نور و نوآر، مهاجرت و تبعید در عصر طلایی هالیوود

حق نشر عکس lightnoir

موزه اسکربال لس آنجلس با همکاری کتابخانه آکادمی اهدای جوایز اسکار، نمایشگاهی به نام نور و "نوآر" ( ژانر تاریکی از سینما که با آثار فیلمسازان دوران طلائی هالیوود آغاز شد) را درکنار دو نمایشگاه جنبی "اثرات نوآر"، "کافه وین" و بخشی در رابطه با سینمای آلمان دهه ۱۹۲۰ به نمایش گذاشته است.

تولد هالیوود داستانی یهودی – آمریکایی است. داستان مهاجرت و نوآوری که با تعداد انگشت شماری از ترک وطن کرده های اجباری آغاز شد. مهاجرانی که صنعت سینمای آمریکا را در سال های اول قرن بیستم پایه گذاری کردند. اما آنچه در نمایشگاه "نور و نوآر" در کانون توجه قرار داده شده، داستان کمتر شنیده شده بازیگران، کارگردان ها، فیلمنامه نویسان و آهنگسازان آلمانی زبانی است که اکثریت آن ها یهودی بوده اند و برای گریز از آزار نازی ها در اروپا، به آمریکا پناه آوردند. سینماگرانی که در نهایت درخشان ترین دوران فیلمسازی خلاق و شهرت و محبوبیت ستارگان دور از دسترس و مسحورکننده را به وجود آوردند.

حق نشر عکس paramountpicturesglenrichardson
Image caption نمایی از فیلم سانست بلوار

نمایشگاه "نور و نوآر" نوعی قدردانی از سینماگرانی است که سرنوشت، آثار آنها و برداشتشان از مهاجرت، اثرات عمیقی بر هنر فیلمسازی آمریکا داشته است.

حق نشر عکس lightnoir

در کنار در ورودی نمایشگاه، علاوه بر ۶۰ پرتره از دست اندرکاران سینمای هالیوود بین سال های ۱۹۳۳ تا ۱۹۵۰، ماشین تحریری روی میز چوبی قدیمی قرار گرفته و روی کاغذ سفیدی که از آن بیرون زده، نقل قولی از مجموعه "سونات تبعید" برتولت برشت تایپ شده: "از مملکت و خانه و کاشانه خودم رانده شدم و حالا باید ببینم کجا می توانم دکه ای پیدا کنم که درآن فرآورده های ذهنم را بفروشم."

درهمین بخش، دیدارکننده با سه شخصیت کلیدی هالیوود، ارنست لوبیچ ( کارگردان)، کارل لمل (پایه گزاراستودیوی یونیورسال) و پل کوهنر (کارگزار هنری) آشنا می شود که هریک به نوعی تسهیلاتی فراهم آوردند تا هنرمندان، متفکران و سیاست پیشگان ناخواسته و یهودی تبار در روزگار نازی ها بتوانند به آمریکا مهاجرت کنند.

حق نشر عکس lightnoir
Image caption مدرک تقاضای پناهندگی مارلن دیتریش

در آلمان آن زمان (۱۹۳۳) ، فیلمسازی برای سینماگران یهودی تبار ممنوع شده بود و همین مسئله موجب ترک وطن و مهاجرت دسته جمعی آن ها شد. نامه های درخواست پناهندگی و مدارک رسمی مهاجرت این هنرمندان و دعوتنامه های ضیافت شام برای جمع آوری اعانه برای این مهاجران، در دفتر کار بازسازی شده پل کوهنر که در آن زمان در بلوار سانست قرارداشت، به نمایش گذاشته شده است.

حق نشر عکس paramountpictures
Image caption بیلی وایلدر و جینجر راجرز پشت صحنه

نمایشگاه با استفاده از اشیاء به وام گرفته شده از بازماندگان این سینماگران و آرشیوهای گوناگون در کالیفرنیای جنوبی، با فضا سازی و استفاده از عکس ها و آفیش های سینمایی نایاب، بریده جراید، آنونس فیلم های قدیمی و مستندهایی از پشت صحنه های فیلمبرداری، لایه های تازه ای از چگونگی شکل گیری صنعت سینمای آمریکا و نخبه هایی را که به پیدایش آن کمک کردند به نمایش می گذارد.

