دوسالانه ونیز و حضور ایران؛ حاشیه‌های یک حمایت غیردولتی

حق نشر عکس Mehr
Image caption از راست: مزدک فیض نیا (نفر دوم) و مجید ملانوروزی (نفر سوم)

مجید ملانوروزی، سرپرست موزه هنرهای معاصر و مدیر کل دفتر هنرهای تجسمی وزرات ارشاد در پاسخ به انتقادهای صورت گرفته به نحوه انتخاب و حضور هنرمندان ایرانی در دوسالانه ونیز، از عملکرد وزارت ارشاد اسلامی و نقش یک موسسه غیردولتی در این زمینه دفاع کرده و آن را نشانه پایان قهر هنرمندان با بخش دولتی دانسته است.

آقای ملانوروزی در گفت و گو با ایسنا گفته حضور ایران در دوسالانه ونیز، از مهم ترین رویدادهای هنری دنیا، متفاوت و چشمگیر خواهد بود.

دوسالانه ونیز سال ۲۰۱۵ ، با موضوع "آینده های همه جهان" نهم ماه می امسال کار خود را آغاز می کند.

مجید ملانوروزی با اشاره به تلاش های خود برای آنچه آن را از بین بردن قهر هنرمندان با بخش دولتی خوانده، از نقش بنیاد فرهنگی فیض نیا در این زمینه قدردانی کرده و گفته است: "بنیاد فیض‌نیا یک بنیاد غیر انتفاعی است که به کارهای فرهنگی کمک می کند و امسال هم قرار بود به‌صورت جداگانه در ونیز حضور داشته باشد، اما با صحبت‌هایی که با هم داشتیم، تصمیم گرفتیم این کار را با هم انجام بدهیم و قرار شد با هزینه این بنیاد این حضور به نام جمهوری اسلامی ایران باشد."

مزدک فیض نیا، مدیر فرهنگی بنیاد فیض نیا نیز در همین باره گفته است:" امسال غرفه ایران با یک فضای دو هزار متری در بهترین نقطه شهر با حضور پنجاه هنرمند ایرانی و هنرمندانی از کشورهایی مانند جمهوری آذربایجان، افغانستان، عراق، پاکستان و هند حضور موثری در بینال ونیز خواهد داشت."

با این حال، نحوه انتخاب و حضور آثار هنری امسال در بینال ونیز، با واکنش های متفاوتی از جمله از سوی رسانه های اصولگرا در جمهوری اسلامی روبه رو شده است.

هنرمندان "ضدانقلاب " و نمایندگی جمهوری اسلامی

شماری از رسانه های نزدیک به اصولگرایان، در انتقادهای گسترده خود، انتخاب برخی از هنرمندان برای نمایندگی غرفه ایران در ونیز را به تندی سرزنش کردند.

روزنامه کیهان پیشتر در همین زمینه خبر داده بود که قرار است موزه هنرهای معاصر ایران، امسال تعدادی از" شبه هنرمندان جریان ضد انقلاب و ضد دین" را به عنوان نماینده رسمی جمهوری اسلامی ایران به یکی از مهم ترین نمایشگاه های هنری دنیا بفرستد.

روزنامه کیهان به نقل از سایت رجانیوز در همین زمینه نوشت: "نکته مهم اما این است که امسال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی امور اجرایی حضور ایران در بینال ونیز را به بنیاد «فیض نیا» واگذار کرده است. تا جایی که حتی انتخاب هنرمندان توسط مزدک فیض نیا، مدیر بنیاد، و مارکو منگوتزو، از متصدیان نمایشگاه در بینال ونیز، انجام گرفته است که غالبا یا ناشناس و تازه کارند و حتی جایگاهی در درون مرزهای ایران هم ندارند، یا جزو هنرمندان تابلودار معاند با جمهوری اسلامی اند و دوم اینکه ۱۴ هنرمند از این فهرست هم اساسا ملیت ایرانی ندارند و از کشورهای عراق، هند، پاکستان و ... قرار است به نمایندگی از کشورمان در این نمایشگاه حاضر شوند که نه تنها سابقه هنری مرتبط با ایران ندارند، بلکه در بسیاری موارد حتی با آثارشان فرهنگ اسلامی را به سخره گرفته اند."

مدیر کل دفتر هنرهای تجسمی وزرات ارشاد در پاسخ به این انتقادها گفته است:"مزدک فیض نیا دکترای مجموعه‌داری هنری دارد و کارش همین است و مارکو منگوتزو هم استادی است که بیش از ۲۰ جلد کتاب و مقاله در زمینه هنرهای معاصر چاپ کرده است و هنر معاصر ایران و منطقه ما را خوب می شناسد."

مجید ملانوروزی با اشاره به اینکه همه کارهای انتخاب شده از سوی بنیاد فیض نیا، از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز مورد بررسی قرار گرفته، در عین حال تاکید کرده است: "البته ممکن است کارهای بعضی دوره‌های این هنرمندان بر اساس سلیقه‌ ما نباشد، اما کارهایی که به ونیز می‌رود، باید در چارچوب‌های جمهوری اسلامی باشد."

او افزوده: "ما خودمان جزو هنرمندان انقلاب هستیم و علاقه و عرقمان به نظام ثابت شده است، اما نمی‌گوییم اشتباه هم نمی‌کنیم. من به شخصیت خانم فرمانفرماییان کاری ندارم، اما کارهای او براساس هندسه اسلامی و آیینه‌ کاری است. به همین دلیل، گفتیم خوب است او در ونیز باشد، اما مجموعه‌ دارها و گالری‌هایی که قرار بود کارهای او را بدهند، ندادند. نیوشا توکلیان هم عکاس نوگرایی است، او سال قبل در فرانسه به‌ خاطر اینکه مسئول نمایشگاه می‌خواست نام کتاب آثارش را «نسل سوخته» بگذارد، از قبول جایزه‌اش صرف‌ نظر کرد."

