نامه‌ای از لندن؛ «کثیر الانتشار قلیل القارئ»

Image caption آگهی فروش مجموعۀ بیست و پنج جلدی دست دوّم آثار ویلیام شکسپیر به مبلغ 12500 دلار

سلام. هفتۀ پیش آه تأسّف از نهاد برآوردم از بابت کتابهایی که حلقه های زنجیرۀ دانش وُ ادب وُ هنر انسانِ تاریخی را از عهد غار تا امروز، که عهد پول است، به هم پیوند می دهد، و خیلی از آنها چون خریدار ندارد، متأسّفانه تجدید چاپ نمی شود.

یک هفته ای منتظر بودم که یکی از درِ خیرخواهی وارد شود و شاخه گُلِ ایرادی به دستم بدهد، و مثلاً بگوید: «تو خیال کرده ای که امروزه کتابهای پُر خریدار یا کثیر الانتشار همه از قماشِ "هَری پاتر"(۱) یا "نامه های من به همۀ پسرهایی که یکوقت عاشقشان شده بودم*" (۲) است؟ یک مثال خیلی واضحش کتاب «شاهنامۀ فردوسی» در ایران، و «مجموعۀ نمایشنامه های ویلیام شکسپیر» در انگلیس!»

خوب، بله، درست می فرماید این معترضِ فرضیِ خیرخواه! هیچ فارسی زبان و هیچ انگلیسی زبانی پیدا نمی شود که در ارزش فرهنگی این کتابها تردیدی داشته باشد. امّا انگلیسی زبانی که تحصیلکرده باشد، از طبقۀ متوسّط به پایین باشد، و قسطهای آپارتمانش را بیست و پنج ساله بپردازد، و ضمناَ کتابخوانِ واقعی هم باشد، و واقعاً بخواهد نمایشنامه های ویلیام شکسپیر را، که خواندنش لغت دانی و کلاسیک خوانی (۳) لازم دارد، بخواند، می رود یک نسخۀ نوِ دست اوّلِ «مجموعۀ کامل یکجلدی آثار ویلیام شکسپیر» را حدّ اکثر به مبلغ دوازده پوند، تقریباً برابر با شصت هزار تومانِ ناقابل می خرد، و «۳۸» تا نمایشنامه و «۱۵۴» تا غزل او را به مرور و بعضی از آنها را بارها می خواند.

حق نشر عکس Getty
Image caption نسخه ای از اوّلین چاپهای مجموعۀ نمایشنامه های ویلیام شکسپیر که چند سال پیش در یکی از حراجخانه های لندن به مبلغ دو میلیون و هشتصد هزار پوند، تقریباً برابرِ 14 میلیارد تومان فروخته شد

و خوب، حتماً تصدیق می فرمایید که همچین آدم انگلیسی زبانی نمی رود یک دورۀ بیست و پنج جلدی مصوّر و مُـذهّبِ آثار ویلیام شکسپیر را، که قیمت دست دوّمش در بازار کتاب در حدود «۱۲۵۰۰» دلار، تقریباً برابر با سی و هشت میلیون و هفتصد و پنجاه هزار تو مان می شود، بخرد و آن را در قفسۀ نمایشی کتابهایش در همبندی دورۀ «سی و دو» جلدی «دائرة المعارف بریتانیکا» (۴) و دورۀ «بیست» جلدی «لغتنامۀ انگلیسی آکسفورد» (۵) محبوس کند.

همین وضع و حال را دارد کتاب «شاهنامۀ فردوسی» در ایران که در همبندی دورۀ «شانزده» جلدی «لغتنامۀ دهخدا» و چاپهای نفیسِ تصویری و تذهیبی «لسان الغیب حافظ » و «حکیم عمرخیّام» و «مثنوی مولوی بلخی» به خطّ نستعلیق (۶) معروف ترین خوشنویسهای قدیم و جدید محبوس است.

حق نشر عکس .
Image caption آدم از تماشای این کتابهای «کهنۀ» نایاب روحش «تازه» می شود

این طور که در یکی از سایتهای فارسی دیده ام، در بیست ‌و ششمین نمایشگاه کتاب تهران، «گران‌ترین کتاب عرضه‌ شده در بخش ناشران داخلی»، همانا «شاهنامۀ فردوسی» بوده است، به قیمت «یک میلیون و ۶۵۰ هزار تومان» که تازه به پول آمریکاییها می شود در حدود «پانصد و سی» دلار! و دست دوّم متن کامل یکجلدی «شاهنامه» را، برای خواندن، می شود به «هشت هزار تومان»، یعنی در حدود «۲ دلار و ۶۰ سنت» خرید.

بله، درست می فرماید این معترضِ خیرخواهِ فرضی، که بعضی کتابهای با ارزش قدیم، به دلیلهایی، حتّی بیش از بی ارزش ترین کتابهای عامّه پسند، مرتباً تجدید چاپ می شود، امّا نه برای خواندن و فهمیدن و شناختن، بلکه برای ایمان، یا شگون، یا مصلحت، یا افتخار، یا هر چهار!

_____________________________________

۱- «هَری پاتِر» (به انگلیسی: Harry Potter) نام مجموعه‌ای هفتگانه از رمانهای سبک خیال‌پردازی است که توسط نویسندهٔ انگلیسی، جوآن رولینگ نوشته شده‌است. این کتابها به شرح ماجراهای یک جادوگر نوجوان به نام هری پاتر به همراه بهترین دوستانش، رون ویزلی و هرماینی گرنجر، در مدرسهٔ علوم و فنون جادوگری هاگوارتز می‌پردازند. »(به نقل از ویکی پدیا).

۲- عنوان کتاب پر فروش «نامه های من به همۀ پسرهایی که یکوقت عاشقشان شده بودم»، نوشتۀ «جنی هن» (Jenny Han)، به انگلیسی این است: (To All the Boys I've Loved Before).

۳- منظور از «لغت دانی و کلاسیک خوانی» این است که خواننده باید علاوه بر لغتهای زنده و جاری امروز، با مطالعۀ آثار نویسندگان و شاعران کلاسیک، اندوختۀ دانش لغتی و دریافت معنایی خود را وسعت و عمق بخشیده باشد.

۴- «دائرة المعارف بریتانیکا» (Encyclopædia Britannica). این دانشنامه به وسیلۀ ۱۰۰ تن ویراستار تمام وقت، و بیش از ۴۰۰۰ تن همکار عالم و فاضل و ادیب، از آن جمله ۱۱۰ تن برندۀ جایزۀ نوبل، و ۵ تن از رئیسان جمهوری آمریکا تألیف شده است و آن را یکی از جامع ترین و علمی ترین«دائرة المعارف» های جهان شناخته اند.

۵- «لغتنامۀ انگلیسی آکسفورد» (The Oxford English Dictionary) در ۲۰ جلد، که کار تألیف آن در سال ۱۸۵۷ شروع شد و کار انتشار آن از سال ۱۸۸۴ به بعد به مرور ادامه یافت و ابتدا در سال ۱۹۲۸در ۱۰ جلد منتشر شد. صورت جامع تر آن را در سال ۱۹۸۹، در ۲۰ جلد، جمعاً در ۲۱ هزار و ۷۲۸ صفحه، منتشر کردند.

۶- کلمۀ « نستعلیق» در اصل «نسخِ تعلیق» بوده است در نامیدن خطّی از ترکیب دو شیوۀ خوشنویسی با نامهای «نسخ» و «تعلیق» که به صورتِ کوتاه و خوش آهنگ شده و حالت اسمِ مرکّب یافتۀ «نستعلیق» در آمده است.

مطالب مرتبط