افراد نابینا چگونه از هنرهای تجسمی لذت می برند؟

حق نشر عکس sd
Image caption اثری از ویلیام ترنر با عنوان "رم باستان"

لیزا اسکوئیرل زن نابینایی که به عنوان راهنما در یکی از گالریهای هنری لندن مشغول به کار است، می گوید درک افراد نابینا و کسانی که بینایی ضعیفی دارند از هنرهای تجسمی بسیار غنی است و حتی ممکن است از درک و تجربه افراد بینا غنی تر و عمیق تر باشد.

لیزا کاملا نابینا است و هنرهای تجسمی همواره مهمترین علاقه او بوده است. در دوران تحصیل اکثر معلمان و استادانش با تحصیل او در رشته هنر مخالف بودند. ولی او امروزه به عنوان یک راهنمای هنری در یکی از گالریهای مهم لندن مشغول به کار است.

خبرنگاران بخش فرهنگی بی‌بی‌سی همراه با او از یک نمایشگاه جدید آثار ویلیام ترنر نقاش انگلیسی نیمه اول قرن نوزدهم با عنوان "رها کردن نقاشی" در گالری هنری تیت در شهر لندن بازدید کردند. در این بازدید لیزا اسکوئیرل توضیح می دهد که چگونه آثار هنرهای تجسمی را می شناسد و به چه شیوه ای این دانش و تجربه را به بازدید کنندگان نابینا منتقل می کند.

لیزا می گوید:"من ابتدا از نقاشی ها درک و شناخت عمیق تری پیدا می کنم و در ذهن خودم تصویری از این آثار خلق می کنم. به نظرم همانطور که پیکاسو گفته نقاشی حرفه افراد نابینا است چون یک نقاش واقعی آنچه را که احساس می کند به تصویر می کشد و نه آنچه را که می بیند. من هم مثل هر فرد نابینایی از آثار نقاشی یک برداشت و درک احساسی دارم."

لیزا برای آشنایی با آثار نقاشی و پیدا کردن درک دقیقی از تابلوهایی که نمی تواند آنها را ببیند، از تمام روشهای موجود استفاده می کند. گام اول مطالعه فراوان در مورد این آثار است. او از توضیحات گفتاری یک فرد با تجربه در تشریح هر تابلوی نقاشی استفاده می کند و از آنها می خواهد تا با حرکت دادن دست های او در فاصله نزدیکی در جلوی تابلو تمام جزییات از جمله رنگ ها و نحوه ترکیب آنها، روش استفاده نقاش از فرچه و قلم مو و حتی مختصات سطح تابلو را برای او توضیح دهند.

او با استفاده از تمام این اطلاعات یک تصویر کاملی از موضوع نقاشی و سبک کار نقاش در ذهن خود خلق می کند. لیزا در حین کار به عنوان یک راهنمای هنری در گالری تیت لندن سعی می کند همین تجارب را به افراد نابینا منتقل کند. در ابتدای هر بازدید به آنها در مورد زندگی و عناصر مهم سبک کار یک نقاش توضیح می دهد. سپس هر یک از آنها را به تابلوهای نقاشی نزدیک کرده و با روش نزدیک کردن دست آنها به تابلو اجزا هر نقاشی را به زبانی که برای آنان قابل درک باشد توضیح می دهد.

حق نشر عکس d
Image caption اثری از ویلیام ترنر با عنوان "جنگ"

لیزا اسکوئیرل در مورد شروع کار خود به عنوان راهنمای هنری می گوید:" حقیقت این است که شروع این کار خیلی تصادفی بود."

او در مورد برنامه ریزی برای بازدید از هر نمایشگاه می گوید:"مدت زمان هر بازدید گروهی حدود یک ساعت و نیم است و در این محدوده زمانی من باید چند اثری را که به نظرم از همه شاخص تر هستند انتخاب کنم. نحوه انتخاب این چند اثر به تجربه و شناخت من بستگی دارد، شناختی که محصول درک احساسی من از آن هنرمند و آثار اوست. نکته مهم در سازماندهی این بازدیدها برای افراد نابینا توجه به نیاز آنان برای دریافت تمام جزییات مربوط به یک نقاشی است و به همین خاطر ما فقط می توانیم پنج و یا شش تابلو را در این محدوده زمانی بازدید کنیم."

لیزا به هنگام راهنمایی گروه بازدید کنندگان نابینا در کنار هر تابلوی نقاشی می ایستد و ابتدا یک تصویر کامل از تمام جزییات آن تابلو را برای شنوندگان ترسیم می کند. توضیحات او برای یک فرد بینا ممکن است بسیار ساده و واضح به نظر بيايد اما او با این کار ابتدا کلیات تابلو را در ذهن افراد نابینا بازسازی می کند تا آنها بدانند که در مورد چه چیزی قرار است صحبت شود.

نکته جالب در توضیحات لیزا این است که علاوه بر تشریح جزییات نموادری تابلو، او با اشاره به هر یک از عناصر برجسته اثر سعی می کند تاثیر احساسی ناشی از دیدن آن را برای شنونده تشریح کند. به عنوان مثال در توضیح یکی از نقاشی های ویلیام ترنر به بازدیدکنندگان می گوید:"در گوشه سمت چپ و بالای تابلو، نقاش با استفاده از قلم موهای باریک یک توده نورانی و بسیار براق را کشیده که یک نوع احساس گریختن از مرکز نقاشی به سوی این افق نورانی را در بیننده ایجاد می کند."

لیزا در خانواده ای هنردوست پرورش یافته است. مادر او معلم رشته هنر بود و به همین خاطر از سنین کودکی با هنر آشنا شد. او در سن هفده سالگی برای تحصیل در رشته تاریخ هنر به آمریکا رفت.

او در مورد این دوره می گوید:"استادان در برابر اصرار من برای ادامه تحصیل در این رشته به شدت مقاومت می کردند. ولی با کمک های مادرم که با استفاده از روشهای مختلف کار مطالعه تاریخ هنر را برای من ساده تر می کرد، توانستم تحصیلات خود را تمام کنم."

لیزا معتقد است که درک او از هنرهای تجسمی ممکن است نسبت به دیگران عمیق تر باشد. او می افزاید:"یک فرد بینا معمولا درمدت زمان کوتاهی تعداد زیادی از تابلوهای نقاشی را نگاه می کند. خیلی اوقات برای دیدن دهها و یا شاید صدها تابلوی نقاشی یک یا دو ساعت وقت صرف می کنند و شاید زمان کافی برای دریافت تمام جزییات یک اثر را نداشته باشند. به همین خاطر ممکن است بسیاری از جزییات کار یک نقاش ، مثل نحوه ترکیب رنگ ها و یا نحوه استفاده او از قلم مو را درنمی یابند."

اما مهمترین نکته ای که او برآن تاکید می کند این است که برداشت و درک افراد نابینا از هنرهای تجسمی یک درک احساسی است و حالتی که یک نقاشی در این افراد ایجاد می کند شاید با آنچه که هنرمند در ذهن و احساس خود داشته نزدیک تر باشد. به زبان دیگر شاید افراد بینا با تکیه یک جانبه بر دیدن این آثار راه را بر تاثیر گیری احساسی ناهموار می کنند.