شل سیلورستاین،‌ قصه‌گوی کودکان و طراح پلی‌بوی

حق نشر عکس Getty
Image caption پانزده سال از مرگ شل سیلورستاین، نویسنده، شاعر، کارتونیست، نوازنده و خواننده، می گذرد

هیچ پایانی خوش نیست/ پایان همیشه غم انگیز است/ پس به من یک میانه خوش بده و یک آغاز رویایی

سال های اول دهه هفتاد بود که کتاب در جستجوی قطعه گم شده اثر شل سیلور استاین نویسنده آمریکایی را کادو گرفتم. کتابی در شکل و اندازه کتابهای کودک با قصه ای متفاوت. دایره ناقصی به دنبال قطعه گمشده اش می گردد تا کامل شود ولی قطعاتی که می یابد هیچکدام اندازه قطعه ای که گم کرده نیست تا اینکه... یک داستان عاشقانه که به ساده ترین شکل و به کمک چند طراحی خطی روایت شده است.

بعد از این کتاب خیلی زود باقی نوشته های شل سیلورستاین یا عمو شلبی هم به فارسی ترجمه شد و این نویسنده، شاعر و کارتونیست آمریکایی شد محبوب دل خیلی ها. قصه هایی مثل "درخت بخشنده"، "لافکادیو" و "یک زرافه و نصفی" پیشخوان کتابفروشی ها را پر کرد و ناشرها برای چاپ آثار دیگری از او با هم به رقابت پرداختند. نشر پنجره، نشر ثالث، خورشید، افق، کیمیا، راشین و نشر چشمه شماری از این ناشران هستند.

با این همه چند نکته در مورد شل سیلورستاین در ایران کمتر گفته شده است. نوشتن برای کودکان تنها کار او نبود؛ سیلورستاین موزیسین بود و چندین آلبوم موسیقی دارد. او همچنین برای مجله "پلی بوی" طراحی می کرد و شعر و قصه می نوشت - نوشته هایی که لزوما مناسب حال کودکان نبودند.

شعر "هیچوقت پای زن شوهردار را گاز نگیر" از آن جمله است.

هیچوقت پای زن شوهر دار را گاز نگیر

چون هر کاری که بکند، اثرش نمی رود

و شب که می رود خانه، همسرش می پرسد: این چیست؟

می گوید ماه گرفتگی است عزیزم یا دروغی دیگر

ولی شوهر شکاک باور نمی کند و سوال پیچ اش می کند

زن وحشت می کند و گریه سر می دهد

مرد می گوید: تو مقصر نیستی فقط بگو که آن مرد کیست؟

زن اعتراف می کند و می گوید بای بای

مرد هم بلیط هواپیما می خرد و می آید به شهر تو

خانه ات را پیدا می کند و با مشت می زند توی دماغت

شب هم در اتاق ارزان قیمت هتل ، خودش را دار می زند با کرواتش

زن خبر را می شنود و قرص می خورد و می خوابد روی مبل

تا که او هم می میرد.

بنابراین، هیچوقت هیچوقت هیچوقت هیچوقت هیچوقت هیچوقت

زن شوهردار را گاز نگیر

سیلورستاین و موسیقی

حق نشر عکس Getty
Image caption جانی کش و شل سیلورستاین

در دنیای موسیقی هم سیلورستاین نامی آشناست ، ویدیویی در یوتیوب هست که در آن جانی کش، خواننده بسیار معروف سبک کانتری، در آن کنار شل سیلورستاین نشسته و او را این طور معرفی می کند.

"بعضی وقت ها موهاشو می تراشه و ریش بلند می کنه، بعضی وقت ها ریش هاشو می تراشه و مو بلند می کنه، بعضی وقت ها مقاله می نویسه و بعضی وقت ها برای مجله پلی بوی کارتون می کشه، بعضی وقت های توی هالیووده و در تولید فیلم همکاری می کنه و بعضی وقت ها هم باخودش تنهاست. این کسی نیست به جز شل سیلورستاین، یکی از با استعدادترین کسانی که تا حالا در زندگی دیدم.

و در ادامه از شل می پرسد که چرا تو را عمو شلبی صدا می کنند و شل جواب می دهد به خاطر کتابهای کودکان است که می نویسم. من عمو شلبی بچه ها هستم.

در ادامه این ویدیو، شل سیلورستاین گیتار می زند و می خواند. ناگفته نماند که یکی از ترانه های معروف جانی کش "پسری به نام سو" است.

