تصویر جنگ در جشنواره فیلم لندن

حق نشر عکس Other

با اینکه کلر استوارت، مدیر جشنواره فیلم لندن، تم اصلی جشنوارۀ امسال را «زنان قدرتمند» خواند، اما جشنوارۀ لندن چندین سال است که فیلم ها را در بخش های گوناگون بر اساس تم های مختلف مثل عشق، جرات، خنده، هیجان، کالت و سفر نمایش می دهد.

اما جدا از این ها، جنگ، اگرچه یک بخش مستقل در جشنواره لندن نیست اما هر سال فیلم های زیادی با موضوع جنگ در این جشنواره پذیرفته می شود و به نمایش درمی آید.

امسال نیز جنگ، موضوع فیلم های چند فیلمساز از نقاط مختلف جهان است. برخی از آنها مستقیما به موضوع جنگ پرداخته اند و برخی دیگر به پیامدها و تاثیرات جنگ بر زندگی افراد یا یک ملت متمرکز شده اند. در اینجا نگاهی داریم به ده فیلم داستانی و مستند حاضر در جشنواره که پیرامون جنگ در سرزمین ها و دوره های تاریخی مختلف ساخته شده اند.

۳۰۰۰ شب

«۳۰۰۰ شب» ساختۀ می المصری سینماگر فلسطینی، فیلمی است که غیرمستقیم به کشمکش های بین نیروهای اسرائیلی و مردم فلسطین در کرانه باختری در دهه هشتاد می پردازد. شخصیت محوری فیلم، زنی به نام لیال، معلمی است که یک روز جوان فلسطینی مبارزی را که در حال فرار است، سوار می کند و به همین دلیل به وسیله نیروهای اسرائیلی به اتهام همکاری با «تروریست ها»، زندانی می شود.

حق نشر عکس Other

زندانی که در آن زنان مجرم اسرائیلی در کنار زنان مبارز فلسطینی یک جا نگهداری می شوند. لیال حامله است و شوهرش از او می خواهد که بچه اش را سقط کند اما لیال زیر بار نمی رود و بچه اش را در زندان به دنیا می آورد و این تراژیک ترین بخش داستان است.

لیال که ناخواسته در کنار مبارزان فلسطینی قرار گرفته، به تدریج با آنها و هستۀ مقاومتی که در زندان شکل گرفته همراه می شود. فیلمساز از طریق تلویزیونی که در دفتر رئیس زندان است و اخبار روزنامه ها، ما را در جریان حمله اسرائیل به لبنان و اشغال خاک این کشور و رفتار سربازان اسرائیلی در صبرا و شتیلا قرار می دهد.

پسر شائول

«پسر شائول» ساختۀ فیلمساز جوان مجارستانی لازلو نمس، روایتی متفاوت از فاجعۀ هولوکاست و جنایات جنگی نازی ها در اردوگاه آشویتس در زمان جنگ جهانی دوم است.

لازلو نمس که پیش از این دستیار بلا تار، کارگردان برجسته و صاحب سبک مجار بوده و تاثیرپذیری از سینمای او را می توان در برداشت های بلند و حرکت های تعقیبی دوربین روی دست از پشت سر کاراکترها دید، تصویر تکان دهنده و هولناکی از فاجعۀ هولوکاست و کوره های آدم‌سوزی هیتلر نشان می دهد.

او با استفاده از کادرهای بسته و محدود کردن زاویۀ دید دوربین به نگاه شخصیت محوری فیلمش، شائول، و حذف پس زمینه با فلو کردن تصاویر و برجسته ساختن باند صدای فیلم، رویکرد متفاوتی را در بازسازی فجایع دوران جنگ به نمایش می گذارد. تمام فیلم از دید یکی از زندانیان عضو گروهی که از طرف نیروهای آلمانی برای مراقبت از زندانیان یهودی و فرستادن آن‌ها به اتاق‌های گاز و سوزاندن اجساد به کار گماشته شده‌اند، روایت می‌شود.

