یارانه سال ۹۳ مطبوعات؛ گام‌های عملی ارشاد برای شفاف‌سازی

حق نشر عکس AFP

سایت معاونت مطبوعاتی و اطلاع رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با انتشار فهرستی از ۸۶ سایت خبری و ۱۳ خبرگزاری دارای مجوز در بخش خصوصی رقم پرداختی یارانه سال ۱۳۹۳ به هر یک از این رسانه ها را در جدولی اعلام کرد.

در این جدول ۸۶ سایت خبری دارای مجوز فعالیت و ثبت شده در سامانه وزارت ارشاد ۹۵۵ میلیون تومان یارانه گرفته‌‌اند.

۱۳ خبرگزاری بخش خصوصی نیز در مجموع ۴۳۰ میلیون تومان یارانه دریافت کرده‌اند. نام خبرگزاری‌های فارس،ایسنا،ایرنا، ایبنا و ایسکا (دانشگاه آزاد) در این فهرست نیست.

حذف کیهان و اطلاعات از فهرست یارانه بگیران مطبوعات

اگر چه در برخی گزارشِ‌ها آمده است که فهرست یارانه سال ۱۳۹۳ مطبوعات اعلام شده‌ است، اما جست‌ وجوی ما در سایت معاونت مطبوعاتی و نیز منابع دیگر در این زمینه نتیجه‌ای نداد و تنها آماری از یارانه مطبوعات سه‌ماهه نخست سال ۱۳۹۳ منتشر شده که بخشی از این گزارش بر همان اساس تنظیم شده است.

۱۳۵ روزنامه سراسری، منطقه‌آی و محلی و ۱۲۲۴ مجله مشمول این یارانه شده‌اند. که در میان روزنامه‌ها "ساوالان" از اردبیل با ۵۰۰ هزار تومان کمترین یارانه و روزنامه دنیای اقتصاد با ۶۱۸ میلیون تومان بیشترین یارانه سه ماهه نخست را به خود اختصاص داده‌اند.

روزنامه‌های خبر ورزشی با ۵۳۰ ،خبر جنوب با ۴۸۰، هفت صبح با ۲۷۰، جمهوری اسلامی با ۲۰۰ و شرق با ۱۶۳ در زمره روزنامه‌هایی قرار دارند که بالای ۱۰۰ میلیون یارانه گرفته‌اند.

در میان مجلات فهرست بسیار طولانی است و بیش از ۱۲۰۰ مطبوعات کشوری و محلی را شامل می‌شود که پرداختی به آنها از رقم ۵۰۰ هزار تومان برای بسیاری از نشریات محلی شروع و تا رقم‌های بالای ۵۰ میلیون برای مجلات معروف را شامل می‌شود.

سلامت ۷۶ میلیون تومان، صدا ۵۷، خانواده سبز ۵۱، مهرنامه ۲۹، نسیم بیداری ۲۶ و پرتو سخ ۱۰ از مجله خانواده ۴۷ از جمله نشریاتی‌اند که بیشترین یارانه را دریافت کرده‌‌اند.

با توجه به حذف نشریات دولتی و شبه دولتی، دادن یارانه به نشریه پرتو سخن توجیه منطقی ندارد، زیرا این نشریه به موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی وابسته است که در سال ۱۳۹۳ از بودجه‌ای بالای ۱۳ میلیارد تومان بهره‌مند شد.

برابر آنچه در آیین‌نامه آمده ،مبانی محاسبه یارانه؛ تعداد شماره، میانگین صفحات و دولتی یا خصوصی بودن نشریه است.

برابر اطلاعیه ای که در فروردین‌ ماه امسال در سایت معاونت مطبوعاتی فرار گرفت "یارانه تنها به رسانه‌هایی تعلق می‌گیرند که ماده ۱۸ قانون مطبوعات را رعایت کنند". برابر ماده ۱۸ قانون مطبوعات در هر شماره نشریات اطلاعات شناسنامه‌ای‌ آن نشریه و زمینه فعالیت و ترتیب انتشار، نوع نشریه باید در صفحه معین و محل ثابت اعلام شود، تا مشمول دریافت یارانه شوند.

