نامه ای از لندن: «شصت و سه سال سلطنت»

Image caption ملکه الیزابت دوّم در هنگام تاجگذاری در دوّم ژوئن سال ۱۹۵۳

این را، کم و بیش، همه تجربه کرده اند، امّا خیلیها نمی خواهند باور کنند، که «تصادف» و «اگر»، خوب یا بد، در شکل و ترکیبِ زندگی آدمها سهمِ بزرگی دارد. مثلاً می دانید که «جورج ششم» پدرِ «ملکه الیزابت دوّم»، که اسم کوچکِ چهارشاخه ش «آلبرت فردریک آرتور جورج»(۱) بود، پسرِ دوّمِ «جورجِ پنجم» بود و قانوناً اصلاً قرار نبود که پادشاه بریتانیای کبیر بشود. با چهارتا اسمش وسطِ جمعیتِ «شازده»های دیگر گم می شد، «اگر» ...

این «اگر» اوّل است، داشته باشیدش تا بعد... بله اگر برادر بزرگش، «ادوارد»، که اسم کوچکِ هفت شاخه ش «ادوارد آلبرت کریستیَن جورج آندرو پَتریک دیوید» (۲) بود، و بعد از مرگِ پدرش، با اسمِ «ادوارد هشتم»، پادشاه بریتانیا شده بود، سرِ قضیۀ عشق و عاشقیش با یک خانمِ آمریکایی به اسمِ «والیس سیمپسون» (۳)، که داشت از شوهر دوّمش طلاق می گرفت، پافشاری نمی کرد و مجبور نمی شد از پادشاهی استعفاء بدهد ... آنوقت چی؟

آنوقت، مثلِ اینکه برادر بزرگه مُرده باشد، یا اصلاً وجود نداشته باشد، برادر کوچکه، یعنی پدر همین «ملکه الیزابت دوّم»، از گمشدگی در میانِ «شازده» های(۴) دیگر در آمد و پادشاه شد و شد «جورج ششم».

Image caption تاجگذاری «جورج ششم»، پدر ملکه الیزابت دوّم، در ماه مه ۱۹۳۷، بعد از کناره گیری برادرش، ادوارد، از سلطنت. جورج ششم، پیش از آنکه تصادفاً ناچار بشود پادشاهی کند، «پرنس آلبرت» بود و ظاهراً به همان «شازدگی» خودش خرسند.

و حالا باز«اگر» ... حالا این «اگر» دوّم است. بله، اگر «جورج ششم» غیر از دو تا دختر، یک پسرکوچکتر از آنها هم می داشت، حقّ سلطنت به این پسر می رسید (۵).

و تازه اگر «جورج ششم» در زندگیِ طبیعیش بد نمی آورد و ... و این «اگر» سوّم است... اگر بد نمی آورد و به علتّ بیماریهای ریوی و قلبی در سنّ ۵۶ سالگی نمی مُرد، و مثلاً حتّی از عیالش، که در سنّ ۱۰۲ سالگی درگذشت، ۱۵ سالی هم کمتر زندگی می کرد ...

چی می شد؟ این می شد که «ملکه الیزابت دوّم»، به جای اینکه در سنّ ۲۶ سالگی به سلطنت برسد، به شرطِ حیات، در ۵۶ سالگی ملکۀ بریتانیا شده بود و تا حالا، به جای ۶۳ سال، ۳۳ سال سلطنت کرده بود، و آن هم نه سلطنتِ «هنری هشتمی» یا «ویکتوریایی» (۶)، بلکه سلطنتِ بدونِ حقّ کوچکترین دخالت در سیاست. و البتّه اگر ... و این هم «اگر» چهارم است ... اگر در سنّ ۷۰ سالگی به نفعِ ولیعهد، یعنی پسرِ اوّلش، خودش را بازنشسته کرده بود که پرنس چارلزِ بیچاره حسرتِ سلطنت به دل ... بگذریم. و اگر خدا نکرده... و این «اگر» پنجم است... اگر خدانکرده خودِ ملکه... نه، باز هم بگذریم.

Image caption سخنرانی «ادوارد هشتم»، عموی «ملکه الیزابت دوّم»، دربارۀ کناره گیری از سلطنت، در یازدهم دسامبر سال ۱۹۳۶، از رادیو بی بی سی.

همۀ اینها را گفتم که حالا بگویم از ششم فوریۀ امسال به بعد، رسانه های کتبی و صوتی و تصویریِ اینجا کمر سخن را بستند و آستین ادب را بالا زدند و از شصت و سوّمین سالگردِ سلطنتِ «ملکه الیزابت دوّم» حماسه ای ساختند معجزه آمیز و معجزه ای پرداختند حماسه انگیز که بله، این ملکه با ۶۳ سال سلطنت، در تاریخ بریتانیا، از هر پادشاه و ملکه ای بیشتر سلطنت کرده است، امّا هرچه من بندۀ حقّ گوش خواباندم، نشنیدم کسی، حرفی از «اگر»هایی به میان بیاورد که اگر به برحَسَبِ «تصادف» پیش نمی آمد، معجزه در سکون می ماند و حماسه در سکوت.

