رونمایی از 'تاریخ جامع ایران'

حق نشر عکس jamaran.ir
Image caption کاظم موسوی بجنوردی، رئیس "مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی"، گفت که تحقیق، تدوین و نگارش این مجموعه چهارده سال به طول انجامید و ۱۷۰ نفر محقق در این کار دست داشتند.

مجموعه بیست جلدی "تاریخ جامع ایران" رونمایی شد.این مجموعه، شامل تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران قبل از اسلام و بعد از اسلام است.

"مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی" ناشر این مجموعه است. این مرکز، موسسه‌ای علمی-پژوهشی است که در اسفند ۱۳۶۲ تاسیس شد و هدف آن "تدوین و انتشار دانشنامه‌های عمومی و تخصصی و کتب مرجع در ابعاد مختلف معارف بشری به ویژه فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی" است.

در مراسم رونمایی "تاریخ جامع ایران" رئیس این مرکز و برخی ویراستاران و پژوهشگران مجموعه و همچنین اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت و علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد سخنرانی داشتند.

سند هویت ملی ایرانیان

کاظم موسوی بجنوردی، رئیس "مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی"، طی سخنانی گفت که تحقیق، تدوین و نگارش این مجموعه چهارده سال به طول انجامید و ۱۷۰ نفر محقق در این کار دست داشتند.

او افزود: "این اثر عملا مهم‌ترین سند هویت ملی ایرانیان است و ما در نظر داریم این کتاب یعنی "تاریخ جامع ایران" را زنده نگه داریم و در طول زمان نواقص آن را برطرف کنیم."

سر ویراستاران این مجموعه بیست جلدی که هر جلد بالغ بر هزار صفحه می‌رسد، فتح‌الله مجتبایی، ‌صادق سجادی‌، جواد طباطبایی‌ و محمود جعفری دهقی هستند.

بنا به گزارش ایبنا، پنج جلد این مجموعه مربوط به ایران باستان است. مابقی جلدها مختص تاریخ ایران بعد از اسلام هستند. جلدهای پانزدهم تا هفدهم مربوط به تاریخ زبان و ادبیات فارسی است. جلدهای هجدهم و نوزدهم هنر و معماری ایران را روایت می‌کند و جلد بیستم به تاریخ اجتماعی، نظام حقوقی در ایران، ادیان و مذاهب در ایران و طبقات اجتماعی اختصاص دارد.

تاریخ ملی و خودآگاهی ایرانیان

حق نشر عکس jamara.ir
Image caption جواد طباطبایی درباره فلسفه نور در دین زرتشت گفت از نظر هگل "نور، عین آگاهی است. ایرانی‌ها گفتند اهورامزدا نور، است یعنی نور علم است و خداوند علم است و به تعبیر هگل خداوند آگاهی است."

جواد طباطبایی، محقق و نویسنده در حوزه تاریخ اندیشه، با استناد به "فلسفه تاریخ" هگل گفت: "هگل معتقد است که ایران یک امپراتوری عظیم و رایش بود." او کلمه دولت را در فارسی معادل دقیق "رایش" نمی‌داند که هگل درباره ایران به کار برد.

او افزود که هگل، ایران را آغاز تاریخ تلقی می‌کند. بر این اساس، طباطبایی ایران را برخلاف بسیاری کشورها، دارای تاریخ ملی می‌داند.

این محقق تاریخ همچنین با اشاره به گفتار هگل درباره فلسفه نور در دین زرتشت گفت از نظر هگل "نور، عین آگاهی است. ایرانی‌ها گفتند اهورامزدا نور، است یعنی نور علم است و خداوند علم است و به تعبیر هگل خداوند آگاهی است."

از این سخنان او نتیجه گرفت: "ما تاریخ ملی داریم و ما به عنوان ملت، تاریخ می‌نوشتیم و به عنوان ملتی که دارای آگاهی تاریخی است تاریخ نوشتیم. از اینجا من نتیجه می‌گیرم و آن این است که افق تاریخ جامع، تاریخ ملی ما است."

تاریخ ایران با نگاه ایرانی

فتح‌الله مجتبایی، عضو شورای عالی بنیاد دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، به "خلا بزرگی" که در باره نگارش تاریخ و فرهنگ ایران وجود داشت اشاره کرد که با این مجموعه پر شد.

به گفته او این مرکز در حال نگارش "دایره المعارف جغرافیایی" و همچنین "دایره المعارف شهر تهران" است و امیدواریم در آینده دایره المعارف شهرهای دیگر نیز که ریشه‌های هویتی ما هستند‌، تدوین شوند.

مجتبایی همچنین به "تاریخ کمبریج" اشاره کرد که در آن تاریخ ایران به نگارش درآمده اما به نظر او "این اثر با نگاه غربی‌ها" نوشته شده است بنابراین "لازم بود ما نگاه خودمان را منعکس کنیم. زیرا غربی‌ها دریافت‌های خودشان را از ما منعکس کرده‌اند."

چگونگی تدوین

حق نشر عکس p
Image caption مجتبایی با اشاره به تاریخ کمبریج گفت که در آن تاریخ ایران به نگارش درآمده اما "این اثر با نگاه غربی‌ها" نوشته شده بنابراین "لازم بود ما نگاه خودمان را منعکس کنیم. زیرا غربی‌ها دریافت‌های خودشان را از ما منعکس کرده‌اند."

در این مراسم همچنین صادق سجادی، از سر ویراستاران مجموعه، درباره روند کار تدوین "تاریخ جامع ایران" توضیحاتی ارائه داد.

به گفته او کار تالیف و تدوین از اواسط سال ۱۳۸۰ آغاز شد و "به نام نویسندگان منتخب ثبت شد. ناگفته پیداست که جلب همکاری مشترک ۱۱۰ تن نویسنده برای بخش اسلامی،‌ و حدود ۶۰ تن برای ایران باستان، تا چه اندازه دشوار بود."

او همچنین به دشواری کار ترجمه برخی مدخل‌ها به فارسی و ویرایش آنها اشاره کرد و در این زمینه اظهار داشت علاوه بر مدخل‌هایی که محققان ایرانی به فارسی می‌نگاشتند: "از زبان‌های متعدد شرقی و غربی چون انگلیسی و فرانسه آلمانی و ایتالیایی و ترکی و گرجی و ارمنی و غیره به فارسی ترجمه می‌شد."

اما چون همه ترجمه‌ها در یک سطح نبودند "به این سبب چند مورد،‌ یعنی معدود مقالاتی دو بار ترجمه شد، وظایف ویراستار،‌ در تهذیب متن و اصلاح ضبط اعلام و اصطلاحات و تبدیل جملات بلند و گاه مبهم به فارسی روان و روشن،‌ و در عین حال حفظ دقیق مفهوم که گاه لازم می‌آمد با نویسنده مذاکره شود،‌ سنگین‌تر می‌شد."

او در پایان سخنان خود تاکید کرد این مجموعه در دورانی که کشورها به ثبت تاریخ خود همت می‌گمارند و "بعضی که پیشینه مستقل روشن ندارند و به جعل تاریخ برای خود دست می‌زنند"، از اهمیت خاصی برخوردار است.

آقای سجادی همچنین به ایرج افشار،‌ شرف‌الدین خراسانی و عنایت‌الله رضا، سه تن از مشاوران "تاریخ جامع ایران" اشاره کرد که در دوران تالیف این کتاب در گذشتند و شاهد چاپ این مجموعه نبودند.