شوند. استیون ایوانس خبرنگار بی بی سی با کسب اجازه ویژه توانسته از این محل دیدن کند.

بدون تردید یک روزی هالیوود در مورد این ماجرا فیلمی خواهد ساخت.

مردی منزوی و درونگرا با انباری از آثار هنری نایاب. در خانه نمور او و پشت پنجره های بسته، عنکبوت ها روی این نقاشی های نفیس جولان می دادند تا اینکه راز او برملا و گنجینه اش کشف شد.

احتمالا فیلمنامه این فیم از هم اکنون نوشته شده است و قاعدتا یک فیلم جنایی- تبهکارانه خواهد بود. برخی از این آثار هنری از افرادی ربوده شده است که بعدا به اردوگاه‌های مرگ فرستاده شدند.

در عین حال این فیلم اسرار آمیز نیز خواهد بود. چطور یک مرد منزوی و افسرده توانست یک گنجینه هنری به این بزرگی را نیم قرن مخفی نگاه دارد.

کورنلیوس گورلیت هرگاه به پول نیاز داشت، که معمولا مبلغی چند میلیونی بود، یکی از این تابلو ها را می فروخت. ولی آیا دنیای پیشرفته و کنجکاو بازار آثار هنری هیچگاه مشکوک نشد؟ هیچگاه سئوالی نپرسید؟ شاید آنها در هراس از پاسخ واقعی به چنین سئوالی هیچگاه پرسش نکردند؟

این فیلم در عین حال صحنه های اضطراب آوری نیز خواهد بود. کورنلیوس گورلیت یک بار در مسیر مسافرت بین محل زندگی خود در آلمان و بانکش در سوئیس متوقف و بازداشت شد. یک مامور گمرک در قطار وی را بازرسی کرد و متوجه شد که او حدود ۹ هزار یورو پول با خود حمل می کند. هر چند این رقم زیر حد قانونی برای نقل و انتقال پول نقد است ولی به حد کافی شک برانگیز بود و باعث شد که آپارتمان او را در شهر مونیخ بازرسی کنند.

اما هالیوود شخصیت کورنلیوس گورلیت را به چه شکلی ارائه خواهد داد؟ آیا او یک تبهکار شرور تصویر خواهد شد و یا فردی اسف بار که خود را به یک زندگی پنهانی و حمل و نقل مخفیانه پول نقد محکوم کرده و اوقات خود را در میان آثار هنری بی جانی که در خانه انبار کرده است سپری می کند؟

احتمالا شخصیت هالیوودی او ترکیبب از هر دو این ها خواهد بود.

این آثار هنری در گوشه اتاق ها و در میان انبوهی از کاغذهای باطله جای داشتند. سطح برخی از آنها را کپک پوشانده بود و لایه ای از چرک درخشش رنگ نقاشی ها را زدوده بود.

دلیلش این نبود که کورنلیوس گورلیت به نقاشی ها اهمیت نمی داد. در واقع کسانی که او را می شناختند می گویند که او به این نقاشی ها به چشم دوستانش نگاه می کرد. او در تاریکی کنار آنها می نشست و از زمان مرگ والدین و خواهرش این نقاشی ها تنها مونسان او در این دنیا بودند. معلوم نیست که آیا او با آنها حرف هم می زده و یا نه، ولی به نظر می رسد که او در تاریکی و انزوای محیط آپارتمانش در مونیخ و خانه اش در سالزبورگ اتریش، یک نوع ارتباط صمیمی با نقاشی ها داشته و یا با آنها درد دل می کرده است.

این مجموعه بزرگ آثار هنری از توان و ظرفیت او سنگین تر بود. مسلما او از نظر جسمی نمی توانست از مجموعه ای که تعداد آن حتی از برخی از گالری‌های بزرگ جهان بیشتر است به خوبی نگهداری کند. به عنوان مثال گالری ملی هنر در شهر لندن در مجموعه خود حدود ۲۰۰۰ اثر هنری دارد.

کورنلیوس گورلیت در مجموعه ای که در آپارتمان خود در شهر مونیخ داشت ۱۲۸۰ قطعه و در خانه اش در شهر زالسبورگ نیز ۲۳۸ اثر هنری را نگهداری می کرد که ۳۹ مورد از آنها نقاشی هایی با رنگ روغن بودند.

برخی از این آثار چنان بزرگ و مهم بودند که می توانست دهان هر دلال یا خریدار آثار هنری را به آب بیاندازد. ولی در عین حال تعداد زیادی هم طرح های کوچک و یا نقاشی با آب رنگ در این مجموعه بود که به نگهداری ویژه ای نیاز داشتند که او نمی توانست آن را انجام دهد.

او نه فقط از نظر جسمی بلکه از نظر روحی و روانی نیز نمی توانست از پس این کار بربیاید. زمانی که پدر او در سال ۱۹۵۶ درگذشت کورنلیوس گورلیت ۲۴ ساله بود. در پنجاه و چند سالی که از آن تاریخ گذشته او زیر بار مسئولیتی قرار داشت که پدرش روی شانه او گذاشته بود یعنی نگهداری و حفاظت از این مجموعه عظیم.

هیدلبراند گورلیت در دهه های ۳۰،۲۰ و۴۰ قرن بیستم یک کارشناس و دلال آثار هنری بود. با وجودیکه یهودی بود ولی مقامات دولت آلمان نازی او را در این زمینه به خدمت گرفتند. آثاری که در آن زمان در دسترس وی قرار می گرفت یا از خانواده های یهودی مصادره شده بودند و یا از افرادی خریداری می شدند که به هنگام گریختن از آلمان و کشورهای اشغال شده حاضر بودند به هر قیمتی اشیا هنری خود را بفروشند.

