مبارزه با قاچاق فیلم؛ نیازمند همت دولت و مردم

  • 3 اوت 2014 - 12 مرداد 1393
حق نشر عکس a
Image caption تهیه کنندگان فیلم سعادت آباد بارها علیه پخش کنندگان غیرقانونی این فیلم شکایت کرده اند

از انتشار بیانیه گلایه‌آمیز سینماگران ایرانی خطاب به مخاطبان آثارشان در اینترنت و معرفی وبسایت اروپایی آی.ام.وی‌باکس به عنوان تنها راه قانونی برای تماشای آنلاین فیلم‌های ایرانی چند روزی می گذرد.

در این بیانیه که در وبسایت خانه سینما نیز منتشر شده‌است، به "فرصت‌طلبانی" اشاره شده که "فضای گسترده اینترنت را محل امنی برای تجارت خود با سرمایه دیگران یافته‌اند" و با این استدلال که فیلم‌های ایرانی از کپی‌رایت برخوردار نیستند اقدام به انتشار غیرمجاز آنها در وبسایت‌ها می کنند.

سینماگران امضاکننده این بیانیه که تعدادشان تاکنون به بیش از ۲۰۰ نفر بالغ می‌شود، سامان‌ دادن به نمایش آنلاین فیلم‌های خود را گام نخست "برای مبارزه با قاچاق آثار سینمای ایران در دنیای مجازی" خواندند و ابراز امیدواری کردند ایرانیان نیز "در وطن و درغربت" با آنها همراهی و همکاری کنند.

پوران درخشنده، کارگردان ایرانی که نامش در میان امضاکنندگان این بیانیه به چشم می‌خورد در گفتگو با بی‌بی‌سی فارسی به نقش این وبسایت در سهولت و قانون‌مند شدن دسترسی ایرانیان ساکن خارج از کشور به فیلم‌های ایرانی اشاره کرد: "با وجود این گزینه جایگزین امیدواریم مخاطبان دلسوز سینمای ایران دیگر به روش‌های غیرقانونی برای تماشای فیلم‌های ایرانی روی نیاورند."

حق نشر عکس Fars
Image caption پوران درخشنده: ما برای توقف پخش غیرمجاز فیلم هایمان از وازرت ارشاد توقع حمایت داریم

علاوه بر دانلود اینترنتی فیلم‌ها، وی از پخش غیرمجاز فیلم‌ها از شبکه‌های ماهواره فارسی‌زبان نیز به شدت انتقاد کرد و گفت: "تعداد زیادی از شبکه‌های ماهواره‌ای خارج از کشور مدام در حال پخش فیلم‌های ما هستند بدون اینکه هیچ نوع مجوزی کسب کرده باشند، این بازی با سرمایه آدم‌هاست، هیچ نوع تفاوتی با دزدی ندارد. اینکه به راحتی فیلمی را پیش از آنکه به فروش طبیعی خود دست پیدا کرده باشد از تلویزیون پخش می‌کنند، ضربه بزرگی به سینمای ماست و متاسفانه اتفاقی است که در حال حاضر در تعداد زیادی از شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان در جریان است."

این کارگردان بعلاوه با اشاره به بازار بین‌المللی فیلم‌های ایرانی، ابراز امیدواری کرد آی.ام.وی‌باکس بتواند مخاطبان غیر‌ایرانی را نیز بیش از پیش جذب سینمای ایران کند: "با کمک این وبسایت که ارتباط خوبی هم با جشنواره‌های جهانی دارد، مخاطبان خارجی سینمای ایران می‌توانند به فیلم‌های ما با کیفیت خوب و زیرنویس انگلیسی دسترسی پیدا کنند و مهم تر اینکه این دسترسی از مجرای قانونی و مجاز ممکن خواهد‌ بود."

در وبسایت آی.ام.وی باکس که با همت گروهی غیر ایرانی و همراهی پژمان دانایی، مدیر جشنواره فیلمهای ایرانی لندن راه اندازی شده است، نام موسسه‌هایی مانند بنیاد سینمایی فارابی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، صدا و سیما و سازمان‌هایی از این دست نیز به چشم می‌خورد؛ امری که نشان می‌دهد گردانندگان این وبسایت تاکنون در جلب رضایت نهادهای رسمی در داخل کشور نیز موفق بوده‌اند.

حق نشر عکس Isna
Image caption تنها معدودی از فیلم‌ها که پخش‌کننده خارجی دارند، از امکان پخش مجاز در سطح بین‌المللی برخوردارند

خانم درخشنده با اشاره به تلاش‌هایی که برای مهار قاچاق داخلی فیلم‌ها صورت گرفته است، ابراز امیدواری کرد وزارت ارشاد اکنون برای مهار قاچاق فیلم‌های ایرانی در خارج از کشور نیز همکاری‌های لازم را صورت دهد: "ما برای توقف پخش غیرمجاز فیلم هایمان از وازرت ارشاد توقع حمایت داریم و مطمئنم مسئولان این وزارتخانه نیز از تلاش ما پشتیبانی خواهند کرد، چون این سرمایه همه ماست و نمی‌شود هرکسی به راحتی سرمایه دیگری را بردارد و هر جور مایل است از آن استفاده کند."