حق نشر عکس Other

شائول که شاهد کشتار فجیع عده زیادی از مردان، زنان و کودکان یهودی در اتاق گاز است، می‌خواهد جنازه کودکی را که ادعا می‌کند پسر اوست از دست ماموران مخفی و او را پنهانی طبق تشریفات مذهبی دین یهود دفن کند و برای این کار دنبال یک خاخام یهودی در میان زندانی‌ها می‌گردد.

به گفته گزا رورینگ (بازیگر نقش شائول)، این افراد (سوندر کوماندوها) هم مثل بقیه زندانیان آشویتس، قربانی بودند اما به اعتقاد پریمو لوی که خود از اسرای آشویتس بود و به دست ارتش سرخ نجات یافت و خاطراتش را درباره آشویتس منتشر کرد، این افراد همدست نازی‌ها بودند و بدون وجود آن‌ها کار نازی‌ها پیش نمی‌رفت.

فرانکوفونیا

الکساندر سوکوروف، سینماگر صاحب سبک روسی که قبلا در فیلم «کشتی روسی» موزۀ آرمیتاژ سن پترزبورگ را دستمایه ای برای بررسی تاریخی هنر روسیه و میراث فرهنگی آن قرار داده بود، اکنون در فیلم «فرانکوفونیا» به سراغ موزه لوور پاریس رفته و از طریق آن به بررسی رابطۀ بین سیاست، تاریخ و هنر در دوران معاصر و یکی از مهم ترین مقاطع آن یعنی جنگ جهانی دوم پرداخته است.

با پیشروی ماشین جنگی هیتلر در خاک اروپا و تصرف خاک فرانسه در تابستان سال ۱۹۴۰ و سازش حکومت ویشی(ژنرال پاتن) با هیتلر، نیروهای آلمانی تحت سرپرستی افسر هنر شناسی به نام کُنت وولف متریخ و ژاک ژژار، مدیر فرانسوی موزۀ لوور، کنترل موزه و محافظت از دارایی های آن را به عهده می گیرند.

سوکوروف این یک پرسش را پیش می کشد که چرا هیتلر، محافظت از لوور و آثار هنری نگهداری شده در آن را به شدت توصیه می کند اما همزمان دستور بمباران و تخریب موزۀ لنینگراد را می دهد. موزه ای که در آن آثار برجسته ای از هنرمندان اروپایی مثل لئوناردو داوینچی نگهداری می شده است.

سوکوروف نشان می دهد که چگونه دو انسان هنردوست یعنی کُنت متریخ آلمانی و ژژار فرانسوی، به رغم دشمنی و اختلاف های سیاسی و ایدئولوژیک شان، با هم پیمان می بندند تا آثار هنری و میراث فرهنگی بشر در لوور را از گزند جنگ مصون نگه دارند.

صداهای سانسور شده

جنگ شش روزۀ اعراب و اسرائیل، موضوع فیلم مستند «صداهای سانسور شده» ساختۀ مور لوشی، سینماگر اسرائیلی است که از دید سربازان شرکت کننده در این جنگ، روایت می شود. مور لوشی، در این فیلم، به کمک نوارهای صدای مربوط به گفتگوهای ضبط شدۀ گروهی از سربازان اسرائیلی شرکت کننده در جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷، واقعیت های تازه ای از این جنگ و خشونت سربازان اسرائیلی ارائه می کند.

حق نشر عکس Other

این نوارها، مجموعه گفتگوهای آموس اوز، نویسندۀ اسرائیلی و ابراهام شپیرا، روحانی یهودی با سربازان اسرائیلی است که چند روز پس از پایان جنگ اعراب و اسرائیل ضبط شده و از واقعیت های تکان دهنده ای در مورد این جنگ پرده برمی دارد. جنگی که با پیروزی ارتش اسرائیل بر ارتش های کشورهای عربی پایان یافت و منجر به تسلط اسرائیل بر کرانۀ باختری٬ نوار غزه و بلندی‌های جولان شد.