ازمیان سینماگران برجسته ای که در نمایشگاه مورد توجه قرار گرفته اند، فریتس لنگ، بیلی وایلدر و فرد زینه مان هستند. همچنین آهنگسازان برنده جوایز اسکاری چون اریک ولفگنگ کورنگلد یا فرانتس واکسمن (سازنده موسیقی متن فیلم سانست بلوار – یکی از ۱۰۰ فیلم برتر آمریکایی قرن بیستم)، سالکا ویرتل و لیون فوچوگنر (فیلمنامه نویس).

نمونه های کوتاه و تازه تدوین شده ای از آثار این سینماگران، در غرفه هایی به شکل سینماهای قدیمی با صندلی های مخمل قرمز، برخی از ناشناخته ترین جنبه های سینمای مهاجرت هالیوود را به معرض تماشا گذاشته شده است. فیلم هایی با سوژه ها غم انگیز مهاجرت، فیلم های ضد "نازی"، فیلم هایی از ژانر کمدی چون "نینوچکا" (۱۹۳۹)، و نوآر های کلاسیکی چون سانست بلوار (۱۹۵۰) و کازابلانکا (۱۹۴۲)- اثری که تقریبا همه دست اندرکاران آن را یهودیان مهاجرتشکیل می دهند.

در گوشه دیگری از نمایشگاه نور ونوآر، دیدار کننده، پیراهن زردوزی شده مارلین دیتریش، درحال رقصی افسونگرانه، لباس کارگری جون کرافورد در نقش "میلدرید پیرس"، پیانوی کافه ریک در کازابلانکا و مجسمه طلائی اسکاری را که بیلی وایلدر برای فیلمنامه سانست بلوار دریافت کرده تماشا می کند و با "مکس فکتور" استاد چهره پردازی هالیوود، که با یک نقشه هوشمندانه مسیر لوازم آرایش زنانه را از طریق سینما برای همیشه عوض کرد آشنا می شود.

حق نشر عکس Paramount Pictures. Courtesy of the Margaret Herrick Library Academy of Motion Picture Arts and Sciences
Image caption مارلین دیتریش در حال خواندن

رابرت کریشنر، رئیس موزه اسکربال می گوید: "نورو نوآر، علاوه بر نمایش میراثی که سینماگران یهودی تبار اروپایی برای ما باقی گذاشته اند، نمایانگر این مسئله مهم است که چگونه مهاجرانی که "بیگانه" یا "غریبه" به شمار می رفتند توانستند وارد دایره داخلی هالیوود شوند و حس تازه ای را که آمیزه ای از تراژدی و کمدی بود وارد هنر فیلمسازی کنند."

دو نمایشگاه جنبی درکنار مجموعه نورو نوآر، نمادهایی از تاثیرات ژانر"نوآر" بر گرایش های هنری و فرهنگی دیگر از جمله مد و رسانه ها را به نمایش می گذارد. "کافه وینی"، چیدمانی از آیزا روزنبرگ، نگاه تازه ای است به آثار جینا کاوس، نویسنده اتریشی – آمریکایی یهودی تبار و نقش قهوه خانه های وینی را که فضایی برای بحث و ایجاد ارتباط با دیگر هنرمندان بوده است در پیدایش جنبش های فرهنگی اوائل قرن بیستم مورد بررسی قرار می دهد. جینا کاوس که در دایره ادبی شهر وین لقب "ملکه کافه ها" را گرفته بود پیش از رانده شدن از اروپا توسط نازی ها، رمان نویس معروفی بشمار می رفت اما درنهایت به آمریکا مهاجرت کرد و به کار فیلمنامه نویسی در هالیوود مشغول شد.

درنمایشگاه جنبی "اکران شبح زده"، با همکاری سینما تک فرانسه، بیش از ۱۵۰ طرح، فیلمنامه، عکس و نمونه های دیداری از سینمای اکسپرسیونیسم آلمان دهه ۱۹۲۰ به معرض تماشا گذاشته شده است. عواملی که نشان دهنده تاثیرات این فیلم ها بر ژانر "نوآر" هالیوود است.

حق نشر عکس lightnoir

دربخش "اثرات نوآر"، راهیابی این پدیده خلاقه و فراگیر در فرهنگ و جوامع مختلف آمریکا و نمادهای "نوآر" مثل شهر، زن افسونگر، ضد قهرمان و کدهای اخلاقی از طریق "نئو-نوآر"هایی چون سریال "تویین پیکز" دیوید لینچ، فیلم "محله چینی ها"ی رومن پولانسکی، "بلید رانر" ریدلی اسکات و داستان های مصور "مرد عنکبوتی"، بازی های کامپیوتری و عکاسی بررسی شده است.

