"مهمانان ناخوانده تهران" در بی بی سی فارسی

تهران در آذر ۱۳۲۲ شاهد تحرکات امنیتی شدیدی بود که کسی از علت آن خبر نداشت.

روزولت، چرچیل و استالین، رهبران آمریکا و بریتانیا و شوروی بدون این که به دولت ایران خبر داده باشند، برای برگزاری کنفرانس تهران راهی ایران بودند.

علت انتخاب تهران برای برگزاری این نشست، نزدیکی آن به شوروی بود چرا که ژوزف استالین، رهبر این کشور نمی خواست در اوج جنگ جهانی دوم از مسکو دور باشد.

از سوی دیگر، متفقین به علت اشغال ایران، تهران را در اختیار داشتند و تامین امنیت این شهر برایشان راحت بود.

این رویداد مهم تاریخی موضوع مستند جدیدی است که یکشنبه نهم آذر از بی بی سی فارسی پخش می شود.

فیلم "مهمانان ناخوانده تهران" با استفاده از مستندات تاریخی، تاثیر کنفرانس تهران بر آینده جنگ جهانی دوم و ایران را بررسی می کند.

این فیلم با استفاده از مجموعه ای غنی از تصاویر آرشیوی دهه ۴۰ میلادی، رویدادهای کنفرانس تهران و بخشی از زندگی مردم ایران در سال های اشغال را به تصویر می کشد.

بخشی از این تصاویر که پس از ساعت ها تحقیق از آرشیوهای آمریکا به دست آمده، شامل فیلم های کمتر دیده شده از شهرهای مختلف ایران در فاصله سال های ۱۳۲۲ و ۱۳۲۳ است.

در ساخت فیلم مهمانان ناخوانده تهران، برای بررسی رخدادهای تاریخی علاوه بر مورخان با شاهدان عینی مصاحبه شده است.

یکی از این مصاحبه شوندگان از همراهان وینستون چرچیل در سفرش به تهران بوده است.

هیو لانگی در آن زمان افسر جوانی بود که به عنوان مترجم زبان روسی، مکالمات نخست وزیر بریتانیا با ژوزف استالین را ترجمه می کرد.

آقای لانگی سال گذشته وقایع کنفرانس تهران را برای ما بازگو کرد. او چند ماه بعد از مصاحبه در گذشت.

عباس میلانی، استاد دانشگاه استنفورد و نویسنده کتاب نگاهی به شاه و جمیل حسنلی، استاد دانشگاه در باکو و نامزد انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته در جمهوری آذربایجان از دیگر مصاحبه شوندگان در این فیلم هستند.

ترکیب سخنان مصاحبه شوندگان و تصاویر جذاب آرشیوی به کارگرفته شده دراین فیلم، معاملات دیپلماتیک در کنفرانس تهران و تبعات اشغال نظامی برای ایران را به نمایش می گذارد.

بخشی از تصاویر این فیلم زندگی روزمره مردم کوچه و بازار را در تهران و دیگر مناطق ایران نشان می دهد، از زنانی در حال شست و شوی لباس در لب جوی تا زنانی که بدون حجاب و با پوشش غربی در حال قدم زدن در خیابان های تهران هستند.

بخشی از این تصاویر هم روایت گر فعالیت نظامیان آمریکایی در خاک ایران است. فعالیتی که شامل ارسال تسلیحات به بنادر خلیج فارس و انتقال آن با استفاده از شبکه سراسری راه آهن ایران به مرزهای شوروی است.

فیلم های به دست آمده از این عملیات، تصاویر بی نظیری را از راه آهن تازه احداث شده ایران به نمایش می گذارد.

این عملیات تاثیر سرنوشت سازی بر جنگ جهانی دوم داشت. آمریکا با تجهیز ارتش شوروی به آن کمک کرد تا نظامیان آلمانی را در دروازه های شهر استالینگراد تار و مار کند.

به همین خاطر ایران پل پیروزی متفقین لقب گرفت.

برگزاری نشست رهبران متفقین در تهران در تعیین سرنوشت جنگ هم نقشی حیاتی داشت.

عملیات دی دی و هجوم سربازان متفقین به سواحل نرماندی فرانسه در تهران کلید زده شد.

استالین خواهان اجرای این عملیات بود تا از فشار ارتش آلمان در جبهه شرقی علیه شوروی کاسته شود.

اما چرچیل مخالف بود و طرح های دیگری در سر داشت.

حضور روزولت در تهران و جانبداری او از طرح استالین، چرچیل را وادار کرد تا این طرح را بپذیرد.

متفقین همچنین در تهران متعهد شدند که پس از جنگ از ایران خارج شوند و استقلال این کشوررا به رسمیت بشناسند.

اما با پایان جنگ، شوروی از این کار خودداری می کرد.