جشنواره فیلم مقاومت؛ از 'فتنه ۸۸' تا 'تکفیری‌ها'

حق نشر عکس ISNA
Image caption افتتاحیه جشنواره مقاومت- محمدرضا نقدی و علی لاریجانی

جشن اختتامیه سیزدهمین دوره جشنواره مقاومت چند روز پیش در تهران برگزار شد. در این مراسم علاوه بر مسئولان سینمایی دست کم پنج چهره بلندپایه نظامی از جمله محسن رضایی و فرمانده کل سازمان بسیج کشور، سردار نقدی نیز حاضر بودند و در اهدای جوایز – که بیشتر آنها در بخش اصلی بین دو فیلم "شیار ۱۴۳" و "چ" تقسیم شدند- مشارکت کردند.

برنده جایزه بهترین کارگردانی در این جشنواره، ابراهیم حاتمی‌کیا بود که هنگام دریافت جایزه‌اش یکبار دیگر و در راستای حملات اخیرش به سینماگران مستقل، اینبار با سخنان تندی که علیه عباس کیارستمی به زبان آورد خبرساز شد.

عباس کیارستمی تنها کسی نبود که در این مراسم مورد حمله قرار گرفت. سردار نقدی در سخنرانی خود به کسانی که می‌خواهند "از دست حامیان کودک‌کشی و نسل‌کشی" و "قاتلان شهیدان" جایزه بگیرند تاخت و جشنواره مقاومت را پناهگاه هنرمندانی خواند که می‌خواهند "در دنیای زر و زور صدای رسای مظلومان و مستضعفان باشند".

حمله به سینماگران مستقل و "غیرارزشی" و انتقاد تلویحی از دولت در حاشیه جشنواره مقاومت، رویکردی نیست که بتوان آن را به مراسم اختتامیه این جشنواره محدود دانست.

جشنواره "ضد صهیونیستی" مقاومت

جشنواره مقاومت که برگزارکنندگانش آن را "کانون و کعبه فیلمسازان مستقل ضدآمریکایی و ضداسرائیلی" و دارای قدمتی سی ساله معرفی‌ می‌کنند، تا پیش از دوره یازدهم، دوسالانه‌ای بود که به صورت رویدادی نه چندان گسترده، با وقفه‌هایی چند ساله و در حوزه سینمای جنگ برگزار می‌شد اما از سال ۸۹ کم‌کم شکلی جدی‌تر گرفت و با افزوده شدن بخش‌هایی چون "شهدای هسته‌ای" و "فتنه ۸۸"، گستردگی و پوشش خبری آن نیز افزایش یافت.

سال گذشته و با روی کار آمدن دولت جدید، تعدادی از جشنواره‌ها و کنفرانس‌هایی که در دوران آقای احمدی نژاد رونق یافته بودند کم‌کم حمایت‌های دولتی خود را از دست دادند و برای آنکه جشنواره مقاومت هم به سرنوشت مشابهی دچار نشود، سینماگران نزدیک به دولت دهم و رسانه‌هایی مانند خبرگزاری فارس و برخی نمایندگان اصولگرای مجلس از چندین ماه پیشتر دست به کار شدند.

علی طاهری، سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس از جمله کسانی بود که تیرماه سال جاری و دو ماه پیش از آغاز این جشنواره به بودجه کم آن اعتراض کرد و دولت را موظف دانست "در بودجه خود سهمی را برای هنر ارزشی و مقاومت در نظر بگیرد". ابوالقاسم خسروی عضو کمیسیون علوم و تحقیقات مجلس شورای اسلامی هم وزارت ارشاد را مکلف به پشتیبانی از این جشنوراه دانست و افزود همان طور که مراسم "محرم و عاشورا" باید هر ساله برگزار ‌شود، "ضرورت دارد" این جشنواره نیز ازین پس به صورت سالانه برگزار شود.

اواسط مرداد رئیس سازمان سینمایی که در مظان اتهامِ بی‌تفاوتی به "سینمای مقاومت" و "جشنواره‌ای ضد صهیونیستی" بود، بالاخره نسبت به این جشنواره واکنش نشان داد و از "دِین" سینمای ایران نسبت به سینمای مقاومت حرف زد و اعلام کرد "با افتخار" می‌گوید که سازمان سینمایی در برگزاری این جشنواره مشارکت خواهد کرد؛ اما در عین حال از ناچیز بودن بودجه سازمان متبوعش برای این امر شکایت کرد و توپ را به زمین خود مجلس انداخت که چاره‌ای در این باب بیاندیشد.

جایگزینی برای جشنواره فجر؟

حق نشر عکس ISNA

فشارهای بی‌سابقه برای بودجه بیشتر طی چند ماه اخیر، همزمان بود با انتقادات گسترده از طرف بانیان این جشنواره نسبت به جشنواره فجر و زمزمه‌هایی برای مطرح شدن جشنواره مقاومت به عنوان جایگزینی برای این جشنواره را نیز همراه داشت. هرچند جز یکی دو نمونه، اثری از آثار سینماگران مطرح کشور در این جشنواره دیده نمی‌شود، خبرگزاری فارس به نقل از چند چهره سینمایی مانند پروانه معصومی، سعید سعدی و عبدالرضا اکبری نوشت که جشنواره مقاومت باید " جشنواره اصلی نظام" و "مهم‌ترین جشنواره کشور" باشد و روی آن "بیشتر از فجر مانور داده شود". به علاوه رئیس سازمان بسیج کشور نیز در اواخر تیرماه در سخنانی این جشنواره را "حرکتی جهادی" توصیف کرده، اهمیت آن را بالاتر از جشنواره فجرخواند و از "بسیجیان جوان" برای مشارکت در آن دعوت کرد.

