چرا نقش معلولان را بازیگران غیرمعلول ایفا می‌کنند؟

حق نشر عکس AP
Image caption تئوری همه چیز نامزد پنج اسکار از جمله برای بهترین بازیگر نقش اصلی مرد شده است

این تقریبا به یک شوخی متداول بدل شده که "اگر می خواهی برنده جایزه اسکار بشوی، نقش یک شخصیت معلول را بازی کن".

دانیل دی لوئیس در سال ۱۹۸۹ با ایفای نقش کریستی براون، نویسنده ایرلندی که با فلج مغزی متولد شده بود، اولین اسکار خود را برای فیلم "پای چپ من" دریافت کرد.

یک سال قبل از آن نیز داستین هافمن به خاطر ایفای نقش یک مرد مبتلا به اوتیسم در فیلم "رین‌من" که می‌توانست همزمان صدها شمارش مختلف انجام دهد، جایزه بهترین بازیگر مرد را گرفت.

بسیاری از منتقدان سینما نیز می گویند که ایفای نقش یک معلول حداقل نامزدی اسکار و احتمالا بردن آن را تضمین می کند.

تا امروز ۱۶ درصد از تمام جوایز بهترین بازیگران مرد و زن به هنرپیشه هایی اعطا شده که نقش یک فرد معلول و یا مبتلا به بیماریهای روانی را ایفا کرده اند.

اما برخی از فعالان حقوق معلولان می گویند چرا این نقش ها را بازیگران معلول بازی نمی کنند، چرا که این بازیگران می توانند تصویر یک چنین شرایطی را با دقت و واقع گرایی بیشتری ایفا کنند.

فرانسیس رایان در مقاله ای که اخیرا در روزنامه بریتانیایی گاردین منتشر شد نوشت:

"در حالیکه گریم کردن بازیگران سفیدپوست برای ایفای نقش شخصیت های غیر سفیدپوست از سال‌ها پیش انزجار برانگیز تلقی می شود ولی به نظر می رسد که خزیدن افراد سالم در جلد معلولان تشویق می‌شود و به آن جایزه می دهند".

او در این مقاله می پرسد که آیا بین این دو تفاوتی وجود دارد؟

در هر دو مورد بازیگران با گریم و یا متفاوت جلوه دادن اندام خود، سعی می کنند به خصوصیات ظاهری شخصیت داستان نزدیک شوند و هر دو روش باعث می شود که راهیابی بازیگرانی که از نظر ظاهری و فیزیکی با این شخصیت ها شباهت بیشتری دارند به صنعت سینما دشوارتر شود. کما اینکه در دهه های گذشته تعداد بازیگران غیرسفیدپوست هالیوود بسیار اندک بود.

آر جی میته که در مجموعه تلویزیونی "بریکینگ بد" نقش والتر وایت را بازی می کند و به فلج مغزی مبتلا است، اخیرا در مصاحبه ای با شبکه دو تلویزیون بی بی سی گفت نباید امکان بازی در نقش یک معلول از هیچکس گرفته شود:

"مسئله اصلی این است که نقش این شخصیت معلول یا بیمار با دقت و واقعیتی ایفا شود که برای میلیونها نفر که با آن شرایط آشنا هستند پذیرفتنی باشد."

ولی آیا در فیلم "تئوری همه چیز" ادی ردمین توانسته یک معلول مبتلا به بیماری نورون حرکتی را به خوبی نشان دهد؟

سارا ازکیل که خود به این بیماری مبتلاست می گوید ردمین در ایفای این نقش موفق بوده:

"هنوز هم باورم نمی شود که او چقدر خوب توانسته این نقش را بازی کند. من هیچگاه تصور نمی کردم که یک هنرپیشه بتواند شرایط جسمی این بیماری را تقلید کند ولی ادی ردمین توانسته این کار را خیلی عالی انجام دهد."

در فیلم "تئوری همه چیز" ادی ردمین باید دوره سلامت و سپس بروز و تشدید این بیماری و معلول شدن تدریجی استیون هاوکینگ را نشان دهد.

به همین خاطر برخی معتقدند که برای ایفای این نقش او بهترین گزینه بوده چون اگر این نقش را به یک بازیگر معلول می دادند او نمی توانست دوران سلامت شخصیت اصلی فیلم را ایفا کند.

