تاثیر رونق بالیوود روی سینمای مستقل هند

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption فیلم مستقلی به نام بانوی دوست داشتنی کندوکاوی عمیق در صنعت سینمای تجاری هند است

رام رامش شارما٬ کارگردان جوان هنگام دریافت جایزه روی صحنه از شدت خوشحالی نمی تواند صحبت کند. برق شادی و پیروزی در چشمان او هویدا است.

این فیلمساز ۲۶ ساله که اولین فیلم نامه خود را نوشته و خودش آن را کارگردانی کرده است٬ چند روز پیش از شهر مومبای (بمبئی سابق)٬ قلب تپنده بالیوود، به شهر کوهستانی و کوچکی در منطقه لداخ در کشمیر و دامنه های هیمالیا آمد. او با اولین فیلم خود به سومین جشنواره بین المللی فیلم لداخ و شهر "له" آمد؛ شهری که حتی یک سینما هم ندارد.

او برای تولید اولین فیلم بلند خود به نام "کافیرون کی نماز" -با عنوان انگلیسی "استدلال های بکر"- سه سال پیش تحصیل در دانشکده فیلم سازی را رها کرد و با پولی که قرض گرفته بود تولید آن را به پایان رساند. موضوع آن گفتگوهای یک روزنامه نگار با یک سرباز شوریده حال در سریناگار واقع در ناحیه کشمیر تحت کنترل هند است.

او پوسترهای تبلیغاتی و دی وی دی های مربوط به فیلم خود را به همراه آورده بود و هدفش از آمدن به این جشنواره آشنایی با فیلم سازان سرشناس و شنیدن نظر آنها در مورد اولین محصول سینمایی خود بود.

پس از آنکه این فیلم چهار جایزه این جشنواره از جمله بهترین فیلم داستانی را برد، بارگاو سایکیا تهیه کننده آن گفت: "ما اصلا فکرش را نمی کردیم که جایزه ای ببریم."

تصویری گزنده

در عرصه سینمای هند بالیوود و محصولات آن رقیب ندارند و با رقص های کم مایه و تکراری و ملودرام های ساده میلیون‌ها نفر را به خود جذب می کنند.

اما پایه گذاری و گسترش جشنواره های سینمایی گوناگون در این کشور طی یک دهه اخیر به مرور فیلم سازان مستقلی مثل رام رامش شارما را در مرکز توجه قرار داده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption داستان یک فیلم مستقل به نام گنگ گولابی تشکیل یک گروه انتظامی توسط زنان در روستاهای شمال هند است

فیلم های مستقل سینمای هند با ارائه تصویری گزنده از حوادث واقعی زندگی و یا داستانهای تخیلی عرف و فرهنگ حاکم را به چالش کشیده اند.

سال گذشته فیلم مستقلی به نام جواز عبور با کندوکاوی عمیق در دنیای زیرزمینی تن‌فروشی مردان، بینندگانش را به شدت به تعجب وا داشت.

در ماه ژوئن امسال فیلمی به نام جهان در برابر او موفقیت فراوانی کسب کرد و پر فروش ترین فیلم مستند در تاریخ سینمای هند شد. در این مستند معیارهای محافظه کارانه مذهب هندو در مراکز مخصوص آموزش زنان جوان با زرق و برق و ظاهر آفرینی های مربوط به انتخاب ملکه زیبایی هند مقایسه شده و شباهت های فراوانی بین دو دنیای ظاهرا متضاد را آشکار می کند.

مضامین تحریک آمیز این نوع فیلم های مستقل همیشه مشکل ساز بوده اند. به عنوان نمونه فیلمی به نام جمعه سیاه به کارگردانی آنوراگ کاشیاپ به خاطر پرداختن به موضوعاتی نظیر بمب گذاری سال ۱۹۹۳ در مومبای و دشمنی موجود میان مسلمانان و هندوها دو سال توقیف بود تا اینکه در سال ۲۰۰۷ اجازه اکران پیدا کرد.

در هند معمولا تمامی جشنواره های سینمایی توسط حکومت اداره می شد که معروفترین و قدیمی ترین آن جشنواره سینمایی بین المللی هند است که از سال ۱۹۵۲ کار خود را آغاز کرده است. اما فن آوری‌های سینمایی ارزان این صحنه را به کلی دگرگون کرده است.