نصرالله پژمان‌فر، از اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس - که طی جشنواره سال گذشته فجر نیز سیاست‌های فرهنگی دولت را مورد انتقاد شدید قرار داده بود- در جلسه‌ای که دست‌اندرکاران این جشنواره با اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس برگزار کردند، ضمن اعلام حمایت همه جانبه مجلس از جشنواره مقاومت گفته بود به نظر می‌رسد که "هنوز بعد از گذشت این همه سال انقلاب اسلامی نتوانسته سینما را فتح کند" و همچنان "سینما در اختیار دیگران است".

این تاکید بر لزوم "فتحِ سینما" و در آوردن آن از چنگ "دیگران" و همین طور لزوم بهره‌گرفتن از سینما به منزله ابزاری در عرصه "جنگ فرهنگی" در برنامه‌های این جشنواره نیز منعکس شد. گذشته از برنامه‌های آموزشی حاشیه این جشنواره و تاکید مسئول بخش استانهای آن بر "کادر سازی"، دست‌اندرکارن آن به مناطق محروم و شهرستانها نیز توجهی ویژه نشان دادند. آثار این جشنواره با موضوعاتی نظیر "تکفیری‌ها"، "غزه" و "بصیرت" و با شعار "فیلم مقاومت برای همه مردم"، بناست به مدت حدودا یک ماه به صورت رایگان در مساجد، پایگاه‌های بسیج، حوزه‌های علمیه، مراکز آموزش عالی، پارک‌ها، فرهنگسراها، بنادر و سواحل شمال و جنوب، مناطق مرزی و حتی زندانهای ۴۰۰ شهر کشور به نمایش دربیایند تا مردم را با "گفتمان مقاومت و انقلاب اسلامی" آشنا کنند.

به علاوه به گفته برگزارکنندگان، برای تشویق اعضای بسیج به حضور هرچه پررنگ‌تر در جشنواره، آثار "فیلمسازان بسیجی" در بخشی جداگانه به نام "جلوه‌گاه نور" مورد قضاوت قرار گرفتند تا این فیلمسازان در رقابت با آثار قوی‌تر و حرفه‌ای تر، فرصت دیده شدن را از دست ندهند.

از میزبانی بشار اسد تا نمایش بی‌ممیزی فیلم‌ها

افق اهداف دست‌اندرکاران جشنواره مقاومت که تنها یک دوره از "بین‌المللی" شدنش می‌گذرد تنها به داخل کشور محدود نمی‌شود. به گفته دبیر این جشنواره فیلم‌های راه یافته به این دوره جز ایران در ۸ کشور دیگر از جمله هند، ترکیه، روسیه، قزاقستان، گرجستان، سوریه و غزه و لبنان نیز به نمایش در خواهند آمد. هرچند به گفته آقای خزاعی بیش از ۳۰۰ فیلم از اروپا، آمریکا، آفریقا و کشورهای منطقه در این جشنواره شرکت کردند، در نهایت تنها ۲۳ مهمان خارجی در آن حضور یافتند که تعداد قابل توجهی از آنها را مقامات رسمی کشورهایِ دوست ایران نظیر سوریه، کوبا، ونزوئلا تشکیل می‌دادند؛ از جمله وزیر فرهنگ سوریه و مشاور او، مشاور رسانه‌ای سید حسن نصر الله و معاون وزیر رادیو و تلویزیون کوبا.

پیشتر گفته شده بود رئیس جمهور سوریه، بشار اسد و سید حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله لبنان نیز بناست در این جشنواره به عنوان مهمان حاضر شوند اما رئیس‌جمهور سوریه به فرستادن پیامی اکتفا کرد و به جای دبیرکل حزب‌الله نیز پسر وی در مراسم اختتامیه حاضر شد. او ضمن دریافت نشان ویژه اهدایی از سوی جشنواره به پدرش، از "لطف و حمایت همیشگی ایران و امام خامنه‌ای" سپاسگزاری کرد.

گذشته از حضور سنگین چهره‌های نظامی و سیاسی، جشنواره مقاومت تفاوت دیگری نیز با اسلاف خود داشت. در بخش "ایران‌ستیزی" از این جشنواره، فیلم‌های هالیوودی از جمله "۳۰۰"، "طبیب" و "لژیون" به نمایش درآمدند که گفته می‌شود - بر خلاف عرف نمایش فیلم‌های خارجی در ایران- در نمایش آنها از ممیزی و حذف خبری نبود. یکی دیگر از فیلم‌های نمایش داده شده - که رسانه‌ها به آن لقب "ضدسعودی" داده‌اند- فیلم مصریِ "پادشاه شن‌ها" بود که به شکل‌گیری پادشاهی آل‌سعود در کشور عربستان می‌پردازد و سرسلسله آل‌سعود را فردی خشن و زن‌باره معرفی می‌کند. این فیلم درست در گیرودار بهبود روابط بین دولت ایران و حکومت عربستان به نمایش درآمد و بر خلاف معمول، صحنه‌های خشونت‌بار و اروتیک موجود در آن نیز حذف نشد.

جشنواره مقاومت را - درکنار رویدادهایی مانند جشنواره فیلم "عمار" و کنفرانس‌‌های "هالیوودیسم" و "افق نو"- می‌توان بخشی از پروژه فرهنگی دانست که اصولگرایان برای رونق بخشیدن به بازار "هنر انقلابی" و حذف سینماگران مستقل از مدتها پیش کلید زده‌اند، پروژه‌ای که به نظر می‌رسد پس از روی کار آمدن دولت جدید و روادارتر شدن سیاست‌های سازمان سینمایی، با جدیت بیشتری دنبال می‌شود.

مطالب مرتبط