'فروشگاه بزرگ کتاب' و تعطیلی کتابفروشی‌ها

حق نشر عکس Isna

علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در سخنرانی افتتاحیه بیست و هشتمین نمایشگاه کتاب، از تبدیل شدن نمایشگاه کتاب به "فروشگاهی بزرگ" انتقاد کرد و گفت که "در درجه اول باید کتاب در کتاب‌فروشی‌ها عرضه شود".

سخنان او در حالی‌ بیان شد که روند تعطیل شدن کتابفروشی‌ها در تهران و شهرستان‌ها و تغییر کاربری آنها که از چند سال پیش آغاز شده بود همچنان ادامه دارد.

راسته‌ کتابفروشی‌ها در تهران

نخستین راسته کتابفروشی‌ها در تهران در خیابان‌های ناصرخسرو و باب همایون ایجاد شد. امروزه تقریبا از آنها اثری نمانده و به سختی می‌توان مغازه کتابفروشی در آن نواحی یافت.

دومین راسته کتابفروشی را می‌توان متعلق به خیابان شاه‌آباد یا جمهوری فعلی دانست. از این راسته نیز امروزه جز معدودی کتابفروشی چیزی باقی نمانده است.

سومین راسته کتابفروشی‌های تهران که همچنان پابرجاست، در خیابان انقلاب تشکیل شد. اما شماری از کتابفروشی‌های این راسته هم در معرض تعطیلی قرار گرفته‌اند.

اما چهارمین راسته کتابفروشی‌ها از سه دهه پیش در خیابان کریم خان زند شکل گرفت که البته به اندازه راسته انقلاب توسعه پیدا نکرد. صاحبان شماری از کتابفروشی‌های این راسته هم از سال ۱۳۸۹ به شکلی غم انگیز مجبور شدند کتابفروشی‌های خود را بفروشند تا جای آنها را بانک‌ها یا مغازه‌های اغذیه‌فروشی پر کند.

________________________________________________________________________________________

بیشتر بخوانید: نمایشگاه کتاب تهران

انتشار حرف چ کوچه شاملو پس از ۱۲ سال

نیم میلیون عنوان کتاب در نمایشگاه کتاب تهران؛‌ سیاست‌ها و غیبت‌ها

جمع‌آوری چندین عنوان کتاب از نمایشگاه کتاب تهران و تعطیلی غرفه انتشارات حیان

_________________________________________________________________________________________

کلید واژه کتابفروش‌ها

از جمله آخرین کتابفروشی که خبر تعطیلی آن بر سر زبان‌ها افتاد، کتابفروشی قدیمی طهوری واقع در خیابان انقلاب بود. احمدرضا طهوری مدیر نشر و کتابفروشی طهوری اعلام کرد که به دلیل مشکلات اقتصادی توان ادامه کار را ندارد.

او گفت: "وضعیت فعلی نشر و فروش کتاب به من اجازه نمی‌دهد که بتوانم از پس مخارج این فروشگاه بر آیم. اینجا در سال ۸۸ و ۸۹ و حتی ۹۰ حداقل ۵ کارمند داشت، اما حالا دو کارمند بیشتر ندارد که مخارج همان‌ها هم از آن در نمی‌آید."

حق نشر عکس Isna

دخل و خرج نکردن کتابفروشی‌ها کلید واژه صاحبان اکثر آنهاست. تاخیر در صدور مجوز، عدم ثبات در ممیزی و دخالت جناح‌بندی‌های سیاسی در این امر، قطع شدن یارانه کاغذ، اعمال سلیقه در خرید کتاب از سوی وزرات ارشاد، کاهش قدرت خرید مردم و افول کتاب‌خوانی در میان عموم مردم و افزایش مالیات‌ها به شکلی که توازنی با فروش کتابفروشی‌ها ندارد، از جمله مواردی هستند که به عنوان عوامل تعطیلی کتابفروشی‌ها بیان می‌شوند.