با پیوستن فیلم‌ها به آی.ام.وی باکس، این شرکت به عنوان شرکتی بین المللی خواهد توانست انتشار نسخه‌های غیرمجاز فیلمهایی که حق قانونی پخش آنها را خریداری کرده پیگیری و متوقف کند، اتفاقی که به گفته گردانندگان این وبسایت تاکنون در مورد ۵۰۰ فیلم افتاده و به تدریج در مورد کل ۱۶۰۰ فیلمی که تاکنون با این وبسایت قرارداد بسته اند نیز صورت خواهد گرفت.

قاچاق فیلم، بلای جان اقتصاد بیمار سینما

قاچاق فیلم‌های ایرانی داستان تازه‌ای نیست. آنچه پیشتر در ایران تنها به فیلم‌های خارجی محدود می‌شد، با همه‌گیر شدن دستگاه های پخش سی‌دی و دی‌وی‌دی در دهه گذشته دامنگیر سینمای ایران نیز شد.

همزمان با پیدا شدن سر و کله نسخه‌های اغلب بی کیفیت و ارزان‌قیمت فیلم‌ها در گوشه و کنار پیاده‌روهای شهر، تولیدکنندگانی که تازه هفت‌خوان تولید و ممیزی و مجوز را پشت سرگذاشته و بنا بود از زحمات خود درآمدی کسب کنند با مخاطبانی مواجه می‌شدند که به جای رفتن به سینما، راحت‌طلبانه ترجیح می‌دادند جیب دلالان و قاچاقچیان فیلم را پر کنند.

حق نشر عکس Isna
Image caption در بخش خصوصی عدم بازگشت سرمایه می تواند به معنای ورشکستگی و خروج از عرصه تولید باشد

قربانیان اصلی این بحران –مانند غالب بلایای دیگری که بر سر سینمای ایران نازل شده و می شود- سینمای مستقل بود، زیرا در بخش خصوصی و برای تهیه‌کنندگان غیر‌دولتی عدم بازگشت سرمایه می تواند به معنای ورشکستگی و خروج از عرصه تولید باشد؛ اتفاقی که معمولا دامنگیر سینماگران و تهیه کنندگان برخوردار از حمایت های رسمی نمی‌شود.

قاچاق فیلمهای اکران نوروزی سال ۸۶ و افت شدید میزان فروش آنها چنان کارد را به استخوان سینماگران رسانید که در خرداد همان سال در باغ موزه سینما همایشی بزرگ "در دفاع از حقوق سینمای ایران" و اعتراض به قاچاق فیلم‌ها برگزار کردند.

فرشته طائرپور یکی از سخنرانان این مراسم بود که با انتقاد از قوه قضاییه گفت: "ریاست محترم قوه قضاییه دیه‌ روح یک فیلمساز چقدر است؟ در مقایسه با دست و پا و دندان شکسته به روان له‌ شده‌ یک سینماگر چه بها و خسارتی تعلق می‌گیرد؟"

او به علاوه رئیس جمهور وقت، محمود احمدی نژاد را نیز خطاب قرار داد و گفت: "چرا یک بار هم به استان سینمای ملی ایران سفر نمی‌کنید و با اهالی آن به زبانی در شان خودشان حرف نمی‌زنید؟ ... برای من به عنوان یک فیلمساز کودک، سینمای ملی ایران و مخاطبان آن به اندازه‌ انرژی هسته‌ای مهم هستند و حق مسلم دیگری از حقوق مردم این کشورند. برای من توجه مسئولان به سهم مردم از فرهنگ این سرزمین از سهمیه‌بندی بنزین حساس‌تر است."

برخی از جمله رسول صدر عاملی، کارگردان سینما در همان گردهمآیی از این هم فراتر رفته، از "سازمان یافته" بودن قاچاق فیلم حرف زدند و با گوشه و کنایه دستگاه‌های رسمی که فیلم‌ها را پیش از اکران در اختیار دارند، متهم کردند.

با هرچه فراگیرتر شدن اینترنت در کشور، قاچاق فیلم فرمی متفاوت یافت. اکنون دیگر فیلم‌ها به صورت غیرمجاز آپلود شده و روی وبسایت‌ها از جمله یوتیوب قرار می‌گیرند و علاوه بر مخاطبان داخلی، مخاطبان خارجی فیلم‌های ایرانی نیز از همین طریق به این فیلم‌ها دسترسی می‌یابند.

