نیم میلیون عنوان کتاب در نمایشگاه کتاب تهران؛‌ سیاست‌ها و غیبت‌ها

حق نشر عکس ISNA

بیست و هشتمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران با حضور حسن روحانی، رئیس جمهور و یک روز قبل از گشایش عمومی (۱۵اردیبهشت) افتتاح شد. آنچنان که آقای روحانی در سخنرانی افتتاحیه عنوان کرد، ۳۳۰ هزار عنوان کتاب در بخش داخلی و ۱۶۰ هزار عنوان در بخش کتاب های خارجی نمایشگاه در معرض تماشا و فروش قرار می‌گیرد.

رئیس جمهور ضمن پرهیز دادن اعمال سلیقه در بررسی کتاب ها، از تلویزیون ایران خواست بیشتر در تبلیغ و برنامه های مرتبط با کتاب فعال شود و خواستار فعال شدن زنگ کتاب در مدارس شد.

تغییر سیاست ارشاد در ارائه بن کتاب

هر سال رقم بالایی بن کتاب به مسئولان و وکلای مجلس و روحانیون اهدا می‌شد، سنتی که از دوره‌های نخست نمایشگاه کتاب بنا گذاشته شد،‌ امسال اما رئیس نمایشگاه کتاب تهران در گفت وگویی با خبرگزاری مهر از تغییر سیاست در اهدای بن کتاب خبر داده و گفته که تنها به سه گروه اهل قلم دارای بیش از دو کتاب، روزنامه‌نگاران و سخنرانان در نمایشگاه بن داده می‌شود.

او از حذف بن‌های کاغذی و انتشار بن‌های الکترونیکی به نام هر فرد خبر داد و گفت که بن‌ها تنها تا پایان نمایشگاه اعتبار دارند و علاوه بر آن قابل ردیابی هستند که فرد کتاب خریده است یا نه.

به گفته آقای صالحی وزارت ارشاد "از قِبل حذف کامل بن‌ها توانست اعتبار حمایتی خود از بخش یارانه مصوب نمایشگاه یعنی بن دانشجویی و طلاب را، از ۷ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان دوره قبل به ۱۰ میلیارد تومان افزایش دهد" در دوره‌های گذشته حجمی قابل اعتنا از بن‌های کاغذی کتاب که به مهمانان نمایشگاه اهداء‌ می‌شد سر از بازارهای دیگری در می آورد و به فروش می‌رسید.

ناشرانی که نیستند

اگر چه تعداد ناشرانی که در نمایشگاه شرکت نکرده‌اند در مقایسه با حجم عظیم ناشران (۲۴۵۰ ناشر) از انگشتان دو دست هم تجاوز نمی‌کند، اما غیبت همین تعداد ناشر که برخی از آنها در زمره ناشران تاثیرگذار کشور به شمار می‌رفتند، با منطق ارائه شده از سوی دست‌اندرکاران نمایشگاه همخوانی ندارد.

معاون وزیر و رئیس نمایشگاه کتاب بارها از حضور تمامی ناشرانی که تخلفی ندارند سخن گفته است،‌ اما به نظر می رسد اعتراضات و انتقادات و نامه‌های پیاپی ناشرانی چون طرح نو درباره دلیل مجوز ندادن به آثارشان پاسخی قانع کننده و حقوقی دریافت نکرده است.

مهدی خزعلی، مدیر انتشارات حیان ( ناشر کتاب‌های پزشکی) از فشار و به گفته خود "لجبازی وزارت اطلاعات در ندادن مجوز حضور در نمایشگاه" خبر داد. با این حال این ناشر غرفه ای در نمایشگاه گرفت هر چند که در روز دوم به دلیل اینکه به گفته محمود آموزگار، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان، کتاب های منتشرشده اش در سال گذشته به حد نصاب نرسیده بود، غرفه این ناشر تعطیل شد.

انتشارات صراط ( ناشر آثار عبدالکریم سروش)، انتشارات طرح نو،‌ اختران و اباصالح نیز از جمله ناشرانی اند که نام آنها در فهرست ارائه شده در سایت نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران وجود ندارد.

انتشارات گام نو که مدیر آن (علیرضا رجایی) در زندان به سر می‌‌برد نیز نامش در فهرست ناشران نمایشگاه وجود ندارد.

شهلا لاهیجی، مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، نیز از جمله ناشرانی است که همانند چند سال گذشته و در اقدامی اعتراض آمیز، از حضور در نمایشگاه خودداری کرده است.

در این میان یک نهاد مهم عرصه نشر نیز به دلیل آنچه صرفه‌جویی در بودجه عنوان کرده است،‌ از حضور در نمایشگاه خودداری کرده است. علیرضا مختارپور، رئیس نهاد کتابخانه‌های عمومی در گفت وگویی با خبر آنلاین ضمن انتشار برخی اطلاعات درباره آنچه که او " هزینه‌های غیرضروری" در دوره‌های مدیریت قبلی عنوان کرد از حضور در نمایشگاه انصراف داد.

در گزارش خبری خبر آنلاین آمده است که در دوره‌ای از مدیریت منصور واعظی (مدیرکل قبلی نهاد) ۸۰۰ میلیون تومان هزینه حضور و تنها ۳۰ میلیون برای تبلیغات روی یک بادکنک در محوطه نمایشگاه صرف شده است.

