نامه‌ای از لندن؛ فاعتبروا یا اولی العقول و الابصار!

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

دیروز بیست‌وپنجم دسامبر بود، روزی که دنیای مسیحیت آن را با نام "کریسمس"، روز تولد عیسی مسیح، فرزند مریم (۱) می‌داند و بزرگترین جشن سال. پنج روز بعد از آن هم روز اول "ژانویه" است و آغاز یک سال نو میلادی دیگر.

دیروز فرخنده را با یک روز تأخیر و پنجشنبه آینده را با پنج روز تقدیم، به همه مسیحیان ایران و جهان تبریک می‌گویم، با این آرزو که صلح و سلامت بر آدمیان فرمانروا شود.

و حالا به مناسبت زادروز عیسی مسیح، می‌خواهم چند کلمه‌ای درباره یک پیوند ظریف بین مسیحیت و فرهنگ ایرانی حرف بزنم و این موضوعی است که فکر می‌کنم هر ایرانی فرهیخته‌ای از آن اطلاع دارد و به همین دلیل یادآوری آن در این موقعیت که داستان آمدن سه "مغ"، سه "مجوس"، سه "دانامرد"، سه "پادشاه" (۲)، با گرفتن رد ستاره داوود (۳)، از "مشرق زمین" (۴) به "بیت اللحم" (۵) برای دیدار و ستایش عیسای نوزاد، در سراسر دنیای مسیحیت تازه می‌شود، از شور معنی خالی نخواهد بود.

Image caption سه "مجوس"، سه مغ، سه دانامرد، سه پادشاه، از مشرق زمین وارد بیت لحم شده‌اند و با هدیه‌هایشان به دیدار عیسای نوزاد می‌روند

به چهار کتابی که با تفاوت‌هایی جزئی، سخن‌ها و معجزه‌های عیسی مسیح، از موقع آمدنش به "اورشلیم" تا مصلوب شدنش بر تپه "جلجتا"، و برخاستنش از گور و رفتنش به آسمان، در آنها روایت شده است، "انجیل" (۶) می‌گویند، به معنی "بشارت»، "پیام نیک"، "مژده"، "خبر خوش". دربارۀ نویسنده‌های این چهار انجیل، که با نام‌های "انجیل متی" (۷)، "انجیل مُرقُس" (۸)، "انجیل لوقا" (۹)، و "انجیل یوحنا" (۱۰) شناخته شده است، اطلاعاتی دقیق و موثق موجود نیست و گفته‌اند که زمان نوشته شدن آنها بین شصت تا صد سال بعد از میلاد مسیح است.

Image caption یک نقش برجسته رومی از "میترا" در حال کشتن یک گاو نر، که نظیر آن در حفاری‌های باستانشناسی زیاد پیدا شده است، و یکی از آنها در موزه لوور پاریس نگهداری می‌شود

باب دوم از انجیل متی اینطور شروع می‌شود: "و چون عیسی در ایام هیرودیس (۱۱) پادشاه در بیت لحم یهودیه تولد یافت، ناگاه مجوسی چند از مشرق به اورشلیم آمده گفتند کجاست آن مولود که پادشاه یهود است، زیرا که ستاره او را در مشرق دیده‌‏ایم و برای پرستش او آمده‌‏ایم."

جای شکرش باقی است که بعضی از لغتنامه‌سازهای ایرانی پیش از "دهخدا" جزو معنی‌های محیرالعقولی که برای "مجوس" یا "مغ" ردیف کرده‌اند، "پیرو دین زردشت" را هم آورده‌اند، وگرنه تنها معنایی که همه آن لغتنامه‌سازان در مورد آن اتفاق نظر و اتحاد فکر و اشتراک مصلحت دارند، "آتش‌پرست" است که با این حساب، هندوها "گاوپرست"، یهودی‌ها "ستاره‌پرست" (۱۲)، مسیحی‌ها "صلیب‌پرست" و مسلمان‌ها "سنگ سیاه‌پرست" حساب می‌شوند!

ایرانی‌ها پیش از گرویدن به آیین زردشت، پیرو آیین مهر یا میترا بودند (۱۳). بعد هم، بنا بر روایت‌های مختلف، بین دوازده تا بیست و چهار قرن در آتشکده‌ها "اهورا مزدا" را ستایش می‌کردند، غافل از اینکه در تمام این مدت، آتش‌پرست بوده‌اند و گبر (۱۴) و مشرک و اهل دوزخ. این غربی‌های اهل علم هم، با پیروی از لغتنامه‌نویس‌های خودمان، اصطلاح "فایر ورشیپر" (۱۵)، به معنی "آتش‌پرست" را به صورت مترادف با "زردشتی"، "گبر"، و "کافر" ضبط کرده‌اند.