تنها معدودی از فیلم‌ها که پخش‌کننده خارجی دارند، از امکان پخش مجاز در سطح بین‌المللی برخوردارند و صرفا آن دسته از تهیه‌کنندگانی که حقوق فیلمهای خود را در خارج از ایران و در چهارچوب قانون بین المللی کپی‌رایت به ثبت رسانیده ‌اند می‌توانند پیگیر نمایش غیرمجاز محصولات خود شوند.

در آشفته بازار عدم وجود کپی‌رایت در ایران، برخی از شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان نیز از قافله عقب نماندند و بی‌آنکه اجازه‌ای کسب کنند و یا دیناری به سازندگان اثر بپردازند، با استفاده از نسخه‌های آنلاین یا دی‌وی‌دی فیلم‌های ایرانی جدید و قدیمی شروع به پر کردن ساعات آنتن خود کردند.

به دنبال نمایش چند فیلم ایرانی در این شبکه‌ها، وکلای دفتر حقوقی مربوط به ثبت کپی‌رایت فیلم‌های "آینه‌های روبرو"، "سعادت آباد"، "بوسیدن روی ماه" و "روز رستاخیز" در واشنگتن در اردیبهشت سال ۹۱ علیه یکی از این شبکه‌ها اقامه دعوی کردند.

فرشته طائرپور در همان زمان ضمن اعلام خبر این شکایت، به تندی از سودجویی این شبکه‌ها انتقاد و از "مشارکت ناخواسته" ایرانیان داخل و خارج کشور با آنها گلایه کرد و گفت: "سینمای ایران اجازه نمایش تیزرهای تبلیغی فیلم‌هایش را در شبکه‌های ماهواره‌ای ندارد...اجازه گفتگو با شبکه‌های خارجی را در مورد فیلم‌هایش ندارد...اجازه فروش فیلم‌هایش را به بیشتر این شبکه‌ها ندارد... اکران داخل کشورش که به مویی برای مجوز و باریکه جویی برای درآمد آویزان است...مشتریان بالقوه هم که میدانند بجای خریدن بلیت سینما یا دی.وی.دی مجاز فیلم، آنرا می‌توانند رایگان از اینگونه شبکه‌های خلاف تماشا کنند."

"تلویزیون‌ هم که تکلیف خرید فیلم‌های سینمای ایران را سال به سال روشن‌تر کرده است... بازار قاچاق فیلم هم که درشهرستان‌ها هنوز دایر است... حالا مجسم کنید حال تهیه‌کننده را وقتی می‌بیند فیلم تازه به فروشگاه رسیده‌اش، توسط یک تلویزیون بهداشتی یا سیاسی یا تفریحی مصادره شده و دارد با انواع زیرنویس‌های تبلیغی به نفع صاحب آن تلویزیون، پخش می‌شود."

به نظر می‌رسد عرضه اینترنتی فیلم‌های ایرانی در وبسایت آی.ام.وی باکس، در کنار شکایت‌های صورت گرفته از شبکه‌های ماهواره ای و اقدامات صورت گرفته برای کنترل قاچاق داخلی فیلم طی سالهای اخیر، تلاشی است برای سامان دادن به اقتصاد بیمار سینمای ایران.

با کمک این وبسایت که بسیاری از چهره های معتبر سینمای ایران و خانه سینما نیز از آن حمایت کرده‌اند، دست کم مخاطبان خارجی می‌توانند به صورت مجاز و با در نظر گرفتن حقوق سینماگران این فیلم‌ها را تماشا کنند، هرچند تردیدی نیست که بیشتر مخاطبان فیلم‌های ایرانی در داخل کشور هستند.

دست اندرکاران این وبسایت خبر از توسعه قریب الوقوع فعالیت‌های آن به داخل مرزهای ایران می دهند اما به نظر نمی رسد عملی کردن این وعده چندان آسان باشد. همانطور که پیشتر توضیح داده شد تنها روش پرداخت حق عضویت در این وبسایت در حال حاضر، کارت های اعتباری بین‌المللی هستند که تعداد بسیار کمی از شهروندان ایرانی داخل کشور امکان استفاده از آن را دارند.

مهم‌تر اینکه این وبسایت امکان دانلود فیلم را به کاربران خود نمی‌دهد و نمایش آنلاین فیلم با توجه به محدودیت‌های اینترنت در داخل ایران دشوار به نظر می رسد؛ در نتیجه در صورتی که تغییر معناداری در وضعیت اینترنت کشور اتفاق نیافتد و همینطور ضوابط و راهکارهای مشخص قانونی برای نمایش آنلاین فیلم توسط وزارت ارشاد تنظیم نشود، بعید است بتوان شاهد استفاده گسترده از این سرویس در داخل ایران بود.

مطالب مرتبط