جشنواره فیلم فجر؛ جشن سینمای ایران با غایبان بزرگ

حق نشر عکس Isna
Image caption بهمن فرمان آرا تازه‌ترین فیلمش را پس از شش سال ساخته است

با اعلام نام راه‌یافتگان به جشنواره فجر امسال، از گوشه و کنار اعتراضات فیلمسازان به نحوه انتخاب آثار به گوش می‌رسد و شائبه اعمال نفوذ مدیران برای حذف فیلم‌های "دردسرساز" روز به روز بیشتر قوت می‌گیرد.

به علاوه سیاست جدیدی که دست‌اندرکارن جشنواره آن را "جوان‌گرایی" نام می‌دهند و همینطور کاهش تعداد فیلم‌های بخش مسابقه نسبت به سال گذشته باعث شده آثار بعضی از کارگردانان شناخته شده به جای بخش سودای سیمرغ سر از بخش حاشیه‌ای "خارج از مسابقه" در بیاورد و نصیبی از جوایز نداشته باشد.

هرچند علی‌رضا رضاداد، دبیر جشنواره فجر و اعضای هیئت انتخاب بر" مشورت" با فیلمسازان پیش‌کسوت و موافقت آنها با انتقال آثارشان به بخش خارج از مسابقه تاکید دارند، اما بسیاری از اصحاب سینما از آنچه برای فیلم‌ها اتفاق افتاده راضی به نظر نمی‌رسند.

یکی از حذف‌شدگان امسال، "دلم می‌خواد" ساخته بهمن فرمان‌آٰراست که به گفته دست‌اندرکاران جشنواره به "خواست خود او" از بخش مسابقه خارج شده؛ این در حالی‌ست که علی تقی‌پور، تهیه‌کننده و مالک حقوقی فیلم پس از انتشار خبر حذف آن اعلام کرد رسما برای شرکت "دلم می‌خواد" در بخش سودای سیمرغ درخواست داده بود و طی نامه‌ای سرگشاده از دبیر جشنواره خواست تا دلیل خروج آن از بخش مسابقه را توضیح دهد.

حق نشر عکس Mehr
Image caption مجید مجیدی، رئیس هیئت داوران بخش مسابقه سینمای ایران

"دلم می‌خواد" که نخستین فیلم فرمان‌آٰرا پس از ۶ سال است ابتدا "دلم می‌خواد برقصم" نام داشت و داستان مردی را روایت می‌کند که در ساخته حادثه‌ای در ذهن خود مدام صدای موسیقی می‌شنود و شروع به رقص می‌کند.

فیلم "جزیره رنگین"، تازه‌ترین ساخته خسرو سینایی یکی دیگر از غایبان بخش سودای سیمرغ است که برخلاف "دلم می‌خواد" با سرمایه‌گذاری دولتی ـ بنیاد سینمایی فارابی ـ ساخته شده است.

سینایی می‌گوید از آنجا که می‌دانست فیلمش "در صورت حضور در بخش مسابقه جشنواره فیلم فجر مشکلاتی را برای هیأت داوران بوجود می‌آورد" با خروج آن از بخش مسابقه موافقت کرده است.

برخلاف این دو فیلم، درام عاشقانه "تابو" ساخته خسرو معصومی حتی به بخش خارج از مسابقه نیز راه نیافت. آقای معصومی - که ساخته پیشین او، "خرس" هم دچار ممیزی شده و به اکران نرسیده - در واکنش عدم نمایش فیلمش را نشانه "عافیت‌طلبی" جشنواره فجر خواند و به صورت تلویحی "ممیزی" را دلیل حذف بسیاری از آثار از جشنواره دانست.

او به علاوه به انتخاب شدن فیلم‌هایی که هنوز پروسه تولید خود را به طور کامل پشت سر نگذاشته‌اند به شدت انتقاد کرد و آن را به دور از "قانون و منطق" دانست.

یکی از شاخص‌ترین این فیلم‌های نیمه‌تمام در جشنواره امسال، "روباه" ساخته بهروز افخمی‌ است که گفته می‌شود بناست فیلمبرداری آن تا پایان دی‌ماه ادامه یابد.

این فیلم که به موضوع "ترور دانشمندان هسته‌ای ایران" می‌پردازد، در حالی به بخش سودای سیمرغ راه یافته که بسیاری معتقدند این انتخاب دلایلی جز کیفیت سینمایی این فیلم ناتمام دارد.

حذف جوانانِ 'دردسرساز'

در کنار چهره‌های پیشکسوتی که به نام میدان دادن به جوانان در بخش سودای سیمرغ شرکت نخواهند داشت، آثار تعدادی از فیلمسازان توانا و جوان‌تر نیز به طرزی سوال برانگیز به جشنواره راه نیافته‌است،‌ از جمله "دلتا ایکس" ساخته علیرضا امینی، "استراحت مطلق" ساخته عبدالرضا کاهانی، "نهنگ عنبر" ساخته سامان مقدم و "مادر قلب اتمی" به کارگردانی علی احمدزاده.

