جشنواره تئاتر فجر؛ ده نمایشی که باید دید

حق نشر عکس s
Image caption پوستر جدید سی و سومین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر

سی و سومین دوره جشنواره تئاتر فجر از روز چهارشنبه٬ اول بهمن آغاز شد و قرار است نزدیک به صد اجرا در ده سالن روی صحنه بروند.

با وجود تمام ایرادهای ساختاری وارد به چنین جشنواره‌ای و با وجود دشواری‌ها و محدودیت‌های کار برای آن‌هایی که مستعد و مستحق حضور هستند، اما به دلایل مختلف از آن محروم شده‌اند، هر اتفاقی که در جشنواره رقم بخورد، به گفته افسانه ماهیان، کارگردان و بازیگر تئاتر ایران "هم به لحاظ کیفی و هم به لحاظ کمی بر تولیدات آینده تئا‌تر و نیز انگیزه هنرمندان این عرصه برای ادامه کار قطعاً تاثیر مستقیم خواهد داشت".

نمایش‌هایی از کشورهای فرانسه، لهستان، ارمنستان و عراق در جشنواره حضور دارند تا هر طور شده کلمه "بین‌المللی" در عنوان جشنواره یک معنایی پیدا کند‌، اما به سختی بتوان آن را رویدادی بین ملل مختلف خواند.

با این وجود جشنواره تئاتر فجر به عنوان رویدادی ملی هنوز قابل اعتناست، حتی اگر بیش‌تر آثارش قبلاً در تئاترهای تهران روی صحنه رفته باشند. اگر جشنواره فیلم فجر مروری است بر سال آینده سینمایی در ایران، جشنواره تئاتر فجری مروری است بر سال گذشته نمایشی.

بیشتر بخوانید: وضعیت سالن‌های نمایش در تهران در آستانه جشنواره فجر

بیشتر بخوانید: جنجالی که یک پوستر آفرید

ده نمایش زیر آثاری هستند که در برنامه امسال کنجکاوی بیش‌تری در مخاطب برمی‌انگیزند:

یک صبح ناگهان

حق نشر عکس MEHR

کارگردان و نویسنده: حسین پاکدل بازیگران: رحیم نوروزی، مهدی پاکدل، نسیم ادبی، عاطفه رضوی، مهدی سلطانی، آرش خاموشی.

تابستان امسال حسین پاکدل با روخوانی بخش‌هایی از این نمایش‌نامه اشاره کرد که این متن اقتباسی کاملاً آزاد از داستان تشت خون نوشته اسماعیل فصیح است.

هم‌چنین گفته بود ارادت ویژه‌ای به این نویسنده بزرگ دارد و تمام آثارش را عاشقانه دوست دارد، اما در اقتباس از داستانش کاملاً آزاد عمل کرده و مطلقاًَ به آن وفادار نبوده است. داستان نمایش در یک خانواده و بعد از مرگ ناصرالدین شاه اتفاق می‌افتد. تمرین برای اجرا در پاییز شروع شده و با توجه به رویة کار پاکدل در تئاتر معلوم است این نمایش هم بازتاب علاقة او به تاریخ معاصر ایران است.

چرا باید دید: حضور بازیگران متعدد و حرفه‌ای و اقتباس حتی "کاملاً آزادانه" از اثر اسماعیل فصیح دلایل هستند کتجکاوی‌برانگیز برای دیدن این اثر.

هم هوایی

حق نشر عکس s
Image caption شوخی ستاره اسکندری، الهام کردا، باران کوثری با پوستر قبلی جشنواره

کارگردان: افسانه ماهیان؛ نویسنده: مهین صدری. بازیگران: ستاره اسکندری، الهام کردا، باران کوثری.

این نمایش که قبلاً در اوایل سال روی صحنه رفته داستان زندگی سه زن از سه نسل متفاوت را روایت می‌کند، اجرایی که بر اساس تجربه قبلی کاری است روان، واقعی و همراه شده با بازی‌های خوب بازیگرانش.

افسانه ماهیان این کار را اثری که "حول مشکلات و معضلات اجتماعی می‌چرخد" نامیده است. با وجود سویه‌های پررنگ اجتماعی، نمایش لحنی خودافشاگرانه و بی‌واسطه دارد که در آن بازیگران از دردها و امیدهایشان می‌گویند و تصویری از زن بودن در جامعه امروز ایران می‌دهند.

چرا باید دید: زنده کردن یاد بخشی مهم از خاطره جمعی ایرانیان – زندگی در دهه ۱۳۶۰؛ استفاده خلاقانه از فضایی ساده که و لباس‌هایی تیره که تمام توجه را بر صورت بازیگران و بازی‌های خوب آن‌ها متمرکز می‌کند؛ الهام گرفتن داستان از زندگی‌های واقعی سارا ابراهیمی و ستاره اسکندری.

مرگ فروشنده

حق نشر عکس MEHR

کارگردان: نادر برهانی؛ نویسنده: آرتور میلر. بازیگران: حمیدرضا آذرنگ، نسیم ادبی، رحیم نوروزی، داریوش موفق، مجتبی پیرزاده، محمودرضا رحیمی.