اما برخلاف تبلیغات رسمی دولت اسرائیل و قهرمان سازی های رایج از این جنگ در کتاب ها و رسانه های اسرائیلی، مور لوشی در این فیلم از زبان سربازان اسرائیلی به ما می گوید که پیروزی ارتش اسرائیلی به چه قیمتی به دست آمد و حس واقعی نیروهای شرکت کننده در آن چه بوده است.

اوز و شپیرا با ضبط صوت های خود به سراغ این سربازان رفتند و پای حرف های آنها نشستند و احساسات، ‌خاطره‌ها، ترس ها و دلهره‌هایشان در جنگ را ثبت کردند اما دولت اسرائیل در آن زمان با انتشار کامل این مجموعه نوارها مخالفت کرد و اجازه داد که تنها سی درصد مصاحبه های گردآوری شده، منتشر شود.

فیلمساز به کمک صداهای ضبط شدۀ سربازان قدیمی، تصاویر آرشیوی و مستند از جنگ شش روزه موفق می شود ادعاهای دولت اسرائیل در مورد پیروزی در جنگ شش روزه و قهرمان بودن این سربازان را به چالش بکشد.

میراث نازی

« میراث نازی» ساختۀ دیوید ایونز، مستندی دربارۀ فرزندان افسران نازی است. فیلمساز از طریق یکی از وکلا و مدافعان حقوق بشر به نام فیلیپ سندز، که در مورد پروندۀ نازی ها و جنایتکاران جنگی آلمان تحقیق می کند، به دو تن از فرزندان افسران عالیرتبۀ حزب نازی در زمان جنگ جهانی دوم می رسد.

یکی از آنها نیکلاس فرانک است که پدرش به جرم جنایات جنگی در دادگاه نورمبرگ محاکمه و اعدام شد. دیگری هورست وون واچر است که پدرش در کشتار یهودی های لهستانی مشارکت داشته است. این

فیلمساز آنها را در سفر به لهستان به همراه سندز دنبال می کند، جایی که بسیاری از افراد خانوادۀ سندز به جرم یهودی بودن، به دست نازی ها به قتل رسیدند.

«میراث نازی»، مستندی روانکاوانه و حقیقت جویانه در مورد میراث نازیسم از طریق بررسی تاثیر آن بر روح و ذهنیت فرزندان کسانی است که بر اساس ایدئولوژی حزب نازی، اردوگاه های مرگ و کوره های آدمسوزی به پا کرده و دست به قتل عام انسان های بی گناه زدند. «میراث نازی»، پرسش مهمی را مطرح می کند، اینکه اگر فرزند یک افسر نازی باشی چه حسی خواهی داشت؟

جانوران بی سرزمین

«جانوران بی سرزمین» ساخته کری فوکونگا، کارگردان سریال معروف «کارآگاهان حقیقی»، به موضوع کودک- سربازهای جنگ در آفریقا اختصاص دارد و نشان می دهد که چگونه نظامیان و جنگجویان آفریقایی، با خشونت و بی رحمی تمام، معصومیت کودکان را دریده و برای رسیدن به اهدافشان، از آنها بهره کشی می کنند.

آگو (با بازی ابراهام عطا)، کودک اصلی فیلم، بعد از به قتل رسیدن بی رحمانۀ پدر و برادرش در برابر چشمانش از روستایش می گریزد و به عده ای از نظامیان شورشی که با هدف نامعلومی در آفریقا می جنگند ملحق می شود.

حق نشر عکس Other

جانوران بی سرزمین، روایتی تکان دهنده و ترسناک از وضعیت کودکان در مناطق جنگی است. کودکانی که به جای بازی و یا تحصیل در مدرسه، مجبورند اسلحه به دست گرفته و به عنوان مزدور، بدون داشتن آگاهی و شناختی از دشمن، در جنگل ها و صحراهای آفریقا بجنگند.

