عظیم جوانروح٬ مدیر فیلمبرداری سینمای ایران درگذشت

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption عظیم جوانروح (نفر میانی) در کنار بازیگران مجموعه شاهگوش

عظیم جوانروح٬ مدیر فیلمبرداری سینمای ایران که مدتها درگیر بیماری سرطان بود سه شنبه شب در تهران درگذشت.

آقای جوانروح که در روزهای گذشته به دلیل وخامت حال جسمانی اش ناشی از سرطان روده در بیمارستان بستری بود٬ هنگام درگذشت ۶۹ سال داشت.

عظیم جوانروح متولد ۱۳۲۴ در اردبیل٬ کار خود را در گروه فیلمبرداری و سپس به عنوان دستیار فیلمبردار در دهه ۱۳۵۰ آغاز کرد. سریال آتش بدون دود (نادر ابراهیمی) از نخستین فعالیت‌های او در سینمای ایران بود.

او در اواخر دهه ۱۳۶۰ خورشیدی پس از سال‌ها دستیاری به عنوان مدیر فیلمبرداری کار خود را ادامه داد و پس از بازنشستگی از سازمان صدا و سیما فعالیتش را بیشتر در سینما متمرکز کرد.

در انتظار شیطان و پاتال و آرزوهای کوچک از نخستین کارهای او به عنوان مدیر فیلمبرداری بود و در سال‌های بعدی فیلم‌هایی چون آخرین خون، پرواز از اردوگاه، ترانزیت، روز فرشته، صبح روز بعد و آواز تهران را فیلمبرداری کرد.

او همچنین مدیر فیلمبرداری چندین مجموعه تلویزیونی محبوب بود که از میان آنها می‌توان به قصه‌های مجید٬ سرنخ٬ معصومیت از دست رفته و مختارنامه اشاره کرد.

آخرین کار او٬ فیلمبرداری مجموعه شاهگوش به کارگردانی داود میرباقری بود که به دلیل عود کردن بیماری‌اش از میانه فیلمبرداری کناره‌گیری کرد.

آقای جوانروح درباره فیلمبرداری این مجموعه گفته بود: " سن من و جسم من اجازه نمی‌دهد که هر کاری انجام دهم، اما وقتی این سناریو را خواندم دیدم باید در این پروژه حضور داشته باشم و خوشحال شدم که سناریو وارد یک دوره خاصی شده و مشتری مدار شده است."

قرار است مراسم تشییع پیکر عظیم جوانروح روز جمعه٬ ۷ آذر از مقابل خانه هنرمندان ایران برگزار شود.

عظیم جوانروح از نوجوانانی بود که در اولین دوره مدرسه عالی رادیو و تلویزیون به آن جا جلب شد و به سرعت از خود استعداد و ابتکارهایی نشان داد.

از سیاست تا هنر

اولین تجربه وی که در حقیقت جنبه پروژه تحصیلی داشت فیلمبرداری چند بخش از فیلم دولت آباد ساخته کرامت دانشیان چریک صاحب نام ایرانی بود که وی نیز در اولین دوره مدرسه عالی رادیو و تلویزیون رشته کارگردانی پذیرفته شده بود اما بعد از ساخت فیلم دولت آباد از مدرسه اخراج شد و دیگر به فعالیت های ضد حکومت برخاست تا سرانجام همراه خسرو گلسرخی در پایان دادگاهی جنجالی به اعدام محکوم گشت.

اولین مرحله کاری جوانروح به عنوان فیلمبردار در واحد مشهد بود. عباس سماکار، در کتاب من شورشی هستم - از جوانروح به عنوان دوست و همدوره او و چند نفر دیگری خبر می دهد به رهبری کرامت دانشیان در تدارک طرحی برای گروگان گیری ولیعهد ایران بودند که بنا بود در شیراز اجرا شود و یکی از اعضا طرح را لو داد و همگی گرفتار شدند.

عباس سماکار در کتاب خود شرح داده که در خانه عظیم جوانروح بوده است که ماموران ساواک برای دستگیری اش می آیند و این همان دستگیری است است که به اعدام دانشیان و گلسرخی و زندانی شدن سماکار و طیفور بطحایی و رضا علامه زاده انجامید که تا انقلاب در زندان ماندند.

این نخستین باری نبود که ساواک متوجه سر پرشور و ماجراجوی عظیم جوانروح می شد، وی در دوران دبیرستان هم در در اردبیل به جرم پخش اعلامیه و شیطنت در گردهم آوری همشاگردی ها به ساواک فراخوانده شده بود، در جریان فیلمبرداری دولت آباد تنها فیلم ساخته کرامت دانشیان هم دیده شد.

اما در ماجرای منجر به دستگیری دوستانش، هیچ نقش و نشانه ای از وی نبود و پرونده ساواک نشان می داد با وجود اشارات ساواک مشهد، اما تهران مطمئن شده بود که وی از طرح گروگان گیری ولیعهد بی خبر بوده است.

این سابقه هنگامی که برای همکاری در فیلمبرداری سریال آتش بدون دود برگزیده شد و چندی بعد که وی به عنوان فیلمبردار قرار بود به دفتر نمایندگی سازمان رادیو تلویزیون در پاریس بپیوندند بار دیگر مضمون نامه پراکنی های ساواک قرار گرفت.

اما پرکاری و اشتغال مدام وی به کار حرفه ای خود عملا از جریان فعالیت های سیاسی دورش می داشت. در سه سال پایان رژیم پادشاهی جوانروح به عنوان فیلمبردار خبر در تهیه چهار فیلم مستند (ساخته مسعود بهنود) شرکت داشت.

یک روز زندگی سادات، مسجد الحرام (فیلمی از مناسک حج)، نامه ای به فورستر (درباره تبعیض نژادی در آفریقای جنوبی) و شهری به نام سووتو از آن جمله بود.

با آغاز اعتصاب های عمومی کشور در آستانه انقلاب، عظیم جوانروح از چهره های انتخابی شورای کارکنان رادیو تلویزیون بود با این همه مدیرانی که بعد از انقلاب در آن سازمان بر سر کار آمدند چندان با وی سازگاری نداشتند تا سرانجام با تقاضای بازنشستگی موافقت شد و جوانروح در آستانه چهل سالگی با پختگی کامل به صنعت سینما پیوست و از آن پس از مدیران فیلمبرداری در بسیاری از فیلم ها و سریال های پربیننده تلویزیون بود.

سام جوانروح فرزند این فیلمبردار صاحب عنوان به عنوان یکی از برجسته ترین عکاسان کانادایی شهرتی فراگیر دارد.