قبلاً هم به مناسبت دیگری گفته بودم که زندگی آدمیزاد، چه شاگرد بقّالِ سر کوچۀ شما باشد، چه ملکۀ بریتانیا، قدم به قدم، بسته به «تصادف»هاست و دستخوشِ «اگر»ها (۷)، یعنی آدمیزاد از پیش هیچ سرنوشتی ندارد.

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

_________________________________ ۱- «آلبرت فردریک آرتور جورج» (Albert Frederick Arthur George)، که فقط با یکی از این چهار تا اسم می توانست پادشاه بشود.

۲- «ادوارد آلبرت کریستیَن جورج آندرو پَتریک دیوید» (Edward Albert Christian GeorgeAndrew Patrick David))، که از این هفت اسم، فقط اوّلی به دردش خورد، ولی دولتش مستعجل بود.

۳- والیس سیمپسون (Wallis Simpson) تا هنوز شوهر نکرده بود، اسمش بود «بِسی والیس وارفیلد». با ازدواج اوّل شد خانم «والیس اسپنسر». طلاق گرفت و شد زن «ارنست سیمپسون»، و هنوز زن او بود که می گویند با «پرنس ادوارد»، ولیعهد بریتانیا ریخت رو هم، و ادوارد که پادشاه شد، او از شوهر دوّمش هم طلاق گرفت که بشود زن پادشاه، و شد، ولی پادشاه از پادشاهی افتاد.

۴- «شازده» کوتاه شدۀ «شاهزاده» است که برابر «پرینس» (Prince) انگلیسی و «پرنس» فرانسوی است، و با این تلفّظ، کاربردِ تحقیری و طعنه آمیز پیدا کرده است. (نمی دانم چرا «لغتنامۀ دهخدا» در اینترنت اسمش شده است «واژه نامه‌ی پارسی ویکی»، و نمی دانم چرا در تعریف و توضیح کلمۀ «شازده» این «واژه نامه» صفت مرکّب «طعنه آمیز» را دوبار به صورت «تعنه آمیز» ضبط کرده است).

۵- تا سال ۲۰۱۳ قانون سلطنت ارثی همین بود که اگر پادشاه، هم دختر می داشت، هم پسر، بعد از مرگ یا کناره گیریش از سلطنت، پسر بزرگ او، حتّی اگر از دخترهایش کوچکتر هم می بود، پادشاه می شد. این قانون در سال ۲۰۱۳ تغییر کرد، به این صورت که بعد از مرگ یا کناره گیری پادشاه یا ملکه از سلطنت، خود به خود فرزند ارشد او، چه مرد باشد چه زن، به سلطنت برسد، و این قانون از ۲۶ مارس ۲۰۱۵ صورت اجرایی پیدا کرده است.

۶- اگر اشتباه نکنم، پادشاههایی مثل «هنری هشتم» (Henry VIII) و ملکه هایی مثل «ویکتوریا» (Queen Victoria)، هم سلطنت می کردند، هم حکومت، از این لحاظ تقریباً شبیه پادشاههای قاجاری بودند، از جمله ناصرالدین شاه.

۷- در اینجا لازم می بینم که دربارۀ «اگر» توضیحی بدهم تا«سوء برداشت» پیش نیاید. اگر کلمۀ «اگر» را در مورد عملی که انجام نگرفته است، و اگر انجام می گرفت، شاید نتیجۀ دیگری می داشت، به کار ببریم، با موردی که در اشاره به عملی که انجام گرفته است، ولی اگر انجام نمی گرفت، نتیجۀ دیگری می داشت، خیلی فرق می کند. برای مثال به این دو جمله توجّه می کنیم: ۱)- یک مهاجر ایرانی: «اگر ۳۷ سال پیش با ۱۰۰ هزار پوند ۵ تا از این خانه ها خریده بودم، حالا صاحب ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار پوند پول می بودم.» در این مورد است که می گویند: «اگر» را با «مگر» تزویج کردند / از ایشان بچّه ای شد «کاشکی» نام . ۲)- «اگر جورج ششم بعد از دخترهایش الیزابت و مارگارت، صاحب یک پسر هم شده بود، پرنسس الیزابت، ملکۀ بریتانیا نمی شد، چه رسد به اینکه تا حالا ۶۳ سال هم سلطنت کرده باشد.» فکر می کنم فرق معنا و موقعیتِ «اگر» در این دو جمله کاملاً روشن باشد.

مطالب مرتبط