این فیلم که شبکه نت فلیکس آن را تهیه کرده است، فیلمی محکم و تاثیرگذار است و نشان می دهد که چگونه جنگ و خشونت می تواند، کودکان بی گناه را به آدمکشانی بی رحم و خطرناک تبدیل کند.

مردم علیه فریتز بوئر

«مردم علیه فریتز بوئر» ساخته لارس کروم از سینمای آلمان، بازخوانی تاریخ معاصر آلمان از طریق بررسی پروندۀ یکی از جنایتکاران جنگی آلمانی در زمان جنگ جهانی دوم یعنی آدولف آیشمن است که پس از سال ها مخفی بودن در آرژانتین، سرانجام به کمک وکیلی به نام فریتز بوئر که خود یهودی آلمانی و تبعیدی بود، محل اختفای او لو رفت و به دست نیروهای امنیتی اسرائیل(موساد) افتاد و بعد از محاکمه در اسرائیل، تیرباران شد.

در فیلم، فریتز بوئر با سماجت به دنبال دستگیری آیشمن و سپردن او به دست عدالت است اما با اینکه سال ها از پایان جنگ گذشته و ماهیت آیشمن و عمق جنایات او بر کسی پوشیده نیست، دستگاه پلیس و امنیتی آلمان که بسیاری از اعضای آن را ماموران سابق اس اس تشکیل می دهند، مانع بزرگی بر سر راه بوئر اند و از هر کوششی برای متوقف کردن فعالیت های او خودداری نمی کنند.

حق نشر عکس Other

فیلمساز نشان می دهد که چگونه جامعه آلمان، بعد از شکست هیتلر و فروپاشی نازیسم، هنوز شهامت برخورد با گذشته و پذیرش واقعیت های جنگ را نیافته است.

بوئر که از سیستم قضایی آلمان برای دستگیری آیشمن، ناامید شده است به موساد متوسل می شود اما ماموران موساد با اینکه به او قول می دهند که آیشمن را بعد از دستگیری برای محاکمه به آلمان تحویل دهند، از انجام این کار خودداری کرده و خود او را در اسرائیل محاکمه و تیرباران می کنند.

بوئر در این کار تنها نیست. او دستیاری دارد به نام کارل انگرمن که گرایش های همجنس خواهانه دارد و ماموران آلمانی، از همین ویژگی او به عنوان یک حربه علیه او و بوئر استفاده می کنند. «مردم علیه فریتز بوئر»، تریلر سیاسی پرهیجان و نفس گیری است که با ریتم خوبی پیش می رود.

حافظۀ عدالت

مارسل افولس، پسر ماکس افولس، کارگردان بزرگ آلمانی، یکی از مهم ترین سینماگران مستند جهان است که بیشتر فیلم هایش ادعانامه ای علیه جنگ اند. فیلم «حافظه عدالت» نیز مستندی ۲۷۸ دقیقه ای درباره جنایتکاران جنگی معاصر از جنگ جهانی دوم تا جنگ ویتنام است که در سال ۱۹۷۶ ساخته شده و نسخه ترمیم شدۀ آن در جشنواره لندن به نمایش درآمد.

افولس برای ساختن این فیلم مستند از کتاب « نورمبرگ و ویتنام: یک تراژدی آمریکایی» نوشتۀ تلفورد تایلر الهام گرفته است. او همچنین در فیلم با تایلر گفتگوی مفصلی کرده است.افولس هنگام ساختن این فیلم، تحت فشارهای زیادی از سوی کمپانی وی پی اس برای تغییر محتوای فیلم و صحنه های مربوط به دادگاه نورمبرگ و جنایات آمریکا در ویتنام و نیز نهضت مقاومت الجزایر قرار گرفت اما او موفق شد با همکاری تهیه کننده ای به نام همیلتون فیش، فیلمش را تمام کند و به جشنواره فیلم کن بفرستد.

