حذف و اخراج زنان خواننده و نوازنده از کنسرت‌ها در ایران؛ تشدید محدودیت‌ها؟

حق نشر عکس Fars
Image caption عالم قاسموف در شب آخر اجرا در تالار وحدت بدون دخترش خواند

موج تازه ای از محدودیت ها درباره کنسرت های موسیقی زنان در ایران شکل گرفته است که نشان از عزم جدی منتقدان و مخالفان این گونه فعالیت ها در این زمینه دارد.

بنا بر گزارش خبرگزاری‌های ایران از کنسرت دوشنبه شب سالار عقیلی در شهر شاندیز مشهد خبر داد که حریر شریعت زاده، نوازنده دف، "پس از اجرای یک قطعه از سن پایین آورده شد و دیگر اجازه حضور در صحنه را پیدا نکرد."

همزمان کنسرت عالم قاسموف در تالار وحدت نیز با مشکل روبرو شد. این خواننده نام آور جمهوری آذربایجان که شب های ۲۱ و ۲۲ دی ماه در کنار دخترش (فرغانه قاسمووا) به اجرای کنسرت پرداخته بود، در شب سوم و با تاخیر بسیار، بدون همراهی دخترش به اجرای کنسرت پرداخت.

خبرگزاری ایسکا نیوز به نقل از قاسم اف نوشت که "دخترش به دلیل خستگی امکان به صحنه آمدن ندارد" اما در همین خبر از قول یکی از دست اندرکاران ارشاد که نخواست نامش فاش شود دلیل اصلی لغو کنسرت عالم قاسموف"، را "همخوانی دختر این خواننده آذری زبان" دانست.

اما کنسرت لغو نشد، چون به نوشته این خبرگزاری "با تلاش های علی مرادخانی (معاون هنری وزیرارشاد) قاسموف بدون دخترش به صحنه رفت."

محسن خباز، مدیر و یکی از تهیه کنندگان کنسرت نیز برای توجیه تاخیر مورد نظر از "یکی از نهادها " نام برد که نیم ساعت قبل از اجرا از آنها خواست کنسرت را برگزار نکنند.

حق نشر عکس fars

به نوشته همین خبرگزاری هفته قبل‌تر نیز "کنسرت گروه کامکار در اصفهان بدون حضور نوازندگان و اعضای زن این گروه برگزار شد،" در حالی که با اجرای جشنواره موسیقی شهناز در اصفهان که نوازندگان زن در آن حضور داشتند، پیش بینی می شد مسئله کنسرت ندادن زنان در اصفهان تا حدودی حل شده باشد.

چند هفته قبل مدیر کل ارشاد استان اصفهان در نشست خبری جشنواره موسیقی شهناز گفت: "مشکل نوازندگان زن در استان اصفهان حل شد."

آقای قطبی ضمن سخت دانستن ورود به چنین فضایی گفت: "اینکه بخواهیم به یک باره به یک فضای باز در این حوزه وارد شویم، قطعا مناسب نیست. ما دوست داریم فضا با شیب ملایم به جلو هدایت شود گرچه در این حوزه و در برخی از شهرستان ها محدودیت های زیادی داشتیم."

او از برگزاری موفق کنسرت گروه "هم آوایان" به سرپرستی حسین علیزاده در شهر گلپایگان خبر داد. آقای علیزاده پیش از این به طعنه از گروه خود با عنوان "هم آقایان" یاد کرده بود تا اعتراض خود به جلوگیری از کنسرت های گروهش بدون حضور نوازندگان زن را به گونه ای دیگر نشان داده باشد.

Image caption مجید درخشانی و مهدیه محمدخانی

محدودیت برای سرپرستان مرد گروه‌های موسیقی زنان

موج تازه جلوگیری از فعالیت های موسیقایی زنان یک نقطه تمایز دارد و آن فشار بر مردانی است که آهنگسازی و یا سرپرستی گروه های موسیقی زنان بر عهده آنهاست.

ممانعت از خروج مجید درخشانی از کشور که سرپرستی و آهنگسازی گروه موسیقی بانوان "ماه بانو" را عهده دار است، نقطه تمایز تازه ماجراست.

آقای درخشانی روز ۱۴ دی ماه هنگام خروج از فرودگاه امام خمینی با ضبط پاسپورت خود مواجه شد.

او چندی پیش در گفتگویی در برنامه "به عبارت دیگر" با تلویزیون بی بی سی فارسی به انتقاد از وضعیت ممیزی و مجوز موسیقی پرداخته بود.

آقای درخشانی در پاسخ به این سوال که "ارزیابی شما از ممیزی و دادن مجوز در دوره آقای روحانی چیست؟" گفته بود: "سیاست برخورد با موسیقی هیچ گونه تغییری نکرده و وضعیت مجوزها سخت تر شده و نوازندگانی که خانم هستند وضعیتشان سخت تر شده؛ برای اینکه سیستمی که از قبل حاکم بوده حاکم است که موسیقی را به عنوان یک هنر به رسمیت نشناسند."

