از ارتش سرخ تا جیمز باند؛ چرا کت مائو مرگ ندارد؟

حق نشر عکس Getty
Image caption مائو تسه تونگ و چو ان لای کت و شلوار ژونگشان را به خاطر سادگی آن و گزینه ای در مقابل کت و شلوار فرنگی یا لباس های سلطنتی و حکومتی مانچو برگزیدند

کت مائو، رهبر سابق چین، با دوران ریاضت انقلاب فرهنگی چین و شخصیت های پلید فیلم های جیمز باند گره خورده است. ولی امروزه برخی از جمله شی جین پینگ، رییس جمهور چین، در پی احیای آن هستند.

روز اول اکتبر ۱۹۴۹ مائو تسه دونگ در میدان تیانانمن شهر پکن تاسیس جمهوری خلق چین را اعلام کرد. در آن مناسبت تاریخی که زندگی میلیونها نفر را در دهه های بعد تغییر داد، رهبر انقلاب چین یک تونیک گشاد دکمه دار با یقه های کشیشی و شلواری گشاد به تن داشت.

این لباس به سرعت در سراسر جهان به "کت مائویی" شهرت پیدا کرد.

با عمومیت پیدا کردن این لباس در میان مقامات حزب کمونیست و بعدها در میان بخش وسیعی از مردم کشور بر شهرت آن افزوده شد.

اما حقیقت این است که این لباس را که در خود چین کت و شلوار "ژونگشان" نامیده می شود اولین بار سون یات سن، رهبر انقلاب ملی چین، پوشیده و معرفی کرده بود.

این لباس جایگزینی بود در مقابل کت و شلوارهای فرنگی و لباس های عبا گونه و بسیار پرتجملی که آخرین امپراتور چین به تن می کرد.

حق نشر عکس GraphicaArtisGetty Images
Image caption در سال‌های معروف به انقلاب فرهنگی کت مائویی از معدود لباس هایی بود که از نظر سیاسی قابل قبول بودند- اونیفورم ارتش سرخ.

اما کت مائو برخلاف آن، یک لباس ساده و کاری بود که قصد داشت قدرت جدید چین را به نمایش بگذارد. با ترکیبی از عناصر غربی و چینی این لباس در عین حال شکل و شمایل نظامی داشت و معمولا به رنگ خاکستری، سبز و یا آبی کم رنگ بود.

عناصری نمادین از فرهنگ باستانی چین در طراحی این لباس در نظر گرفته شده بود. گفته می شود که چهار جیب این کت نماد چهار اصل ئی چینگ (کتاب دگرگونی ها) است یعنی مالکیت،عدالت، صداقت و نجابت.

اینکه مائو تصمیم گرفت کت و شلواری را بپوشد که سون یات سن، رهبر ملی و پدر ملت چین، باب کرده بود اهمیت فراوانی دارد.

والری گرت در کتاب خود با عنوان "لباس های چینی" می نویسد: "طرح و سبک این لباس نماد قدرت بود و نشان می داد که مائو وارث اقتدار سون یات سن است."

در سال ۱۹۶۶ و آغاز دوران فاجعه بار موسوم به انقلاب فرهنگی کت و شلوارهای به سبک مائو جزو معدود لباس هایی بود که مردم چین اجازه داشتند بپوشند.

در این دوران سبک های دیگر لباس به عنوان انحراف های بورژوائی محکوم می شد و اگر کسی آن را می پوشید مورد حمله قرار می گرفت. بنابراین پوشیدن کت مائویی راحت ترین و بی دردسرترین گزینه بود.

حق نشر عکس AF archiveAlamy Stock Photo
Image caption چندین شخصیت پلید فیلم های جیمز باند مثل ارنست استاورو بلوفلد و شخصیت منفی اسپکتر، فیلم تازه جیمز باند، لباس هایی شبیه کت مائویی به تن دارند.

انقلاب در لباس و دوزندگی

در چنین فضایی که آراستگی ظاهری، رنگ های شاد، لوازم آرایش و کفش پاشنه بلند تقبیح می شد کت مائویی نماد تداوم انقلاب و جامعه ای بی طبقه شد. ولی برش های مختلف از همین لباس نمایانگر تمایز در موقعیت اجتماعی افراد بود. کت مائویی پایین ترین ماموران حزبی و دولتی از جنس کتان خاکستری، مقامات میانی از جنس پلی‌استر و برای مقامات ارشد با پارچه های پشمی اعلا دوخته می شد. داشتن جیب های بیشتر نماد درجات عالی تر حزبی و حکومتی بود.