افولس در «حافظۀ عدالت» از دادگاه جنایتکاران جنگی آلمان نازی در نورمبرگ و مصاحبه با وکلا و شاهدان این دادگاه آغاز می کند و بعد به سراغ جنایتکاران جنگی فرانسوی در الجزایر می رود و در نهایت به جنایت های ارتش آمریکا در ویتنام می رسد.

او با استفاده از نیوزریل های مربوط به دادگاه نورمبرگ و نیز مصاحبه با چهره های هنری سرشناسی مثل جون بائز و یهودی منوهین، به موضوع تقصیر و مسئولیت فردی و گروهی در جنگ می پردازد. رویکرد اخلاقی افولس به جامعه و جنگ تحسین برانگیز است. فیلم به ما می گوید که هر حکومت و گروهی در قدرت، قابلیت این را دارد که مرتکب جنایات جنگی شود.

نما به نما

«نما به نما» ساختۀ الکساندریا بومباخ و مو اسکارپلی، فیلمی است دربارۀ مفهوم عکس و عکاسی در افغانستان. وقتی حکومت طالبان در افغانستان روی کار آمد، عکاسی را حرام دانسته و ممنوع کرد و تصاویری که از آن دوران به جا ماند، هیچ کدام از نگاه عکاسان افغانی نبود و با دوربین های رسانه های غربی ثبت شده بود.

حق نشر عکس Other

حالا ده سال پس از سقوط طالبان، چهار عکاس افغان که آموزش عکاسی دیده اند، مجهز به دوربین های دیجیتال به مناطق مختلف سفر می کنند تا لحظه هایی از زندگی امروز مردم افغانستان و فجایع رخ داده در زمان جنگ را ثبت کنند. عکاسانی که سعی دارند با عکس هایشان، هویت گمشده سرزمین شان را در زمان جنگ و دوران سیاه حاکمیت طالبان کشف کنند.

فیلمسازان، این چهار فتوژورنالیست افغان را در مسیرهای مختلف دنبال کرده و با استفاده از نماهای آرشیوی از افغانستان دوران طالبان و نیز مصاحبه با مردمی که دوران تلخ جنگ و خشونت طالبانی را تجربه کرده اند، موفق می شوند تصویر تازه ای از افغانستانِ بعد از سقوط طالبان از دریچه لنز دوربین های عکاسان افغانی ارائه کنند.

سرزمین مین

«سرزمین مین» ساختۀ فیلمساز دانمارکی مارتین زندولیت، همان طور که از نامش برمی آید به عملیات پاکسازی زمین های مین گذاری شده در زمان جنگ جهانی دوم در سواحل دانمارک می پردازد.

حق نشر عکس Other

فیلم داستان گروهی از اسرای آلمانی است که با پایان جنگ جهانی دوم به وسیله نیروهای متفقین برای خنثی کردن مین هایی که ارتش آلمان در ساحل غربی دانمارک کاشته، به کار گماشته می شوند. موضوعی بسیار مهم که کمتر در فیلم های مربوط به جنگ جهانی دوم به تصویر کشیده شده است.

اما اسرای آلمانی که آموزش زیادی برای این کار خطرناک ندیده اند، باید زیر نظر گروهبان دانمارکی خشنی نزدیک به دو میلیون مین را جمع آوری و خنثی کنند. در جریان این عملیات، نیمی از اسرای آلمانی جانشان را از دست داده و یا زخمی می شوند.

گروهبان که پر از خشم و نفرت است می خواهد انتقام پنج سال اشغال خاک دانمارک را از بازماندگان ارتش هیتلری بگیرد. تا اینکه یک روز وقوع یک حادثۀ تراژیک، نگاه گروهبان را به دشمنان سابق و اسرای امروز تغییر می دهد.