سرپرست موزه هنرهای معاصر درباره‌ میزان تأثیر وزارت ارشاد در انتخاب این هنرمندان گفته است: "وقتی قرار شد با بنیاد فیض‌نیا همکاری کنیم، به آنها گفتیم که حاضریم در کنار شما باشیم به این شرط که شئونات جمهوری اسلامی حفظ شود. اگر قرار است پرچم جمهوری اسلامی در غرفه باشد، باید برخی مسائل را رعایت کرد. قرار شد ما این اختیار را داشته باشیم که کارهایی را که انتخاب می‌شود رد کنیم. همچنین هنرهای تجسمی به ‌دلیل فضای خاصی که دارد نیاز زیادی به دولت ندارد و برخی هنرمندانی که از قبل قرار بود با بنیاد فیض‌نیا در ونیز حضور داشته باشند، به‌خاطر همکاری آنها با دولت و وزارت ارشاد کنار کشیدند. حتی برخی هنرمندان و نهادهایی که قرار بود در کنار فیض‌نیا باشند نیز به همین دلیل انصراف دادند."

پیشتر نیز مزدک فیض نیا، در باره نحوه انتخاب هنرمندان شرکت کننده در غرفه ایران گفته بود: "با نگاهی به اسامی هنرمندانی که در این دوره از بینال ونیز شرکت خواهند داشت مشخص می شود که آثار هنرمندان با چه حساسیت و تحقیق گسترده ای انتخاب شده است."

ونیز امسال و غرفه ایران

حق نشر عکس vencebiennal

قرار است امسال آثاری از ۳۰ هنرمند ایرانی و ۱۹ هنرمند از کشورهایی مانند جمهوری آذربایجان، افغانستان، عراق، پاکستان و هند در غرفه‌ ایران به نمایش گذاشته شود.

آقای ملانوروزی در باره نحوه‌ انتخاب هنرمندان شرکت‌کننده‌ ایرانی برای حضور در بینال ونیز ۲۰۱۵ گفته است: "ما در حوزه‌ خودمان کارشناسانی داریم که از نظراتشان استفاده کردیم و به این نتیجه رسیدیم که از مدیاها و نسل‌های مختلف، هنرمندانی را برای حضور در ونیز معرفی کنیم و بر همین اساس، محمد احصایی، جمشید بایرامی، سمیرا علی خان زاده و محمود بخشی موخر را برای بخشی به عنوان "هایلایت ایران" انتخاب کردیم و بقیه هنرمندان نیز با نظارت ما توسط بنیاد فیض نیا، در بخشی با عنوان"بازی بزرگ" حضور خواهند داشت."

پرویز تناولیی، فریده لاشایی، فرهاد مشیری، مهرداد محب علی، سارا رهبر، شادی قدیریان و منیر شاهرودی فرمانفرماییان، از جمله هنرمندان ایرانی هستند که آثارشان در بخش "بازی بزرگ" به نمایش گذاشته می شود.

مجید ملانوروزی در باره شرکت هنرمندانی از کشورهای دیگر در غرفه ایران نیز گفت: " «بازی بزرگ» نام کتابی است در باره‌ وقایع سال ۱۸۸۸ میلادی که انگلیس و روسیه در منطقه‌ ما درصدد جدا کردن افغانستان، هند و پاکستان بودند و به اختلافات به ‌وجود آمده در آن دوره می‌پردازد. «بازی بزرگ» یک تم است که هنرمندانی از ایران و این کشورها را زیر پرچم ایران جمع کرده است."

نگاهی به تاریخچه حضور ایران در بینال ونیز پس از انقلاب

۲۰۰۳ : بهروز دارش – حسین خسروجردی – احمد نادعلیان

۲۰۰۵ :بیتا فیاضی آزاد – ماندانا مقدم

۲۰۰۷ :ایران حضور پیدا نکرد

۲۰۰۹ : ایرج اسکندری - صداقت جباری - حمیدرضا آویشی

۲۰۱۱ : محمدمهدی و منیر قان بیگی – محسن راستانی – مرتضا دره باغی

۲۰۱۳ : ایران حضور پیدا نکرد

نخستین حضور ایران در بینال ونیز به سال های دهه ۴۰ شمسی بر می گردد. پیش از انقلاب نیز چند نفر از هنرمندان ایرانی از جمله کامران دیبا، بهجت صدر و سهراب سپهری به صورت انفرادی توانستد در این دوسالانه حضور پیدا کنند.

بینال ونیز

بینال ونیز که از آن به عنوان المپیک هنرهای معاصر یاد می شود در حال حاضر قدیمی ترین و مهم ترین مرکز هنرهای تجسمی در دنیا است. این بینال در سال ۱۸۹۵ از سوی تعدادی از هنرمندان و روشنفکران با همکاری شهرداری ونیز بنیانگذاری شد.

امسال اُکووی اِنوزِو، منتقد هنری نیجریه ای به عنوان مدیر هنری پنجاه و ششمین بینال ونیز ۲۰۱۵ انتخاب شده است. او متولد ۱۹۶۳ نیجریه است و اکنون به عنوان منتقد هنری، نویسنده، شاعر و استاد دانشگاه در رشته تاریخ هنر فعالیت می کند.

شهر ونیز علاوه بر بینال هنرهای تجسمی میزبان جشنواره‌های متعدد دیگری از جمله فیلم، رقص، معماری، تئاتر و موسیقی نیز هست.