پدر درگذشت و پسر مجبور شد با میراث او به یک شکلی کنار بیاید. میراثی که قرار بود یک پشتوانه مالی برای دوران سالخوردگی باشد در عین حال به یک نفرین بدل شد.

کورنلیوس گورلیت که اکنون دوران نقاهت پس از عمل جراحی قلب را طی می کند به محاصره وکلای شاکیان افتاده است. در این انبار و تحت تدابیر شدید امنیتی، کارشناسان آثار هنری مشغول تحقیق در مورد گذشته هر یک از این اشیا هستند.

دیدن این آثار در محیط جدیدی که میزان نور، گرما و رطوبت آن با دقت کنترل می شود، تجربه ای باورنکردنی و در عین حال برخلاف انتظار معمول است. به محض ورود به این انبار می توان تابلوها و آثار هنرمندان سرشناسی مثل پیکاسو، رنوار، مونه، سزان و مانه را تشخیص داد که فعلا به طور موقت روی میزهای کار بزرگ قرار داده شده اند.

حق نشر عکس AP
Image caption پدر او به نام هیلدبراند این آثار را جمع آوری کرده بود

با وجودیکه سبک شاخص هر یک از این هنرمندان قابل تشخیص است ولی به خاطر گرد و غبار، رطوبت و چرکی که آنها را پوشانده جلوه همیشگی تابلوهای نقاشی در گالری ها و موزه ها را ندارند.

این مجموعه در صورت فروش در حراج ممکن است دهها و یا صدها میلیون دلار ارزش داشته باشد ولی در حال حاضر تاثیری که روی بیننده می گذارند با چنین بهایی بسیار فاصله دارد. آنچه در برابر چشمان خود داریم بیشتر شبیه خرت و پرت هایی است که از منزل یک مرد سالخورده بیرون ریخته باشند، و درعالم واقعیت نیزهمین بوده است.

یکی از آثار مونه که به دیوار آویخته شده یکی از مجموعه نقاشی هایی است که او از پل واترلو بر روی رودخانه تمز در شهر لندن کشیده است. او ظاهرا به نقاشی آب این رودخانه علاقه وسواس گونه ای داشته که بیشتر به یک نوع تحقیق شبیه است. چند تابلو از این مجموعه که اخیرا از حراج سردرآوردند به بهایی بین ۸ تا ۹ میلیون دلار به فروش رفتند.

این تابلوی سزان که در مجموعه کورنلیوس گورلیت کشف شده به نظر می رسد رودخانه تمز را در فصل زمستان نشان می دهد ولی به خاطر لایه ضخیم دوده ای که روی آن نشسته به سختی می توان در مورد جزییات این تابلو قضاوت کرد.

مجموعه تابلوهای نقاشی و مجسمه های این مجموعه به سه بخش تقسیم می شوند.

بخش اول آثاری هستند که بدون هیچ تردیدی به سرقت رفته اند. وکیل کورنلیوس گورلیت به بی بی سی گفت که موکل او، که به گفته وکیلش فرد بسیار خجول و مودبی است، دستور داده که این موارد به بازماندگان و وراث صاحبان اصلی آنها بازگردانده شوند.

بخش دوم آثاری هستند که توسط پدر او بدون اعمال زور و به صورت مشروع قبل و یا بعد از به قدرت رسیدن نازیها در آلمان خریداری شده اند.

حق نشر عکس AP

و بخش سوم که اختلاف برانگیزترین بخش از این آثار هنری است مواردی هستند که پدر او در سالهای جنگ آنها را به دست آورده و از هم اکنون سرنوشت آنها مورد منازعه است.

در مورد این نقاشی ها تعیین تکلیف قانونی مدت زیادی طول خواهد کشید. نکته اول این است که کورنلیوس گورلیت این مجموعه را در دو نقطه یعنی در آلمان واتریش انبار کرده بود و بنابراین قوانین دو کشور در این مورد دخالت خواهند کرد. علاوه بر این طبق قوانین آلمان حداکثر مهلت زمانی برای طرح ادعای مالکیت از سوی ورثه افرادی که اشیا نفیس آنها به سرقت رفته ۳۰ سال است و این مهلت سالها پیش به سر آمده است.

این نقاشی ها برای دورانی بسیار طولانی تر از ۳۰ سال پنهان شده بودند بنابراین چطور کسی می توانست متوجه وجود آنها شده و ادعای خود را مطرح کند؟

دییدره برگر از موسسه روابط آلمان و یهود می گوید کشف این مجموعه پنهان شده نشان می دهد که هنوز هم زوایایی از فاجعه هولوکاست به خوبی شناخته نشده است. او می افزاید: "همانطور که از برملا شدن این ماجرا و تعداد کثیر آثار هنری که به سرقت رفته می بینیم، قوانین مناسبی برای بازگرداندن اموال به سرقت رفته به صاحبان اصلی آنها وجود ندارد."

دییدره برگر می افزاید: "واقعیت این است که یافتن صاحبان واقعی اکثر این آثار هنری بسیار دشوار و یا غیرممکن است. بازماندگان و جان به دربردگان در آن زمان خردسال بودند. چگونه این افراد پس از گذشت هفتاد سال ممکن است به یاد بیاورند که نقاشی ای که در گوشه خانه آنها آویخته شده بود چه شکل و مشخصاتی داشت."

ولی او تاکید می کند که بازگرداندن هر یک از این آثارهنری به صاحب اصلی آن یک پیروزی علیه دوران هیتلر است.

مطالب مرتبط