در عین حال، امسال نشر چشمه پس از چند سال تعلیق و ممنوعیت حضور در نمایشگاه کتاب،‌ در این نمایشگاه شرکت کرده است.

حق نشر عکس ISNA

نظارت بر کتاب‌های خارجی نمایشگاه

عرضه حجم عظیمی از کتاب های خارجی که به گفته رئیس نمایشگاه ۱۰۰ هزار عنوان آن مربوط به سال ۲۰۱۳ و غیر تکراری است، از جمله رخدادهای مهم نمایشگاه امسال به شمار می‌رود. کتاب‌هایی که بعد از ارزیابی‌های اولیه اجازه عرضه در نمایشگاه را پیدا می‌کنند و قیمت یارانه ای آن (یک سوم قیمت بازار) تقاضاهای بسیاری را به سمت غرفه های سوق خواهد داد.

علی فریدونی، مدیر کمیته نظارت محتوایی در حوزه بین‌الملل نمایشگاه از ارزشیابی و نظارت بر بالای ۱۵۰ هزار عنوان کتاب لاتین و عربی خبر داده است. او همچنین از استمرار این نظارت در ایام نمایشگاه گفت که توسط " افراد تحصیلکرده دانشگاهی و حوزوی" آشنا به "مسائل تاریخی، فقهی، فقه سیاسی، فرق،‌ مذاهب و ادیان اشراف دارند" انجام می‌شود.

پیش از این و در دوره‌های گذشته برخی کتاب‌هایی که مسائل به زعم مدیران نمایشگاه "حساسیت‌زا"ی مرتبط با دین و قوم و ملیت را مطرح می‌کردند، از غرفه‌های خارجی جمع می‌شد که از جمله آنها برخی کتاب‌های ناشران عربی است که به جای نام خلیج فارس از نام خلیج عربی در آثارشان استفاده می‌کردند یا کتاب های حوزه نقاشی که تصاویر برهنه نقاشان در آنها آمده بود. در بخش خارجی ۷۰ مهمان از کشورهای مختلف حضور دارند که در آنها نامی از مهمانان آمریکایی نیست.

حضور و غیبت انتشارات الزویر در نمایشگاه کتاب تهران نیز بحث برانگیز شد، به نحوی که دست‌اندرکاران نمایشگاه مجبور شدند سه بار حضور این ناشر را در نمایشگاه تکذیب کنند. انتشارات الزویر که مرکز آن در هلند قرار دارد دو سال قبل ( بهار ۱۳۹۲)داوران،‌ ویراستاران و سردبیران آمریکایی خود را واداشت تا مقالات محققان و پژوهشگران ایرانی را که در نهادهای دولتی کار می‌کنند، نپذیرند.

حضور اتحادیه ناشران تهران در شورای سیاستگذاری نمایشگاه

از جمله رخدادهای قابل اشاره نمایشگاه امسال به کارگیری اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران برای اداره بخش‌هایی از نمایشگاه است. حضور محمود آموزگار، ریاست اتحادیه، به عنوان سخنگوی شورای سیاستگذاری نمایشگاه و واگذاری مدیریت "چهار کمیته ناشران داخلی، ناشران بین‌الملل، اطلاع‌رسانی و کمیته علمی سرای اهل قلم به طور کامل به تشکل‌های نشر" از جمله این اقدامات است.

به گفته آقای صالحی (معاون فرهنگی وزیر) روند سه ساله‌ای طراحی شده است تا تمامی امور نشر و کتاب به ناشران واگذار شود،‌ اگر چه او در نشست خبری ویژه نمایشگاه با تاکید بر وظیفه حاکمیتی این معاونت سه کمیته "نظارت بر ناشران و کتاب‌های ناشران داخلی، کمیته نظارت بر نشست‌ها و اطلاع‌رسانی و کمیته نظارت بر ناشران حوزه بین‌الملل" را مستثنی دانست و گفت: "این تصمیم با هدف انتقال تجربه‌ها و اطلاعات به بخش خصوصی و همچنین اعمال نظارت در حوزه وظایف حاکمیتی است." اما اشاره ای نکرد که این بخش‌ها هم در آینده به تشکل های نشر واگذار خواهد شد یا نه.

اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران در دوره دولت نهم و دهم جز یک غرفه ۱۰ متری در نمایشگاه هیچ گونه همکاری و فعالیتی نداشت. در حالی که در سال‌های پایانی دولت آقای خاتمی اداره بخش‌های ناشران داخلی عملا با این اتحادیه بود که از سابقه فعالیت صنفی ۶۰ ساله در حوزه نشر برخوردار است.

در مقابل حضور اتحادیه ناشران این بار میثم نیلی، مدیرعامل مجمع ناشران انقلاب اسلامی، به سیاست‌های وزارت ارشاد معترض شد. او در گفت وگویی با خبرگزاری مهر از حضور ۲۰۰ ناشر در این مجمع خبر داد و گفت که معاون فرهنگی وزیر به رغم آنکه از توازن بین تشکل‌های نشر کشور سخن گفت اما اعضای این مجمع "در عمل در هیچ کدام از شوراهای مشورتی، تصمیم گیری، تصمیم سازی و حمایتی وزارت ارشاد حضور داده نشدند."

نمایشگاه بین المللی کتاب تهران تا ۲۶ اردیبهشت ادامه خواهد داشت.