پس از مرگ مائو تسه دونگ در سال ۱۹۷۶ به مرور از اهمیت و عمومیت این لباس کاسته شد و با پیشرفت اصلاحات اقتصادی و اجتماعی مردم چین برای کار و یا تفریح لباس های دیگری می پوشیدند.

آرزومندان و تبهکاران

امروزه در چین کمتر کسی این لباس را می پوشد اما غربی ها طی دهه های گذشته کت مائویی را برای مصارف دیگری به خدمت گرفته اند.

در دهه های شصت و هفتاد میلادی که سوسیالیسم و کمونیسم بروبیایی داشت گروهی از روشنفکران غربی برای نشان دادن گرایش چپ خود کت هایی مشابه کت مائویی می پوشیدند. قبل از اینکه فاجعه های دوران حکومت مائو برملا شود این لباس یکی از نمادهای ضد سیستم و اتوپیای برابری طلبی بود. اما در غرب از این لباس برای یک مصرف بدخواهانه و پلید نیز استفاده شده است.

شخصیت تبهکار و پلید چند فیلم جیمز باند ارنست استاورو بلوفلد یک کت خاکی رنگ شبیه کت مائویی به تن دارد. در اسپکتر، فیلم جدید جیمز باند، نیز فرانتز اوبرهاوزر شخصیت پلید فیلم کت مشابهی می پوشد.

طراحان مد غربی نیز کت مائویی را که نماد انقلابی گری و سادگی بود کاملا واژگون کرده و به بازی گرفته اند.

جان گالیانو، طراح مشهور بریتانیایی، در کلکسیون ۱۹۹۹ همین لباس را با ابریشم سبز و روبان های ساتن قرمز رنگ عرضه کرد که در حقیقت شوخی با سابقه پرولتاریایی این لباس بود.

در سال ۱۹۹۴ دیوید تنگ، موسس مارک شانگهای تنگ، این لباس را با پارچه های ابریشمی و مخمل به رنگ های تند صورتی و سبز به دنیای مدرن معرفی کرد.

در سال ۲۰۱۲ ویوین وستوود، طراح بریتانیایی، با استفاده از پارچه زنانه پوپلین حالت زنانه ای به این لباس داد که در شکل اصلی خود هیچگاه نمی توانست داشته باشد.

حق نشر عکس Yaghobzadeh RafaelSipaRex
Image caption ویوین وستوود و چند طراح مد دیگر با تغییر شکل دادن کت و شلوار مائویی سعی کردند این لباس را که نماد کمونیسم بود به یک کالای مصرفی شاخص بدل کنند

پارچه زمخت، قدرت نرم

در هر حال کت مائویی برای حزب کمونیست چین در خارج از آن کشور موفقیتی در به کارگیری قدرت نرم و در داخل کشور منبع غرور ملی بوده است.

امروزه تمامی مقامات و اعضای حزب کمونیست چین کت و شلوارهای فرنگی می پوشند، کراوات می زنند و موهای خود را به رنگ مشکی براق رنگ می کنند. با این وجود شی جین پینگ، رییس جمهور چین، که از قرار معلوم عاشق بادگیرهای ساده است، دارد کت و شلوار مائویی را رسم می کند.

به نوشته مجله نیویورکر این تصمیم مهم رهبر چین بخشی از کارزار گسترده او علیه فساد مالی در میان مقامات حزبی و دولتی است.

سال گذشته وقتی که شی جین پینگ در ضیافت رسمی خانواده سلطنتی دانمارک یک کت وشلوار مائویی شیک پوشیده بود یکی از روزنامه های چین تیتر زد: "کت و شلوار ژون شانگ باز می گردد."

در سال جاری نیز او در مراسم رژه نظامی همین لباس را پوشیده بود. به نظر کارشناسان پوشیدن این لباس می تواند نمادی از قدرت ملی، غرور ملی و سنن ملی باشد.

حق نشر عکس Credit WireImageGetty Images
Image caption شی جین پینگ رییس جمهور چین، که به اعتقاد برخی پس از مائو بزرگترین کیش شخصیت را خلق کرده، در چند مراسم مهم کت وشلوار مائویی پوشیده است.

سرنوشت کت و شلوار مائویی در غرب را نمی توان پیش بینی کرد ولی در خود چین که هنوز حزب کمونیست حکومت می کند و اقدامات مائو تسه دونگ هنوز رسما محکوم نشده اند، این لباس حداقل در آینده نزدیک محو نخواهد شد.