یکی از مشهورترین نمایشنامه‌های آرتور میلر٬ نویسنده شهیر آمریکایی که اولین بار نزدیک به ۶۵ سال پیش روی صحنه رفت امسال دوباره در تهران اجرا شد و حالا جزیی از برنامه جشنواره تئاتر فجر قرار گرفته است.

نادر برهانی که آثاری هم‌چون هتل پلازا، مرغابی وحشی و ببین چه برفی می‌آید را در کارنامه دارد یکی از چند کارگردانی در جشنواره امسال است که دست به ارائه تفسیری شخصی از نمایشنامه‌های مهم قرن بیستم زده است.

برهانی که به گفته خودش چهار سال به دلایل شخصی بوده و همین طور به خاطر مدیریت تئاتر ایران که به او فرصت یا اجازه کار نمی‌داد از اجرای کار تازه‌ای محروم بوده، حالا بعد از یک عمل جراحی قلب در پاییز به جشنواره تئاتر فجر بازگشته است.

چرا باید دید: یکی از مهم‌ترین متون قرن بیستم که بارها موضوع اجراهای تئاتری متعدد و فیلم‌های سینمایی قرار گرفته این بار با اجرای یک گروه ایرانی روی صحنه می‌رود. هر کسی که نمایش را خوانده کنجکاو خواهد بود تا ببیند نادر برهانی داستان زندگی غم‌بار فروشنده پا به سن گذاشته یهودی، مردی گمشده در روزمرگی طبقه متوسط نیویورک را چگونه از صافی نگاه خود گذرانده است.

خرمگس

حق نشر عکس ISNA

کارگردان و نویسنده: علی عابدی. بازیگران: پرستو گلستانی، سوسن مقصودلو، وحید آقاپور، محمد صادق ملک، آرش فلاحت‌پیشه.

عابدی که از عروسی سایه در سال ۱۳۸۹ کاری اجرا نکرده بود این بار با متنی در مذمت روابط تحلیل رفته و متکی بر غریزه انسان‌ها در دوران جنگ به صحنه بازگشته است.

این سومین نمایشی از عابدی است که در این نوع فضا کار می‌شود، فضایی که در واقع موقعیت جغرافیایی و زمانی خاصی ندارد و می‌تواند در هر جایی رخ داده باشد. خرمگس قصه دو پیرمرد است که از جنگ گریخته‌اند و حالا برای رسیدن به یک زندگی ساده دارند تلاش می‌کنند، اما حتی ساده‌ترین زندگی‌ها به آسانی به دست نمی‌آید و آن‌ها مجبورند از هر ترفندی برای بدست آوردنش استفاده کنند.

چرا باید دید: دیالوگ‌های کوتاه که ضربی موسیقایی دارند و کمدی سیاه اثر که آن را به کاری متفاوت تبدیل کرده است.

گفتگوی فراریان

کارگردان: میلاد شجره؛ نویسنده: محمد زارعی. بازیگران: رضا بهبودی، مهرداد مصطفوی و آوا شریفی.

این کار اثری است درباره خودش: ماجرای تمرین یک گروه تئاتر و مشکلات درون گروهی در حالی که نمایشی برای اجرا در جشنواره تئاتر فجر آماده می‌شود.

میلاد شجره گفتگوی فراریان را اثری درباره مشکلات حین تمرین و این که چطور این مشکلات دیالوگی بین شخصیت‌ها ایجاد می‌کند که هدفش پیش بردن تمرین و به صحنه بردن کار است، اما در نهایت خود این مشکلات و گفتگوها بخشی از درام اثر محسوب می‌شوند.

چرا باید دید: قالب نو و جذاب که توسط یکی از کارگردانان جوان‌تر جشنواره آزموده شده است.

ملاقات بانوی سالخورده

حق نشر عکس MEHR

کارگردان: هادی حجازی‌فر؛ نویسنده: فردریش دورنمات. بازیگران: صادق ملکی، علی فلاحت‌پیشه، پریناز لطف‌اللهی، فرهاد تفرشی، علیرضا مدنی، محمد بابایی.

این نمایش نیمه‌عروسکی پاییز امسال در سالن اصلی تئاتر شهر روی صحنه رفت و مورد استقبال قرار گرفت. حضور عروسک‌ها به عنوان شخصیت‌های فرعی با طراحی درخشان نازیلا نوری‌شاد و عروسک‌گردان‌های حرفه‌ای، فضای نمایش را قابل درک و حتی متفاوت کرده است.

حجازی‌فر هم دربارة نمایش‌نامه دورنمات و بازنویسی و اجرایش به شیوة دلخواه گفته بود: "این نمایش‌نامه متناسب با هر جامعه‌ای در دنیای معاصر است که مسأله جایگزینی روابط پولی به جای روابط انسانی در آن مطرح می‌شود. این موضوع با توجه به شکل‌گیری نظام سرمایه‌داری با زمان و شرایط هر جامعه‌ای در دنیای کنونی هم‌خوانی دارد."

