نوشته‌هایی برای خوانده‌نشدن؛ طراحی‌خط‌های رضا عابدینی

حق نشر عکس

نمایشگاهی از تازه ترین آثار رضا عابدینی، گرافیست معاصر ایرانی در نمایشگاه آب انبار تهران به نمایش درآمده است.

در این نمایشگاه که تا پنجم آذرماه ادامه خواهد داشت، پس از سال ها، ۸۹ اثر رضا عابدینی در نمایشگاهی در ایران به نمایش گذاشته شده است.

این آثار همان گونه که از عنوان نمایشگاه برمی آید، آمیزه ای از دو حوزه مورد علاقه رضا عابدینی، یعنی طراحی و خط هستند.

از رضا عابدینی به عنوان گرافیستی یاد می شود که شاید برای نخستین بار به طور حرفه ای به تایپوگرافی پرداخت و درست به همین دلیل تاثیری انکار ناپذیر بر گرافیک ایران در بیش از دو دهه گذشته داشته است.

حق نشر عکس

او معتقد است خط فارسی مهم ترین مولفه ای است که گرافیست های ایرانی باید برای رسیدن به یک گرافیک ایرانی بر آن تاکید کنند.

رضا عابدینی سال هاست که در ایران زندگی نمی کند و به همین دلیل نمایشگاه جدید او و سفرش به تهران از اهمیت بیشتر برخوردار شده است.

در توضیحی که درباره این نمایشگاه نوشته شده، آمده است: "همه تلاش این مجموعه آن است که بخش فراموش شده خط را به هر دو معنی مورد توجه قرار دهد و به نوعی باز خوانی کند. هرچند که خوانا نباشد!"

در این متن توضیح داده شده که "لفظ گراف graph از گرافو grapho یونان باستان و لاتین گرافیا graphia مشتق شده است. این کلمه به طور همزمان بر دو معنا دلالت دارد. طرح کردن و نوشتن و ثبت کردن. ردپای این کلمه را در اتوگراف (امضا)، لیتوگرافی و کالیگرافی تا به امروز می بینیم. همین معنی و ارتباط دوگانه را در کلمه "خط فارسی" (در اصل عربی) می بینیم. کلماتی مثل دستخط و یا خطوط موازی، هر کدام به یکی از این معانی ارتباط دارد. در دوران جدید همانند بسیاری از دیگر قضایا این معانی دچار کج فهمی و یا فراموشی شده اند."

حق نشر عکس

آقای عابدینی خود در مقدمه ای که برای تازه ترین نمایشگاهش نوشته، تاکید کرده است که این آثار نه برای خوانده شدن، بلکه برای دیده شدن خلق شده اند.

او نوشته است: "سعی نکنید که این نوشته‌ها را بخوانید! آنها را ببینید. اینها نوشته‌هایی برای خوانده نشدن هستند... چرا ما تصور می‌کنیم هر نوشته به خودی خود و بدون در نظر گرفتن محتوایش باید ارزش خواندن داشته باشد. وقتی یک فیگور طراحی می‌کنیم، تشخیص اینکه این طراحی خوبی است یا نه کار چندان دشواری نیست (مشروط به آنکه طراحی بدانیم) اما وقتی کلمه را طراحی می‌کنیم، معیارمان برای خوبی یا بدی چیست؟ دست‌خط آدمیزاد، همچون لهجه و آهنگ صدایش به هنگام سخن گفتن، بخشی از روح نویسنده را در خود دارد. در عالم ما هیچ‌چیز میسر نیست مگر از طریق فرم (شکل- ظاهر)."

حق نشر عکس

آقای عابدینی در دفاع از دیدگاه خود نوشته است: "اینکه کسی حق اعتراض به فرم‌گرایی دارد، به‌خاطر وجود فرم در عالم است. اصرار به درک مفهوم یک نوشته، خواننده را از دیدن کلمات محروم می‌کند. مقدار دانشی که ما از طریق خواندن و درک اطلاعات یک نوشته به ‌دست می‌آوریم، به هیچ‌وجه با ارزش‌تر از اطلاعات تصویری ما از همان نوشته نیست. ما نمی‌نویسیم. یاد گرفته‌هایمان را برای دیگران بازنویسی می‌کنیم. همه حرف‌های مهم در عالم قبلا نوشته شده است. انصافا چند متن می‌شناسید که ارزش خوانا نوشته شدن داشته باشند، که خوانده شوند!"

با چنین نگاهی، رضا عابدینی کوشیده است فرم پنهان در هر کلمه را کشف کند و با درآمیختن فرم های کشف شده اش با طراحی، به فرمی ترکیبی و بدیع از خط و حرکت و رنگ برسد.

رضا عابدینی

حق نشر عکس

رضا عابدینی متولد سال ۱۳۴۶ در تهران و فارغ التحصیل رشته طراحی گرافیک از مدرسه هنرهای تجسمی و لیسانس هنر در رشته نقاشی از دانشگاه هنر تهران است.

او از سرشناس ترین و مطرح ترین هنرمندان پس از انقلاب در حوزه گرافیک است و علاوه بر کسب جوایز متعدد جهانی، نامش نیز به عنوان اولین طراح ایرانی در کتاب طراحی گرافیک "مگز" ثبت شده است.

او طراحی پوستر چند فیلم سینمایی را در کارنامه خود دارد و برای پوستر فیلم "سارا" ساخته داریوش مهرجویی، سیمرغ بلورین بهترین پوستر سینمایی را از جشنواره بین المللی فیلم فجر و جایزه ویژه منتقدین سینمایی را از آن خود کرد.

او همجنین برای پوستر فیلم "یک داستان واقعی" دیپلم افتخار بهترین پوستر سینمایی جشنواره بین المللی فجر و جایزه سوم پوستر بیینال طراحی گرافیک را به دست آورد.

آثار رضا عابدینی در نمایشگاه های گروهی و انفرادی متعددی در ایران و کشورهای مختلف جهان به نمایش درآمده است.

آقای عابدینی از سال ۱۳۸۷ در لاهه هلند زندگی می کند. او در این سال ها در دانشگاه های متعددی از جمله در فرانسه، هلند، ترکیه، لبنان و قطر تدریس کرده است.