برای عبرت بیشتر، این را هم دهخدای خودمان از کتاب "ملل و نحل"، تألیف محمد بن عبدالکریم شهرستانی نقل کرده است: "مجوس طایفه‌ای بودند که کتاب آسمانی داشتند؛ مردی آن کتاب را تحریف و تبدیل کرد؛ چون یک شب بگذشت، بامداد کتاب اصل را ناپدید یافتند؛ و گویند کتاب به آسمان برده شد؛ و از این رو آنان را اهل کتاب نتوان شناخت."

حق نشر عکس Getty
Image caption این هم یکی از کارت‌های تبریک کریسمس بی‌بی‌سی که ما با نشان دادن آن به شما مسیحیان ارجمند، زادروز عیسی مسیح، پیامبر مهر و صلح و صفا را تبریک می‌گوییم

فاعتبروا یا اولی العقول و الابصار!

_______________________________________________

۱- در مسیحیت مادر حضرت عیسی "مریم" است و پدرش "خدا"ست. در اسلام به او "عیسی بن مریم" می‌گویند و لقبش "روح‌الله" است. در نشریه اینترنتی "مکاشفه مسیح" در پاسخ به سؤال "پدر عیسی (ع) که بود؟" به نقل از بحارالانوار محمد باقر مجلسی (جلد ۲۱ ، صفحۀ ۳۴۴) آمده است: "در منابع روایی و تفسیری تاریخی آمده است که پس از گسترش نسبی اسلام، نصارای نجران، نمایندگانی را به مدینه فرستادند تا با پیامبر اسلام گفت‌وگو و مناظره کنند و آنان به مسجد مدینه آمدند. نخست عبادت خود را انجام دادند و سپس با پیامبر به مناظره [و] بحث پرداختند: - پدر موسی که بود؟ پیامبر (ص) فرمودند : عمران. - پدر شما کیست؟ - عبدالله. - پدر یوسف که بود؟ - یعقوب. - پدر عیسی که بود؟ پیامبر (ص) مکثی فرمودند؛ آنگاه آیه یاد شده «ان مثل عیسی عندالله کمثل آدم» نازل شد . مسیحیان می‌گفتند: "حال که عیسی پدر انسانی ندارد ، پس پدرش خداست." آیه در مقام پاسخ به این شبهه نازل شد و مفادش آن است که: آیا شما معتقد نیستید آدم پدر ندارد؟ عیسی هم مثل اوست؛ همانطور که آدم پدر نداشت و شما قبول دارید که او فرزند خدا نیست، عیسی نیز پدری ندارد و به امر خدا آفریده شده است!»

۲- در منابع مسیحی به زبان انگلیسی مردانی که از مشرق زمین برای دیدار "عیسای نوزاد" به بیت لحم می‌آیند، "وایز مِن" (wise men)، به معنی "مردان خردمند" یا "دانا مردان" و همچنین "کینگ" (king)، به معنی "پادشاه" خوانده می‌شوند. اما اصل این کلمه همان "مغ" فارسی است، که در یونانی "ماگوس" شده است و عرب‌ها آن را "مجوس" کرده‌اند، و در انگلیسی مفرد آن "میگس" (Magus) است و جمع آن "مجای" (Megi). در متن اصلی "انجیل متی" که به زبان یونانی است، همان کلمه "ماگوس" (μάγος magos) به کار رفته است که اصل فارسی آن "مغ" است.

۳- "ستاره داوود" که ستاره‌ای است شش پر و در ترسیم از روی هم گذاشتن دو مثلث متساوی‌الاضلاع به دست می‌آید، در نزد یهودیان سابقه‌ای دراز دارد، اما در عصر جدید سمبل هویت ملی و مذهبی قوم یهود شده است.

۴- وقتی در متن انجیل گفته شود که سه مغ از "مشرق زمین" می‌آیند، بدیهی است که در مشرق کشوری جز امپراتوری ایران نبوده است که "مغ" یا "مجوس" داشته باشد. ضمنا در کتاب مقدس یهودیان "کورش"، رهایی‌بخش یهودیان از اسارت "بابل"، مقامی در حد پیغمبری و رسالت از جانب "یهوه" دارد.