جدا از این تعریف، هر تماشاگری شاید در طول دیدن این نمایش گوشه‌ای را به زندگی و روابط انسانی ربط دهد و خود را در شرایط مشابه شخصیت‌های اصلی داستان حس کند.

چرا باید دید: از معدود نمایش‌های عروسکی با طراحی درست و اجرای جذاب برای مخاطب بزرگ‌سال.

تقدیربازان

کارگردان: سیما تیرانداز؛ نویسنده: هاله مشتاقی‌نیا. بازیگران: نورا هاشمی، بهاره مشیری، هومن کیایی، روزبه حصاری، فرناز رهنما و یمین آتشی.

اولین اجرای این نمایش در جشنواره خواهد بود و کارگردان آن درباره کلیتش گفته مانند کارهای پیشینش یک نقد اجتماعی است که تنهایی آدم‌ها به تصویر کشیده می‌شود؛ انسان‌هایی که با گرفتن تصمیم‌های اشتباه زندگی خود را دچار مشکل می‌کنند و آن را پای تقدیر می‌گذارند.

چرا باید دید: اثری روان‌شناسانه مبتنی بر خودشناسی. حضور بازیگران جوان و فعال در سینما و تئاتر.

عزیز شنگالی

حق نشر عکس MEHR

کارگردان و نویسنده: قطب‌الدین صادقی.

نمایشی با ۶۱ بازیگر که موضوعش حمله داعش به شنگال در کردستان عراق و مرگ کودکی به نام عزیز است.

صادقی در این کار که برگرفته از داستانی واقعی‌ است، مرگ این کودک پنج‌ساله را با روایتی عاطفی نشان می‌دهد؛ عزیز در پی حمله داعش آواره شده و بعد از پنج شبانه‌روز آوارگی در بیابان‌ها از فرط تشنگی و شدت آفتاب کور می‌شود و جان خود را از دست می‌دهد.

این نمایش در بخش مهمان جشنواره حضور دارد. صادقی می‌خواست آن را به صورت میدانی اجرا کند، اما به گفته خودش با توجه به تعداد زیاد بازیگران و سرمای زمستان امکان‌پذیر نشد.

هم‌چنین این نمایش کلام و دیالوگ ندارد و اثری همراه با موسیقی، حرکت و تصاویر گروهی است. صادقی قربانیان اصلی جنگ را زنان و کودکان می‌داند و دلیل نوشتن و اجرای این نمایش هم نشان دادن ستم وارد بر این دو قشر بی‌دفاع در جنگ است.

چرا باید دید: طرح موضوعی ناخوشایند در قالبی احساسی از زاویه دید کودکان و زنان جنگ‌زده توسط کارگردانی توانا.

صدای آهسته برف

حق نشر عکس MEHR

کارگردان: جابر رمضانی؛ نویسنده: پیام سعیدی و جابر رمضانی. بازیگران: فربد فرهنگ، محمدصادق ملکی، افسانه ماهیان و مریم نورمحمدی.

پاییز امسال این نمایش در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه رفت و پیش‌تر از آن، رمضانی خبر از اجرایش در جشنوارة امسال داده بود. این کار بر اساس نمایش‌نامه‌ای ترکی به نام بهمن نوشته شده و دراماتورژ آن محمد چرم‌شیر است.

همان‌طور که از اسم نمایش می‌توان حدس زد، داستانش دربارة خانواده‌ای است که در روستایی کوهستانی با برف سنگین زندگی می‌کنند و کوچک‌ترین صدا باعث بهمن می‌شود.

پس آن‌ها مجبور به سکوت یا حرف زدن با صدای آهسته‌اند و همین موضوع تماشاگر را در فضایی متفاوت قرار می‌دهد. برای این نمایش طراحی سکوت توسط بامداد افشار انجام شده است. اما بر خلاف آن‌چه از این طراحی خاص تصور می‌شود، این نمایش هم دیالوگ دارد هم حرکت.

چرا باید دید: ایجاد تنشی درونی در تماشاگر با قرار گرفتن در فضای خفقان ناشی از سکوت.

من...

کارگردان و نویسنده: فرهاد تجویدی.

نمایشی با ۵۵ هنرجو که از ابتدا تا انتها همگی به صورت هم‌زمان روی صحنه مشغول بازی هستند. هر بازیگر موضوع مورد نظر خود را که به نظرش بهتر و مهم‌تر از بقیه می‌آید، مطرح می‌کند و به کمک دیگر بازیگران اجرایش می‌کند؛ موضوعاتی ساده از متروسواری در تهران تا مسائلی مهم‌تر مانند بی‌پولی و مرگ عزیزان.

تجویدی تأکید بر اهمیت ظرافت‌های کارش داشت و گفته بود در اجرا از عناصر تئاتری مختلفی استفاده کرده بی آن‌که درگیر سبک‌گرایی شود.

چرا باید دید: حس شراکت با داستان‌ها، آدم‌ها و شرایط‌شان روی صحنه همراه شور و هیجانی که از حضور تعداد زیاد بازیگران در تماشاگر القا می‌شود.

مطالب مرتبط