'من نجومم، ده ساله و مطلقه' و برگزیدگان دیگر جشنواره دوبی

این سوی خلیج فارس، دو شهر نزدیک به هم، دوبی و ابوظبی، در رقابتی تنگاتنگ میزبان دو تا از مهمترین جشنواره های فیلم خاورمیانه و آسیا هستند؛ که یکی از آنها یک سال قدیمی تر از دیگری است: جشنواره دبی که امسال یازدهمین دوره اش را از دهم تا هفدهم دسامبر برگزار کرد.

امسال مجموعاً صد و ده فیلم در بخش های مختلف این جشنواره نظیر چون گالا ( چند فیلم ویژه از سینمای جهان)، مسابقه فیلم های اماراتی، مسابقه فیلم های عرب، مسابقه فیلم های کوتاه، شب های عربی و سینمای جهان ( که گزیده پر و پیمانی است از بهترین فیلم های سال) به نمایش گذاشته شد.

سینمای ایران

سینمای ایران طی سال ها حضور چشمگیری در جشنواره دوبی داشته و امسال هم چهار فیلم از چهار فیلمساز جوان سینمای ایران در بخش های مختلف جشنواره به نمایش درآمد.

رضا درمیشیان که دومین ساخته اش "عصبانی نیستم" به جنجالی ترین فیلم سال بدل شده، در بخش سینمای جهان حضور داشت.

تجربه متفاوت درمیشیان با ساختاری تجربی درباره یک دانشجوی اخراجی، اولین بار در جشنواره برلین تحسین شد، اما تاکنون به زعم ممیزی و حذف برخی صحنه ها و قرار گرفتن در جدول اکران، اجازه نمایش عمومی در ایران نداشته است.

هر دو نمایش فیلم با استقبال تماشاگران در دوبی روبرو شد و درمیشیان که در جشنواره حضور داشت در جلسه پرسش و پاسخ با تماشاگران شرکت کرد. در یکی از این جلسات این فیلمساز جوان با اشاره به اتهام سیاه نمایی که به فیلم زده می شود، گفت: "اگر سینماگر درباره مشکلات حرف نزد، پس چه باید بکند؟ سیاه نمایی ای وجود ندارد. من عاشق ایران هستم،عاشق ذره ذره از خاکش، از دریای خزر تا خلیج همیشه و همیشه فارس."

"چند متر مربع عشق" ساخته جمشید محمودی که بدون حضور فیلمساز به نمایش درآمد ( فیلمی که به عنوان نماینده افغانستان برای جوایز اسکار فرستاده شده)، مشکلات افغان ها را در ایران در سایه یک عشق ممنوع بین یک جوان ایرانی و یک دختر افغان می کاود. فیلم خوشبختانه از مرز غلتیدن به شعار به سلامت می گذرد و به آینه تمام نما و حساب شده ای از یک موقعیت بغرنج بدل می شود.

پایان فیلم به شکلی مهری است بر این چرخه باطل و دردناک که در آن عشاق جوان به شکلی نمادین محبوس می شوند؛ پایانی درخور برای فیلمی که با میزانسن هایی غالباً ثابت و ایستا بی پناهی شخصیت هایش را با ما قسمت می کند.

نمایش فیلم "برف" ساخته مهدی رحمانی هم با استقبال گسترده تماشاگران و حضور خود فیلمساز همراه بود؛ فیلمی قرص و محکم که از یک صبح تا شام در یک خانه می گذرد و موفق می شود به شکل حساب شده ای تماشاگر را با شخصیت هایی در یک موقعیت بغرنج - که می تواند نمادین هم باشد- شریک کند.

چهارمین فیلمساز جوان ایرانی جشنواره دوبی، بتین قبادی، برادر بهمن قبادی بود که با اولین فیلم بلند خود به نام "مردان" که در کردستان عراق ساخته شده (و نماینده این کشور است برای جوایز اسکار) در جشنواره شرکت داشت.

فیلم که به شکلی وامدار فیلم های وسترن به نظر می رسد، شخصیت تنهایی به نام مردان را روایت می کند که از خاطره تجاوز بعثی ها به برادر خود و ناتوانی اش در متوقف کردن متجاوزان در کودکی رنج می برد.

سینمای عرب

جشنواره دوبی سعی دارد با بازار فیلم بزرگ خود به مهمترین مرکز برای خرید و فروش فیلم در جهان عرب بدل شود و از سویی امسال برای اولین بار بخش مسابقه بین المللی خود را حذف و به مسابقه سینمای عرب اکتفا کرد تا بیشتر و بیشتر به جشنواره ای برای توسعه و رشد سینماگران عرب بدل شود.

جایزه اول این جشنواره که "مهر" نامیده می شود، در بخش فیلم های بلند به فیلم "من نجوم هستم، ده ساله و مطلقه" ساخته خدیجه السلامی محصول مشترک یمن، امارات متحده عربی و فرانسه تعلق گرفت.

این فیلم داستان دردناک ازدواج اجباری یک دختر بچه را روایت می کند که پدرش او را در ازای دریافت پول به ازدواج مردی از قبیله دیگر در می آورد.

فیلم با فرار این دختر ده ساله از خانه و پناه بردن به قاضی آغاز می شود و با یک بازگشت به گذشته، زندگی او را می بینیم. نیمه دوم فیلم در دادگاه می گذرد، جایی که داماد و پدر از "حق شرعی" خود حرف می زنند و شیخ قبیله هم برای دفاع از آنها از راه می رسد.

فیلم به شکلی کاملاً کلاسیک بر اساس الگوهای رایج با پایان خوش ساخته شده و جز داستان تکان دهنده اش که می تواند اشک تماشاگر را در صحنه هایی سرریز کند، چندان در پرداخت و شخصیت پردازی موفق نیست.

جایزه بهترین فیلم اماراتی هم به یک فیلمساز زن دیگر رسید: عایشه الزعابی برای فیلم کوتاه "بعد دیگر".

بعد دیگر داستان مردی را روایت می کند که با اتفاقات قبلی زندگی اش برخوردی نامتعارف دارد و وقایع به شکلی غریب جلوی چشمان او حاضر می شوند تا لحظه مرگ او می رسد.

فیلم سعی دارد در دایره ای بسته شخصیت اش را با اشتباه های زندگی اش روبرو کند، اما فقدان پرداخت مناسب و زمان کوتاه ده دقیقه ای آن مانع از پرداخت جامع این شخصیت و وقایع نیمه واقعی اطرافش است.

هشام زمان، فیلمساز کرد ساکن سوئد، هم با فیلمش به نام "نامه ای به پادشاه" مورد تقدیر داوران قرار گرفت؛ فیلمی که زندگی پنج پناهجو را در نروژ از خلال نامه میرزای هشتاد و سه ساله به پادشاه نروژ می کاود.

یکی از پرسر و صداترین فیلم های عربی جشنواره دوبی، "دریا پشت سر است" ساخته هشام العصری فیلمساز مراکشی بود که به شکل تجربی با تصاویر سیاه و سفید ساخته شده و به شکلی ضد قصه است.

فیلم به شدت اسیر فرم است و تمام تلاش فیلمساز صرف صحنه های زیبایی شده که چشمگیر هستند، اما در نهایت فیلمنامه آشفته آن مانع از موفقیت فیلم است. دیالوگ های رک و صریح فیلم درباره سکس و نمایش یک صحنه رابطه جنسی با یک الاغ، تماشاگران را شوکه کرد؛ صحنه ها و دیالوگ هایی که احتمالاً تا به امروز در سینمای کشورهای عرب سابقه نداشت.