آرونا واسودو٬ روزنامه نگار سینمایی در سال ۱۹۹۹ اولین جشنواره سینمایی مستقل کشور به نام سینه فن را تاسیس کرد و اکنون یک جشنواره سینمایی بودایی را نیز هدایت می کند.

او می گوید: "در پایان دهه ۹۰ میلادی برگزاری جشنواره های مستقل در ابعاد بسیار محدود شروع شد که معمولا در شهرهای کوچک برگزار می شد. چون از همان زمانی که دی وی دی به بازار آمد به راحتی می شد گروهی از مردم را برای تماشای فیلم دور هم جمع کرد."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نوازالدین صدیقی یکی از بازیگران مشهور هند در تعدادی از فیلم های مستقل بازی کرده است

آرونا واسودو می افزاید: "اکنون شاید دهها جشنواره فیلم مستقل در هند وجود داشته باشد که در نقاط مختلف کشور برگزار می شوند. برخی از آنها مخصوص فیلم های ویژه ای هستند، برخی دیگر همه نوع فیلمی را نمایش می دهند و برخی هم فیلم های محصول مناطق دیگر هند را در شهر یا ایالت خود نشان می دهند."

با ورود فن‌آوری‌های دیجیتال و امکان تولید فیلم با هزینه های بسیار کمتر طی یک دهه گذشته به سرعت بر تعداد جشنواره های مستقل افزوده شد.

زیر سایه فیلم های بالیوودی یکباره تولید مستندهای افشاگر و تحریک آمیز و فیلمهای مستقل با موضوعات و مضامین عمیق اوج گرفت.جشنواره سینمایی مستقل دارامشالا سه سال پیش توسط دو فیلم ساز مستقل در ایالت هیماچال پرادش تاسیس شد که هدفشان ایجاد تریبونی برای سینمای جدید و بدیل در هند بود.

تنزینگ سونام یکی از مدیران این جشنواره می گوید: "تنها جایی که فیلمهای مستقل می توانند به نمایش دربیایند جشنواره هایی مثل این است."

او می افزاید که برخی از فیلمهای این جشنواره به شکل گسترده تری اکران شده و موفق بوده اند. یکی از این فیلم های مستقل که موفقیت تجاری نیز کسب کرده گنگ گولابی نام دارد که داستان آن مربوط به زنان اهل روستاهای ایالت اوتار پرادش است که برای مبارره با خشونت در محیط خانه ها، ازدواج اجباری و زودرس دختران و جنایت های به اصطلاح ناموسی یگ گروه انتظامی تشکیل می دهند.

تنزینگ سونام می افزاید: "کارگردان این فیلم شخصا گفته است که نمایش آن در جشنواره دارامشالا توجه فراوانی به این فیلم جلب کرد. بنابراین به نظرم جشنواره هایی نظیر این به فیلمهای مستقل امکان می دهند که دامنه نمایش و معرفی خود را گسترش دهند."

در گوشه و کنار هند، از شهرهای کوچک و دورافتاده کوهستانی گرفته تا روستاهای ساحلی و حتی محله های مرکزی شهرهای بزرگ و شلوغ، جشنواره های سینمایی به مرور تماشاگران بیشتری را به خود جذب می کنند که غیر از فیلمهای تجاری می خواهند محصولات سینمایی دیگری را ببینند.

تنزینگ سونام می گوید: "به طور کلی می توان گفت که اکثر مردم هند فلیم های تجاری بزرگ را تماشا می کنند. ولی کار ما این است که به مرور آنها را با فیلمهای دیگر هم آشنا کنیم. به همین خاطر نمی توان فیلمهای بسیار پیچیده و تجربی را برای آنها نمایش داد."

آقای سونام معتقد است که سینمای مستقل و آلترناتیو با به چالش کشیدن عرف و فرهنگ حاکم که معمولا سینمای تجاری و بالیوود از آن پرهیز می کند، تماشاچیان جدیدی را به خود جلب کرده است.