سابقه چند تعطیلی

سابقه بسته شدن کتابفروشی‌ها و تغییر کاربری آنها امری تازه نیست، اما به نظر می‌آید روند تصاعدی بسته شدن آنها در چند سال اخیر امر تازه‌ای باشد.

این مسئله در سال ۸۹ که چند کتابفروشی در خیابان کریم خان زند بسته شدند، توجهات را به خود جلب کرد.

کتابفروشی و انتشارات نقره که در سال ۶۹ به دلیل چاپ کتاب "زنان بدون مردان" نوشته شهرنوش پارسی‌پور مورد تهاجم "گروه‌های فشار" قرار گرفته بود، در دهه هفتاد این کتابفروشی برچیده شد.

در دهه هفتاد، برخی کتابفروشی‌های زنجیره‌ای انتشارات امیرکبیر که بعد از انقلاب مصادره شده بود، به دلایل اقتصادی تغییر کاربری دادند، مانند کتابفروشی شعبه خیابان استانبول که به خاطر شکل‌گیری راسته صرافان در آن ناحیه سرانجام به یک صرافی تبدیل شد.

در خیابان انقلاب هم در دهه هفتاد، تعدادی از کتابفروشی‌ها به نوشت‌افزارفروشی یا کسب و کار های دیگر تبدیل شدند. می‌توان از کتابفروشی و انتشارات تیراژه یا کتابفروشی خوزستان نام برد.

در همین راسته چند کتابفروشی وجود داشتند که برای سالیان بسیار بعد از انقلاب ویترین آنها جایگاه غبار ایام بود. دو کتابفروشی نیل و توکا که زمانی جزو انتشارات پرکار بودند از این دست بودند.

تعطیلی‌های زنجیره‌ای

به خیابان کریم‌خان در سال ۸۹ که برگردیم شاهد سال تعطیلی زنجیره‌ای کتابفروشی‌ها هستیم: کتابفروشی‌های آبی، ویستار، نی، ثالث بسته شدند یا در معرض بسته شدن قرار گرفتند.

محمد حسن طباطبایی، مدیر نشر آبی در آن زمان گفته بود که بعد از ۱۸ سال توان استقامت خود را از دست داده است: "در همه این سال‌ها سودی از کتابفروشی به دست نیامده است و این فقط مشکل من و چند کتابفروشی دیگر نیست که قرار است ساختمانشان را بفروشند. کلا کار کتابفروشی به تنهایی سود ندارد."

حق نشر عکس Mehr

فرخنده حاجی‌زاده هم دلیل عمده برای بسته شدن کتابفروشی ویستار را که محل برگزاری نشست‌های ادبی نیز بود، "تنگنای مالی" عنوان کرد.

از طرف دیگر، جعفر همایی مدیر نشر نی، "کمبود جا برای انبار و رسیدگی به امور دفتری انتشارات در فضایی فراخ‌تر" را دلیل بستن کتابفروشی نی دانست.

در همین رابطه محمدعلی جعفریه، مدیر نشر ثالث گفت: "همه جای دنیا به کتابفروشی‌ها کمک اقتصادی می‌دهند، ولی اینجا هیچ کمکی به کتابفروش‌ها نمی‌شود. قیمت سرقفلی‌ها بالا است. چند وقتی هم هست که ما نیز به فکر بستن کتابفروشی ثالث افتاده‌ایم. فعلاً در حال مذاکره با بانک اقتصاد نوین هستیم تا کتابفروشی را به این بانک واگذار کنیم".

کتابفروشی پارت نیز پیش از این از راسته کریم‌خان زند رخت بربسته بود و جای خود را به کبابی داده بود.

کتابفروشی طرح نو در خیابان خرمشهر نیز به اپیدمی تعطیلی دچار شد و سرانجام طبق گفته حسین پایا مدیر نشر طرح نو، "مشکلات مالیاتی" دلایل فروش کتابفروشی بود.

تعطیلی زنجیره‌ای کتابفروشی‌ها محدود به پایتخت نیست و به شهرستان‌ها نیز سرایت کرده است.