سامرست موآم، فرزند فراموش‌شده ویتستابل

حق نشر عکس Getty
Image caption سامرست موآم در دهه ۱۹۳۰ پردرآمدترین نویسنده جهان بود.

با وجود شهرت و اعتبار جهانی سامرست موآم، در شهری که زمانی او آن را خانه اش می نامید کسی از این نویسنده بزرگ قرن بیستم شناخت چندانی ندارد و اگر هم دارد به او علاقه ای نشان نمی دهد.

ویلیام سامرست موآم، در ۲۵ ژانویه ۱۸۷۷ در پاریس زمانی که پدرش در سفارت انگلستان در این شهر کار می کرد متولد شد. او یکی از پرکارترین داستان نویسان قرن بیستم بود و در زمان حیاتش میلیونها نسخه از داستانهای بلند و کوتاه و نمایشنامه های وی به زبان های مختلف ترجمه و به فروش رفت.

در سالهای دهه ۱۹۳۰ او پردرآمد ترین نویسنده جهان بود. هنرپیشگان سرشناس هالیوود مثل گرتا گاربو، ریتا هیورث و نائومی واتس در فیلم هایی که براساس داستانهای سامرست موآم ساخته شد بازی کرده اند.

با وجودی که او چندین سال از دوران کودکی خود را در شهر بندری ویتستابل در ناحیه کنت واقع در جنوب شرقی انگلستان گذراند، کمتر کسی از ساکنان این شهر با میراث این نویسنده بزرگ آشنا است.

هیچ نشانی از او در سطح این شهر دیده نمی شود و خانه کوچکی در حومه شهر که او سالهای کودکی خود را در آن جا گذراند در سالهای دهه ۱۹۶۰ برای احداث ساختمانهای مسکونی جدید تخریب شد.

برخی از ساکنان شهر ویتستابل معتقدند که سامرست موآم از این شهر نفرت داشت و در دو اثر داستانی خود به نامهای "پایبندی های انسانی" چاپ سال ۱۹۱۵ و "کلوچه و آبجو" چاپ ۱۹۳۰ از این شهر به نام بلک استیبل یاد کرده است. (اشاره به این نکته لازم است که در نام این شهر کلمه وایت به معنای سفید با کلمه بلک به معنای سیاه جایگزین شده است.)

اما با تمام این سوابق ترتیب دهندگان اولین جشنواره ادبی شهر ویتستابل امیدوارند که اشتیاق و علاقه به آثار سامرست موآم را احیا کنند.

ویکتوریا فالکونر مدیر این جشنواره معتقد است که این شهر بندری در شکل دادن به شخصیت سامرست موآم نقش مهمی ایفا کرده است.

مادر سامرست موآم وقتی که او هشت ساله بود بر اثر ابتلا به بیماری سل درگذشت و پدرش نیز سه سال بعد بر اثر سرطان درگذشت.

حق نشر عکس Getty
Image caption هیچ بنا یا لوح یادبودی برای سامرست موآم در وایتستیبل وجود ندارد

تاثیری ویرانگر

پس از این حوادث بود که سامرست موآم را نزد عمویش، پدر روحانی هنری موآم، فرستادند که همراه همسرش در اقامتگاه کشیش شهر ویتستابل زندگی می کرد.

ویکتوریا فالکونر می گوید: "او قبل از این حوادث هیچگاه عموی خود را ندیده بود و زندگی در محیط خشک و ریاضت کشانه منزل یک کشیش مسلما تاثیر ویرانگری روی او به جا گذاشت. سالهای زندگی موآم در ویتستابل دوران شادی نبود."

زبان اصلی موآم در دوران کودکی فرانسوی بود و به خاطر ندانستن زبان انگلیسی در دوران مدرسه در شهر کانتربوری دچار لکنت زبان شد.

خانم فالکونر می گوید: "به اعتقاد من علاقه او به کتاب و مطالعه از همین دوران شروع شد. او کتاب را کشف کرد و مطالعه برای او گریزی بود از این شرایط دشوار و به همین خاطر می توان گفت که شهر ویتستابل روی زندگی او به عنوان یک نویسنده تاثیر فراوانی داشته است."

مردی شوریده حال

حق نشر عکس Getty
Image caption سامرست موآم در رشته پزشکی فارغ التحصیل شد ولی این حرفه را رها کرد تا به طور تمام وقت به نویسندگی بپردازد

در نهایت سامرست موآم تحصیلات پزشکی خود را در بیمارستان سنت توماس شهر لندن به پایان رساند. اما پس از موفقیت اولین رمان خود به نام "لیزای لمبث" چاپ ۱۸۹۷ حرفه پزشکی را رها کرد و تمام وقت به نویسندگی روی آورد.

در سال ۱۹۰۸ شهرت او به حدی رسیده بود که به طور همزمان چهار نمایشنامه او در تئاترهای شهر لندن روی صحنه رفت.

اما چرا موفقیت و دستاوردهای این نویسنده مشهور در شهری که زمانی خانه او بوده پذیرفته نشده است؟

فرضیه خانم فالکونر این است که ساکنان شهر ویتستابل به این دلیل به سامرست موآم علاقه ای نشان نمی دهند که او در داستان خود به نام پایبندی های انسانی که حالتی شبیه به زندگی نامه دارد، از دوران زندگی در این شهر به عنوان ایام غم انگیزی یاد کرده است.

حق نشر عکس Getty
Image caption همسر سامرست موآم به نام سیری ولکوم، آنها در سال ۱۹۲۹ از یکدیگر جدا شدند

داستان این کتاب ماجراهای یک پسربچه یتیم است که توسط عمو و زن عموی خشکه مقدس خود و در شهر کوچک ماهیگیری به نام بلک استیبل بزرگ می شود. ولی بعدها این شهر را رها می کند، به پاریس می رود و در آنجا هنرمند می شود.

ویکتوریا فالکونر می گوید: "موآم در سطح جهان مشهور است ولی اینجا در ویتستابل فراموش شده است. و این جای تاسف دارد. البته باید اضافه کرد که در دهه های اخیر او در کل بریتانیا نیز چندان مد روز نبوده است."

خانم فالکونر اضافه می کند که احتمالا شهرت موآم به عنوان مردی شوریده حال و بی رحم بیش از حد در خود انگلستان مورد توجه قرار گرفته و شاید به این خاطر است که مردم در انگلستان به اندازه سایر نقاط جهان او را به یاد نسپرده اند.

ولی آیا برای علاقمند شدن به آثار یک نویسنده باید شخصیت خود او را نیز دوست می داشت؟

سامرست موآم در ۹۱ سالگی و در سال ۱۹۶۵ در فرانسه درگذشت.

ترتیب دهندگان جشنواره ادبی ویتستابل برای تشویق مردم شهر به خواندن آثار سامرست موآم نسخه هایی از کتاب او به نام "کلوچه و آبجو" را که داستان طنزی در مورد محافل ادبی شهر لندن در اوایل قرن بیستم است، در باشگاههای کتابخوانی شهر توزیع و برنامه های دیگری هم مثل یک نمایشنامه به نام "آقای موآم در خانه" را برگزار خواهند کرد.

کامیلا چاندون و نیک پاراویچینی نوه های سامرست موآم نیز قرار است در این برنامه در مورد پدربزرگ خود سخنرانی کنند.

این جشنواره در روزهای هشتم تا یازدهم ماه مه برگزار می شود.

حق نشر عکس Getty
Image caption سامرست موآم در سال ۱۹۴۸ در هتل دورچستر شهر لندن، هنگام ساختن مجسمه اش