نحوه محاسبه یارانه‌ هر نشریه از سوی کمیته ارزیابی صورت می‌گیرد که متشکل از ۷ نفرند که سه نفر آنها از ناحیه نهادهای صنفی‌اند و بقیه به شکل مستقیم و غیر مستقیم از سوی دولت انتخاب می‌شوند.

غیبت روزنامه‌های دولتی مهمترین اتفاق این فهرست است. پیش از این روزنامه‌های کیهان و اطلاعات و همشهری و جام جم و جوان ( منتسب به سپاه پاسداران) و.. از یارانه مورد نظر بهره‌مند می شدند اما در این دوره نامی از این روزنامه در فهرست یاد شده نیست.

سال قبل معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد اعلام کرده بود " یارانه نشریات دولتی و متعلق به عمومی در سال ۹۲ بر اساس بند ۵ دستورالعمل به نصف کاهش یافته و از سال ۹۳ از فهرست یارانه مطبوعات حذف می شوند."

یارانه برای مشترکان مطبوعات

بخشی دیگر از یارانه‌ها به مطبوعاتی تعلق می‌گیرد که در طرح "سامانه اشتراک با تسهیلات ویژه" قرار دارند. در این طرح و آنگونه که در سایت مربوط به آن آمده است" شهروندان می توانند با ثبت نام در این سامانه، نشریه مورد نظرخود را تا سقف ۵۰ درصد تخفیف دریافت کنند."

حق نشر عکس AFP

در همین سایت از شش شرکت مجری طرح از جمله شرکت پست جمهوری اسلامی نام برده شده است. اگر چه مشخص نیست انتخاب این شرکت‌ها به عنوان مجری این طرح با چه سامانه‌ و تحت چه ضابطه‌ای انجام شده است، اما در همین سایت توضیح داده شده است که "همزمان با توسعه در گسترش این فعالیت مجریان جدید دارای توان و صلاحیت حرفه ای به مجموعه اپراتورهای توزیع اضافه خواهد شد."

مهمترین ویژگی این طرح در میزان مخاطب است و هر نشریه‌ای که بتواند مخاطبان بیشتری جذب کند در سوی دیگر از یارانه بیشتری هم بهره‌مند می شود. اگر چه در این طرح توضیح داده نشده است که سهم ارشاد در این میان چه میزان است؟ و معاونت مطبوعاتی چه اندازه از ۵۰ درصد تخفیف را می‌‌پردازد.

اما گذشته اشتراک نشریات در ایران و نیز تجربه‌های جهانی در این زمینه نشان داده که رقم مورد نظر نباید چندان زیاد باشد، زیرا ۲۵ درصد از این رقم در سامانه توزیع نشریه به صورت دکه‌ای از سوی دکه دار کم می‌شد و بنابراین تنها ۲۵ درصد از مبلغ باقی می‌ماند که یارانه وزارت ارشاد را باید در دل همین رقم جست و جو کرد.

بودجه ۷۵ میلیارد تومانی در حمایت از مطبوعات

در ردیف بودجه سال ۱۳۹۳ مبلغ ۱۵۰ میلیارد تومان تحت عنوان" حمایت از نشر کتاب و مطبوعات" اختصاص یافت. تقریبا نیمی از این مبلغ را معاونت مطبوعاتی با توزیع بین مطبوعات در قالب یارانه پرداخت می‌کند.

بقیه مبلغ در اختیار معاونت فرهنگی است تا به واسطه آن به خرید کتاب و یا پرداخت به ناشران اقدام کند. در مقایسه با سال ۱۳۹۲ که رقم یاد شده ۸۰ میلیارد تومان بوده است، رقم سال ۱۳۹۳ از رشد مطلوبی در این بخش خبر می دهد در حالی که در بودجه سال ۱۳۹۴ این رقم هیچ تغییری پیدا نکرد و در همان رقم ۱۵۰ میلیارد تومان ثابت ماند.

به نظر می‌رسد با اضافه شدن پرداخت حق بیمه خبرنگاران، بخشی از این مبلغ تحت عنوان حق بیمه خبرنگاران به رسانه‌های دولتی یا غیر دولتی پرداخت می‌شود که بخش قابل توجهی از این بودجه را عملا خواهد بلعید.