مراد عارفف؛ از رودکی و ابوعلی سینا تا سیمرغ بلورین

حق نشر عکس m
Image caption مراد عارفف (دوم از راست)

مراد عارفف، هنرپیشه معروف تاجیک و بازیگر نقشهای رودکی و ابوعلی سینا، جایزه سیمرغ بلورین برای بهترین بازیگر مرد در بخش بین المللی سی و سومین چشنواره فیلم فجر در ایران را دریافت کرد.

این جایزه را صبح روز دوشنبه ۵ مه ناصر سعیداف، کارگردان فیلم "معلم"، همراه با صفر حقداد، رئیس اتحادیه سینماگران تاجیکستان، در منزل آقای عارفف به او سپردند. خود او در جشنواره فیلم فجر در ایران شرکت نداشت.

آقای عارفف که تابستان امسال ۸۰ ساله می شود، از دریافت جایزه سیمرغ بلورین ابراز خوشحالی کرد و گفت: "انتظار نداشتم که به این فیلم جایزه داده می شود. گمان می کردم یک فیلم عادی است."

مراد عارفف که بیشتر با نام "مارات عاریپف" شناخته شده است، سال ۱۹۵۶ نقش ابوعلی سینا را در فیلمی از کامل یارمتف، کارگردان فقید و شناخته تاجیک، اجرا کرد و به عنوان هنرپیشه ای بااستعداد به شهرت رسید.

پس از سه سال (۱۹۵۹) وی نقش رودکی را در فیلم "قسمت شاعر" از بوریس کیمیاگرف، کارگردان فیلمهای مشهور ساخت شوروی، "رستم و سهراب" و "داستان سیاوش" از شاهنامه، اجرا کرد. این فیلم یکی از محبوب ترین فیلمهای تولید شده در تاجیکستان است که از سرگذشت آدم الشعرا ابوعبدالله رودکی، پدر شعر پارسی دری، قصه می کند.

حق نشر عکس m

طی دو دهه استقلال تاجیکستان سینمای این کشور دچار رکود شد و مراد عارفف مثل بسیاری از هنرپیشه های دیگر مدتی زیاد در پرده سینما ظاهر نشد.

در پاسخ به این سؤال که بازی در فیلم "معلم" چگونه بود، او گفت: "خیلی دشوار بود. زمان زیادی در فیلم نقش اجرا نکرده بودم. برای همین، کمی ترس داشتم، می لرزیدم، ولی چون هنرپیشگی شغل من است، با اعتماد بیشتر کار کردم. در دریافت این جایزه هم خدمت خودم و هم خدمت کارگردان مهم بود."

سه سال پیش مرتضی ندایی، کارگردان ایرانی، بر اساس داستان "قسمت شاعر" در باره مراد عارفف مستندی ساخت که از چگونگی اجرای نقش رودکی از سوی او حکایت می کند. جشنواره "دیدار" تاجیکستان در سال ۲۰۱۲ با نمایش این فیلم مستند شروع شد. آقای ندایی یک ماه پیش در ایران در اثر بیماری درگذشت.

بخش بین الملل سی و سومین جشنواره فیلم فجر از ۵ تا ۱۲ اردیبهشت در تهران برگزار شد. در این جشنواره فیلمهایی از ۵۴ کشور جهان شرکت کردند. فیلم "سیزارتا"، محصول مشترکی از هند و کانادا، بهترین فیلم این دورهشناخته شد.

حق نشر عکس m
Image caption مهناز افشار بازیگر فیلم معلم

مراد عارفف به خاطر بازی در فیلم "معلم" ساخته ناصر سعیدف، کارگردان معروف تاجیک، و باد ما، بازیگر فیلم چینی "نور جمعه"، جایزه بهترین بازیگری را در بخش جلوه شرق این جشنواره گرفتند.

فیلم "معلم" که در آن مهناز افشار، هنرپیشه ایرانی، نقش اصلی زن را اجرا می کند، تابستان سال گذشته ساخته شد. بخشهایی از این فیلم در دره ورزاب در شمال شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، فیلم برداری شد.

داستان این فیلم را صفر حقداد، هنرپیشه و رئیس اتحادیه سینماگران تاجیکستان، نوشته است. این فیلم از سرنوشت یک معلم کهنسال و پسرانش در دوران پس از فروپاشی شوروی قصه می کند که در شرایط بحران اقتصادی، مهاجرت فرزندان به روسیه و عوض شدن ارزشها زندگی سختی را تجربه می کند.

معلم کهنسالی که "نظر" نام دارد و نقش او را مراد عارفف اجرا می کند، در فراق پسر بزرگترش که برای دریافت روزی به روسیه رفته، ولی به دلایلی به زندان افتاده است، معلول می شود. بعدها، زمانی که پسرش در راه بازگشت به وطن بود، پدر قبل از این که به دیدار پسر برسد، می میرد.

معلمی که تمام عمرش را صرف خدمت به مردم و تعلیم و تربیت فرزندان آنها کرده بود، پس از فروپاشی شوروی و استقلال تاجیکستان که یک جنگ داخلی پنج ساله و رکود اقتصادی را به دنبال داشت، در فقر و تنگدستی و در فراق پسر مهاجرش جان می دهد.

این فیلم بیانگر روزگار هزارها معلم در جامعه امروزی تاجیکستان است، جامعه ای که دیگر به اندازه پیشین به علم و آموزش ارج نمی نهد و معلم در آن دیگر از احترام و اعتباری برخوردار نیست.

ناصر سعیدف، کارگردان معروف تاجیک، قبل از این فیلمهای "قیام روز" و "آیینه بی جلا" را ساخته بود که در جشنواره های مختلف بین المللی جوایزی به خود اختصاص داده اند.

فیلم "معلم" نخستین فیلم تولید تاجیکستان است که در آن هنرپیشه ای ایرانی نقش اجرا کرده است. در گذشته برخی از فیلمسازان ایرانی، از جمله محسن مخملباف، فیلمهایی در تاجیکستان با شرکت هنرپیشه های تاجیک ساخته اند.

مطالب مرتبط