اما برای لزلی فلپرین منتقد فیلم در مجله هالیوود رپورتر، موضوع عمیق تر از این است و به روش برخورد جامعه و صنعت سینما با هویت افراد برمی گردد.

او یادآوری می کند که پس از چندین دهه مبارزه با عوارض نژادپرستی، بالاخره شرایطی فراهم شد که ایفای نقش یک شخصیت سیاهپوست توسط بازیگران سفیدپوست شرم آور و غیرقابل پذیرش شد:

حق نشر عکس ALAMY
Image caption داستین هافمن در فیلم رین‌من نقش یک مرد مبتلا به اوتیسم به نام ریموند ببیت را بازی کرد.

"اگر قرار بود امروزه فیلمی در مورد زندگی گاندی ساخته شود مسلما بن کینگزلی هنرپیشه بریتانیایی را انتخاب نمی کردند و به سراغ یک هنرپیشه هندی می رفتند."

به اعتقاد این منتقد فیلم استفاده از بازیگران معلول برای نقش معلولان به فیلم‌ها اصالت بیشتری می دهد. اما آیا چنین رویه‌ای در تمام موارد قابل اجرا است؟ به عنوان مثال بازیگری با همان میزان معلولیت ریموند بابیت در فیلم رین‌من نمی توانست آن نقش را ایفا کند.

آر جی متیه بازیگر معلول مجموعه تلویزیونی "بریکینگ بد"، نمونه خوبی از بازیگری است که توانست قالب و محدودیت های موجود را بشکند و نقش شخصیتی را بازی کند که نوع معلولیتش با او یکسان است.

البته شدت فلج مغزی او دقیقا به شدت بیماری شخصیتی که نقش او را بازی می کند نیست. بنابراین ایفای این نقش هنوز هم تا حدی به خلاقیت خود بازیگر و دیدگاه کارگردان بستگی دارد. عاملی که در ایفای نقش هر شخصیتی، چه معلول و چه غیرمعلول، دخیل است.

کریستوفر شین نمایشنامه نویس بریتانیایی می گوید مشکل اصلی این است که تعداد بازیگران معلولی که می توانند تماشاگران زیادی را جلب کنند بسیار اندک است و یک فیلم برای موفقیت تجاری به هنرپیشه های مشهور نیاز دارد.

اما چرا تعداد بازیگران معلول بسیار کم است؟ تعداد نقش هایی که برای شخصیت های معلول خلق می شود بسیار کمتر از تعداد بازیگران معلول است و در نتیجه رقابت برای گرفتن نقش بین بازیگران معلول بسیار شدید است.

کالوم مجی، منتقد فیلم، معتقد است دلیل اینکه بازیگران معلول شانس زیادی برای هنرنمایی پیدا نمی کنند این است که سینما یک صنعت سطحی است و کارگردانها و تهیه کننده ها اساسا براساس معیارهای ظاهری مثل قد، اندام و یا رنگ مو و پوست بازیگران تصمیم می گیرند.

تامی ادیسون منتقد فیلم که خود نابینا است، می گوید اگر نقش های مهم شخصیت های معلول به بازیگران غیرمعلول داده شود، فارغ از آنکه دلیل و انگیزه آن چه باشد، مسلما شانس بازیگران معلول را برای راهیابی به سینما محدود می کند.

او معتقد است که این وظیفه بازیگران معلول است که موانع موجود و انتقادهای نامنصفانه از توان بازیگری آنها را که امروزه در صنعت سینما مرسوم است، پشت سر بگذارند.

برای آر جی میته این موانع بخشی از واقعیت های بازیگری معلولان در سینما است:

"گرفتن یک نقش در صنعت سینما، فارغ از اینکه معلول باشید یا نباشید، همیشه کار دشواری است. همیشه هنرپیشه دیگری پیدا خواهد شد که از شما خوش قیافه‌تر است یا معلولیت مناسبتری دارد."

"اما موضوع مهمی که می تواند دراین رقابت تاثیر زیادی بگذارد، اعتماد به نفس است و متاسفانه اکثر افراد معلول اعتماد به نفس زیادی ندارند."