در این برنامه او خواندن یکی از خوانندگان گروه ماه بانو (مهدیه محمدخانی) در نزد وزیر ارشاد را تکذیب کرد.

اشاره او به پخش گسترده کلیپی با آواز مهدیه محمدخانی و گروه چهارنفره به سرپرستی خودش در نغمه اصفهان و با تصنیف "گون" بود که در فضای مجازی نزدیک به ۴۶۰ هزار نفر بیننده داشته است.

به گفته آقای درخشانی " در همان تاریخی که این خبر و انتشار این کلیپ اعلام شد ما در اروپا اجرا داشتیم و چگونه می توانستیم در همان تاریخ با یک گروه در دوجا اجرا کنیم؟"

این شایعه البته دستمایه حمله برخی رسانه های منتقد سیاست های ارشاد درباره فعالیت های موسیقی زنان شد و تکذیب های چندباره وزارت ارشاد نیز نتوانست از قوت و نفوذ چنین خبر نادرستی کم کند به گونه ای که آقای درخشانی یکی از دلایل حضور خود در برنامه "به عبارت دیگر" را تاکید دوباره بر واقعی نبودن این خبر اعلام کرد.

آقای درخشانی در این برنامه گفت که زنان خواننده سال ها تلاش می کنند تا بتوانند صدای خود را به سطح حرفه ای برسانند، اما در نهایت تنها می توانند به عنوان مدرس به تدریس دیگر زنان و دختران بپردازند و صدای خوش آنها را یارای دادن کنسرت و انتشار آلبوم نیست.

برخی از تصانیفی که توسط گروه ماه بانو اجرا و ضبط و در فضای مجازی قرار گرفته است تا ۱۵۰ هزار بار دیده شده است که رکورد بالایی در فضای مجازی برای یک موسیقی سنتی به شمار می آید.

تصنیف " ما را بس" و "جان عاشق " هر دو در نغمه بیات ترک از جمله این آثار است که با فیلمبرداری حرفه ای و حتی رعایت پوشش اسلامی منتشر شده است. اما به نظر می رسد رعایت تمامی این موارد نیز نتوانست منتقدان را راضی کند.

کار به جایی کشید که بعد از توقیف پاسپورت آقای درخشانی، مدیر دفتر موسیقی ارشاد (پیروز ارجمند) با اشاره به اینکه مجید درخشانی از صدای تکخوان زن در کلیپ‌های خود استفاده کرده است، گفت: "اجرا و تک خوانی بانوان در ایران فقط برای خانم‌ها امکان پذیر است و حتی پخش کلیپ با چنین محتوایی طبق قوانین جمهوری اسلامی ممنوع است و ما با ابلاغ آیین‌نامه‌های امنیتی آنها را به هنرمندان موسیقی اعلام کرده‌ایم و انتظار داریم آنها هم به این قوانین و آیین‌نامه‌ها احترام بگذارند.»

این سخنان در حالی گفته می شود که علی جنتی، وزیر ارشاد، در نخستین روزهای تصدی اش گفت: "طبق نظر مراجع اگر صدای تک‌خوان‌های زن در موسیقی موجب مفسده نباشد، ایرادی ندارد و برخی از مراجع در این‌باره چنین نظری دارند."

بیشتر بخوانید:‌ تک‌خوانی زن‌ها و اختلاف علما

واکنش تازه وزارت ارشاد

در این گیر و دار عصر روز ۲۳ دی ماه حسین نوش آبادی، سخنگوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره ممانعت از حضور بانوان در صحنه به ایسکا نیوز گفت: "ما هم خودمان از این جریان گله مندیم. وقتی مراحل قانونی طی شده و مجوزها صادر می شوند ارگان ها ملزم به اجرا هستند. این دخالت ها نگرانی هایی ایجاد می کند که مراجع برای جلوگیری از حوادث ناگوار مجبور به تعطیلی برنامه ای می شوند."

او البته در ادامه از تفاهمی با نیروی انتظامی خبر داد که در آینده نزدیک رخ خواهد داد و به گفته او" نگرانی ها در این زمینه را خواهد کاست." تفاهمی که مشخص نیست با حضور و حتی دفاع نیروی انتظامی از اجرای برنامه های مجوزدار موسیقی بتواند در برابر فشار گروه های مخالف و تندرو مقاومت کند. نکته ای که حداقل در کنسرت اوایل دی ماه گروه لیان در بوشهر خود را نشان داد.

بیشتر بخوانید: تجمع در اعتراض به کنسرت لیان در بوشهر

این کنسرت به رغم حضور و حمایت استانداری و نیروی انتظامی تنها در یک نوبت برگزار و اجرای شب های بعد آن به دلیل فشار نیروهای منتسب به جریانات تندرو برگزار نشد.