لیندا لتینن، کیوریتورموزه اسکربال می گوید: "نوآر به خاطر عوامل تاریک موجود در آن از قدرت زیادی برخوردار است و تاثیرات عمیقی برروی حس ها، دیدگاه ها، هویت و اخلاق ما گذاشته است. یعنی چیزی است که یک تغییر و تحول دائمی در طبیعت زندگی اجتماعی و امروزی ما بوجود می آورد و انگار ما را با زمان پیش می برد و به جلو هل می دهد."

حق نشر عکس universal

در سال ۱۹۳۹، استودیوی برادران وارنر نخستین استودیوی فیلمسازی بود که تصمیم گرفت در مقابل ستمگری های نازی ها با استفاده از سینما عکس العمل نشان بدهد. فیلم "اعترافات یک جاسوس نازی" محصول همکاری این استودیو با کارگردان یهودی تبار "آناتولی لیتوک" با شرکت مارتین کاسلک، بازیگر لهستانی، در نقش جوزف گوبلز دست راست هیتلربود. فیلم دیگری بنام "بودن یا نبودن" ساخته ۱۹۴۲ ارنست لوبیچ، کمدی تلخی است که ایدئولوژی نازی ها را از دیدگاه پوچی و بی معنایی به نمایش می گذارد. نمایش اسناد و مدارکی که برای تهیه این دوفیلم از آن استفاده شده ، جنبه های سیاسی یهود ستیزی های آن دوران چه در اروپا و چه در آمریکا (جایی که موج تازه ای از سمپاتی های نژاد پرستانه براه افتاده بود) و عکس العمل های رسانه ها به آن را به نمایش می گذارد.

دوریس برگرکیوریتورنمایشگاه می گوید: "در حقیقت درسینما هم چون دنیای واقعی آن دوران ، همه چیز سرشار از چرخش های روانی بود. فیلمسازی "نوآر" هم از همین گونه چرخش های روانی، درذهنیت مهاجران یهودی بوجود آمده است. شیوه ای نشات گرفته از تاریکی های اجتماعی و روانی، همراه با نورافشانی های دراماتیک سینمایی و زاویه های غیرمتداول دوربین. انعکاسی از سینمای اکسپرسیونیستی آلمان که بهترین نمونه های آن را می توان درفیلم های"سانست بلوار" بیلی وایلدر، "اسکارلت استریت" فریتس لنگ و "میلدرد پیرس "مایکل کرتیس تماشا کرد."

حق نشر عکس LightNoir

خانم برگر می گوید: " موضوع حیرت آور، ژانرکمدی است که در آن سوی زنجیره فیلم های نوآر به صورتی ناخودآگاه برای شیرین سازی این ژانر تاریک و ایجاد توازن بوجود آمد. کمدی هایی در رابطه با سوء تفاهم های هویتی، وانمودسازی و جامه های مبدل وفیلم های تفکر برانگیزی چون "هاروی" با بازی جیمز استوارت درنقش مرد بزرگسالی که با خرگوشی خیالی همدم و هم صحبت است ساخته هنری کاستر."

درآخرین بخش نمایشگاه با عنوان "آزادی مورد سئوال" زندگی اجتماعی و سیاسی جامعه مهاجر هالیوود بررسی شده و اسناد و مدارک ضدکمونیستی نشان می دهد که از همه این مهاجران که اغلب آنها کمونیست بودند در این کشور بخوبی استقبال نشده است.

در اوایل دهه ۴۰ میلادی در "کمیته فعالیت ضد آمریکایی" بسیاری از این سینماگران مهاجردر فهرست سیاه قرار گرفتند و ازکار در هالیوود محروم شدند.

دربخش اینتراکتیو " اثرات نوآر"، دیدارکننده می تواند پشت میزفیلمنامه نویسی چند خطی بیادگار بنویسد، با استفاده از کلاه شاپوی شخصیت جک نیکلسون در یکی از کوچه های تاریک شهر چینی ها قدم بزنند و یا با پوشیدن بارانی "زن افسونگر" در مقابل آینه، عکس یادگاری یا یک "سلفی" موزه ای از خود بگیرد.