۵- "بیت‌اللحم" یا "بت لحم" در دانشنامه ویکیپدیای فارسی اینطور تعریف شده است: "بیت‌لحم (در عبری בית לחם بت لحم، در عربی: بیت لحم) شهری در قست فرمانداری بیت لحم در کرانه باختری، تحت حکومت خودمختار فلسطینی است که قطب مرکزی فرهنگ و صنایع جهانگردی (توریستی) فلسطین لحاظ می‌شد.

۶- "انجیل" در انگلیسی "گاسپل" (Gospel)، در اصل ترجمه کلمه یونانی "euangelion" به معنای مژدگانی، پاداش آوردن خبر خوش.

۷- انجیل متی Gospel of Matthew ۸- انجیل مرقس، Gospel of Mark ۹- انجیل لوقا، Gospel of Luke ۱۰- انجیل یوحنا، Gospel of John

۱۱- درباره "هیرودیس" یا هرود در دانشنامه ویکیپدیای فارسی آمده است: «هیرود (عبری:הוֹרְדוֹס هرودوس، یونانی:Ἠρῴδης هیرودیس) یا هیرود اول یا هیرود بزرگ (Herod the Great) پادشاه و والی یهودیه از سوی امپراتوری روم بود ... براساس انجیل متی در عهد جدید، پس از زاده شدن عیسی، سه مغ (سه مرد مجوس) از ایران، به دیدار هیرودیس آمدند تا درباره خبر زاده شدن پادشاه یهود از او پرسش کنند، چرا که اختر وی را در شرق دیده بودند. هیرود، پیش از آن از کاهنان و کاتبان شنیده بود که کریستوس یا مسیح یهودیان در بیت لحم یهودیه زاده می‌شود؛ پس مردان مغ را به بیت لحم فرستاد و از آنها خواست که هرگاه آن بچه را یافتند، به وی آگاهی دهند؛ اما مردان مجوس بر اساس رویایی که دیده بودند، هیرود را آگاه نکردند...»

۱۲- "ستاره‌پرست" در مورد یهودیان اشاره به همان ستاره شش پر داوود است. بدیهی است که حرمت گذاشتن به چیزی مثل ستاره یا آتش یا صلیب، به عنوان سمبل معنایی یا حقیقتی دیگر، کسی را ستاره‌پرست، آتش‌پرست، یا صلیب‌پرست نمی‌کند.

۱۳- آیین مهر یا میتراییسم (Mithraism) در قرن‌های دوم تا چهارم میلادی در سراسر امپراتوری روم رواج داشت. میترا (مهر) خدای خورشید، عدالت، و پیمان، در مقام حامی وفاداری در نزد امپراتورها محبوبیت و حرمت فراوان داشت. از زمان گرویدن امپراتور کنستانتین به آیین مسیح در اوایل قرن چهارم میلادی، رفته رفته میتراییسم در امپراتوری روم از رواج افتاد، ولی با توجه به وجود عنصرهای مشابه در آیین مهر و مسیحیت، گفته‌اند که تأثیر آیین مهر در دوره تکوین و توسعه مسیحیت در امپراتوی روم زیاد بوده است. شاید به همین دلیل باشد که "ارنست رنان" (Ernest Renan)، نویسنده و فیلسوف قرن نوزدهم فرانسه که با زبان‌ها و تمدن‌های باستانی خاورمیانه آشنایی داشت، گفته است: "اگر استقرار و توسعه مسیحیت به علتی زوال می‌یافت، جهان پیرو آیین مهر می‌شد."

۱۴- کلمه "گبر" که نزد مسلمانان معنی "زردشتی" به خود گرفته است، چنانکه نوشته‌اند، در اصل همان کلمه "کافر" عربی است. در لغتنامه اینترنتی دهخدا کلمه "گبر" این طور تعریف شده است: مغ (جهانگیری). آتش‌پرست (برهان) (انجمن‌آرا). مجوس. زرتشتی به دین: هربذ، مجاور آتشکده و قاضی گبران . (منتهی‌الارب). به عقیده پورداود، گبر از لغت آرامی هم ریشه "کافر" عربی مشتق است و امروزه در ترکیه (گور) گویند و آن اصلا به معنی مطلق مشرک و بیرون از دین است، ولی در ایران اسلامی به زرتشتیان اطلاق شده و معنا در این استعمال نوعی استخفاف به کار رفته است..."

۱۵- «فایر ورشیپر» (fire worshipper) = آتش‌پرست .برای آتش‌پرست در انگلیسی این مترادفات داده شده است: «(noun): Mazdean, Dualist, Parsee, Guebre, Zoroastrian, Magian» (مزدیسنی، ثنویه مذهب، پارسی، گبر، زردشتی، مجوسی).