حق نشر عکس Mehr
Image caption ترانه علیدوستی در نمایی از فیلم استراحت مطلق

با توجه به سرنوشتی که فیلم های قبلی هریک از این کارگردانان به آن دچار شده،‌ به نظر می‌رسد این فیلم‌ها برای پرهیز از ایجاد دردسر جدید برای سازمان سینمایی است که در جشنواره سی و سوم نمایش داده نخواهند شد.

فیلم "دلتا ایکس" در حالی از جشنواره امسال خط خورده که فیلم پیشین علیرضا امینی با نام "بلوک ۹ خروجی ۲" به دلیل آنچه خبرگزاری فارس "مضمون بسیار تلخ" آن می‌خواند نه به جشنواره سال گذشته راه یافت و نه هنوز رنگ پرده را دیده است.

"مادر قلب اتمی" نیز بر اساس شنیده‌ها به دلیل مسایل مربوط به ممیزی به هیچ کدام از بخش های جشنواره امسال راه نیافته است، هرچند پس از رد شدن آن در جشنواره فجر اعلام شد که این فیلم در بخش "فروم" جشنواره فیلم برلین نمایش داده خواهد شد.

فیلم قبلی علی احمدزاده،‌ "مهمونی کامی" نیز علیرغم نمایش در چند جشنواره خارجی هنوز در ایران به اکران عمومی نرسیده است.

اهانی از جمله کارگردانانی بود که به تندی نسبت به تصمیم هیئت انتخاب موضع گرفت. او در نشست مطبوعاتی که به تازگی و پس از حذف فیلمش برگزار شد ضمن "خنثی" لقب دادن جشنواره امسال و انتقاد شدید از مدیران سینمایی و سینماگرانی که در هیئت انتخاب حاضرند گفت از تماشای فیلم‌های منتخب حیرت کرده و نمی داند "سینمایی که این همه دچار احتیاط شده" به کجا می‌رود.

او در همین نشست اعلام کرد با مجلس در مورد استیضاح علی جنتی "موافق" است و افزود اگر او "نمی تواند از فیلم‌ها دفاع کند بهتر است برود و یک نفر دیگر جای او بیاید".

گفته می‌شود فیلم کاهانی، "استراحت مطلق" از مدت‌ها پیش آماده اکران اما با ممیزی قابل‌توجهی دست به گریبان بود. ظاهرا همزمان با جشنواره فجر کارگردان به امید اینکه گشایشی در وضعیت فیلم حاصل شود آن را به جشنواره ارائه داد و در نهایت موفق شد با اصلاحیه‌هایی کوتاه‌تر - که شامل تعدادی از دیالوگ‌های فیلم می‌شد ـ مجوز نمایش‌ آن را بگیرد.

اما در دقیقه نود چهره‌های دولتی حاضر در هیئت انتخاب به دلیل "عدم اطمینان" به کاهانی و نگرانی از اینکه "بعد از اعلام نام فیلمش در فهرست نهایی زیر بار اصلاحیه هایی که پذیرفته نرود" فیلم را از تمام لیست‌های جشنواره خط زدند.

حق نشر عکس Isna
Image caption کاهانی فرق دولت احمدی نژاد و روحانی را در "یک لبخند" می‌بیند

کارگردان خشمگینِ "استراحت مطلق" چند روز پیش در کنفرانس مطبوعاتی‌ فیلمش از صدر تا ذیل مدیران دولت جدید را مورد حمله قرار دهد و علنا گفت مردم تفاوت محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی را تنها در "یک لبخند" می‌دانند.

"نهنگ عنبر" ساخته سامان مقدم یکی دیگر از فیلمهایی است که علیرغم انتظارها در هیچ یک از بخش‌های جشنواره حضور ندارد. هنگامی که این فیلم مراحل پایانی تولید خود را می‌گذراند،‌ وزیر ارشاد از پشت صحنه آن دیدار کرد و پس از آن شایعاتی مبنی بر عصبانیت و نارضایتی علی جنتی طی این دیدار مطرح شد.

عوامل فیلم به سرعت این شایعات را تکذیب و طی نامه‌ای سرگشاده اعلام کردند بازدید وزیر "حاشیه‌ای" نداشته است و گروه منتظر اکران قریب‌الوقوع فیلم هستند؛ اما عدم حضور این فیلم در جشنواره امسال نشان می‌دهد که برخلاف گفته عوامل، حواشی پیرامون این فیلم وجود دارد که بعید نیست هنگام اکران عمومی فیلم خود را نشان بدهد.

تنها با تماشای فیلم‌های منتخب است که می‌توان در مورد تصمیمات هیئت انتخاب قضاوت کرد، اما تا اینجای کار به نظر می‌رسد وزارت ارشاد با حذف پیش‌دستانه برخی فیلم‌ها از جشنواره قصد دارد به هزینه سینماگران از خود در برابر ضربه‌‌های وارده دفاع کند. باید منتظر ماند و دید حذف‌شدگان جشنواره امسال در اکران عمومی دچار چه سرنوشتی خواهند شد.