برخی از آلبوم های شل سیلورستاین

جاز پشمالو

در سال ۱۹۵۹ شل سیلورستاین اولین آلبوم موسیقی خودش رو به کمک گروه جاز "رد اونیون" ضبط کرد. این آلبوم "جاز پشمالو" نام گرفت و به کمک کمپانی الکترا وارد بازار شد.

شعرهای سیلورستاین و شیوه خواندن او یاد آور آثار جاز دهه بیست و سی میلادی است ولی سازبندی اثر گسترده تر از آثار کلاسیک جاز است. ترومپت، کلارینت، ترومبون، توبا، بانجو، پیانو، دبل باس و درامز از جمله سازهای استفاده شده در این آلبوم است، و قطعاتی مثل "من از دوست دخترم راضی ام"، "مرد آشپزخانه" و "ویسکی خوب" را می توان در این آلبوم شنید که شعرشان اگرچه برای کودکان نوشته نشده ولی از خصوصیات آثار کودکانه شل سیلورستاین برخوردار است.

پسری به نام سو

حق نشر عکس ncrdt
Image caption آلبوم 'پسری به نام سو' از بهترین و معروفترین آثار شل سیلورستاین است

در فوریه سال ۱۹۶۹ وقتی که جانی کش شعر "پسری به نام سو" اثر سیلورستاین را در کنسرتش بازخوانی کرد نام سیلورستاین بیشتر از قبل یر سر زبانها افتاد. جانی کش در آن ایام مطرح ترین چهره موسیقی کانتری در آمریکا بود و حمایت او از این اثر باعث شد که فروش آلبوم بالا برود. اشعار شل هم در این آلبوم متفاوت از آثار دیگر او هستند و سرخوشی معمول او را ندارند. شعر "پسری به نام سو" بدون آنکه از قالب طنز خارج شود بسیار تاثیر گذار و عمیق است.

سه ساله بودم که پدرم از خانه رفت

چیز زیادی برای من و مادرم نگذاشت

تنها یک گیتار کهنه و یک شیشه خالی مشروب

سرزنشش نمی کنم که رفت و دیگر پیدایش نشد

اما بدترین کارش این بود که

قبل از رفتن اسم من را گذاشت سو !

خب لابد می دانست که این کار واقعا مسخره است

و چه حرفهای خنده داری، که از این بابت پشت سر آدم می زنند

انگار که باید در سراسر عمرم با این موضوع در کشمکش باشم

بعضی دخترها زیر جلکی به من می خندیدند و عرق شرم بر پیشانیم می نشست

بعضی پسر ها هم مسخره ام می کردند و کله شان را داغان می کردم

ببین! برای پسری که نامش سو باشد زندگی کردن چندان کار ساده ای نیست

البته ، من خیلی سریع قد کشیدم و جان سخت بار آمدم

مشتهایم محکم شد و هوشم زیاد

حالا از شهری به شهر دیگر می روم تا خجالتم را مخفی کنم

اما با ماه و ستاره ها عهد بسته ام

که همه جا را زیر پا بگذارم

و مردی که این اسم عجیب را رویم گذاشت، بکشم

جایی که پیاده رو تمام می شود

"جایی که پیاده رو تمام می شود" در ابتدا به صورت کتاب به بازار آمد و مدتی بعد سیلورستاین تصمیم گرفت که آلبوم موسیقی از آن تهیه کند.

در این آلبوم که شامل ۴۷ قطعه کوتاه است، شل سیلورستاین اشعارش را به صورت دکلمه و بعضا آواز در قالب های مختلف موسیقی می خواند.

این آلبوم در سال ۱۹۸۴ برنده جایزه گرمی بهترین آلبوم کودکان شد و در مراسم اهدای جوایز شل سیلورستاین قطعه ای از این آلبوم را به صورت زنده اجرا کرد.

شل سیلورستاین چندین آلبوم موسیقی دیگر هم دارد که پرداختن به همه آنها در این مختصر نمی گنجد.

او پانزده سال پیش یعنی در سال ۱۹۹۹ میلادی در همین روز (دهم ماه می) درگذشت. در حالی که در ایران بیشتر مردم سیلورستاین را با کتابهای کودکانش می شناسند ولی مردم آمریکا او را بیشتر با طراحی هایی که برای پلی بوی انجام داد و ترانه های ماندگارش به خاطر سپرده اند.