چندی پیش یک گروه دانشجویی برای تماشای فیلم های مستقل به جشنواره دارامشالا آمدند و از دیدن فیلمی که موضوع آن تبعیض شدید بین کاست های مذهبی هند بود به شدت حیرت کردند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption جهان در برابر او مقایسه ای است بین دنیای ملکه زیبایی و آموزشگاههای مذهبی هندوها برای دختران

آقای سونام می گوید: "آنها هیچگاه فیلمی نظیر این را ندیده بودند. همه مردم به طور کلی می دانند که یک چنین مسائلی در هند اتفاق می افتد. اما تماشای یک فیلم در مورد این تبعیض ها و بعد جلسه پرسش و پاسخ با کارگردان روی تماشاچیان جوان تاثیر بسیار عمیقی گذاشت."

آرونا واسودو موسس جشنواره سینمایی مستقل سینه فن می گوید که جشنواره های مستقل به مستند سازی هند جان تازه ای بخشیده اند و می افزاید:"تماشاچیان بیشتری به فیلم های مستند علاقمند شده اند و طی پنج سال گذشته یکباره رونق چشمگیری پیدا کرده است."

کمبود استعدادهای جدید

با این همه بسیاری گله می کنند که جشنواره مستقل نتوانسته اند به حد کافی استعدادهای جدیدی را کشف و یا تشویق کنند.

آنوراگ کاشیاپ٬ از پیشروان سینمای مستقل طی یک دهه اخیر که اکنون جزو کارگردان های مهم هند تلقی می شود می گوید: "در حال حاضر جشنواره های مستقل کمک می کنند که به مرور فرهنگ و سلیقه مردم برای تماشا و برگزیدن فیلم بهتر شود. ولی اکثر این جشنواره ها هنوز به سمت فیلم های عامه پسند تمایل دارند. در حالیکه هر ساله فیلم های بسیار جالبی به زبانهای محلی مختلف در هند تولید می شود ولی هیچکدام زمینه معرفی و نمایش پیدا نمی کنند."

بارگاو سایکیا٬ تهیه کننده فیلم های مستقل می گوید که این جشنواره ها به کارگردانانی که اولین فیلم خود را ساخته اند توجه نمی کنند.

او می افزاید: "اگر یک هنرپیشه سرشناس در فیلم شما بازی نکند حتی در جشنواره های مستقل هم فیلم شما برای نمایش برگزیده نمی شود. بنابراین جشنواره های مستقلی مثل لاداخ به تازه کارهایی نظیر ما کمک می کنند که بتوانیم فیلم خود را عرضه کنیم."

شکوفایی فیلم سازی مستقل در هند از چشم رسانه ها پنهان نمانده است.

کانال تلویزیونی ام تی وی هند اخیرا در کنار موسیقی فیلم های آلترناتیو و مستقل را نمایش می دهد. در سال ۲۰۱۱ نیز شبکه سینمایی پی وی آر بخشی جدیدی را تحت عنوان "محصولات سینمایی عجیب" راه اندازی کرده که در آن فیلمهای مستقل را نمایش می دهد.

شیلادیشیا٬ مورا مدیر این بخش می گوید کل بلیط هایی که برای نمایش اولین فیلم از این مجموعه فروخته شد حدود ۱۶۰۰ مورد بود ولی در حال حاضر فروش هفتگی این بخش به طور متوسط هفته ای ده هزار بلیت است.

او می افزاید: "اکنون فرصت برای عرضه و موفقیت تجاری فیلم های مستقل بیشتر شده ولی به زمان بیشتری نیاز دارد چون هنوز کیفیت فیلم های مستقلی که در هند ساخته می شوند در حد مطلوب نیست. با دوربین های دیجیتال هر کسی می تواند یک فیلم بسازد ولی این مثل یک شمشیر دو لبه است چون در یک فیلم خوب باید کیفیت های فنی و هنری دیگری رعایت شود. به نظر من فیلم سازی مستقل باید بیشتر رشد کند و بهبود یابد."

دست اندرکاران صنعت سینما معتقدند که آینده سینمای مستقل هند در نمایش آنلاین این محصولات است. آنها به تجربه موفق این روش از عرضه و فروش فیلم برای فیلمسازان مستقل در کشورهای دیگر اشاره می کنند.

اما در هند که سرعت شبکه اینترنت بسیار کند است و هنوز هم میلیونها نفر به آن دسترسی ندارند چنین روشی در حال حاضر عملی نیست. تا زمانیکه این وضعیت تغییر نکرده جشنواره های سینمایی کوچک و مستقل در عرضه و معرفی فیلم های مستقل نقش حیاتی ایفا می کنند.

مطالب مرتبط