۱۰۰ زن؛ چرا زنان هنوز جایگاه مناسبی در مشاغل مدیریتی نیافته‌اند

حق نشر عکس AP
Image caption زنان در انتخابات ایران حضور گسترده‌ای دارند

چرا دهه‌ها پس از کسب حقوق سیاسی، زنان هنوز به جایگاه بالنده‌ای در مشاغل سیاسی و مدیریتی دست نیافته اند؟ آیا دلیل را باید در امتناع خود زنان جستجو کرد یا اینکه به جستجو در تاثیرات مهمی‌ که سازمان دهی‌ اجتماعی بر عرصه سیاست بر جای می گذارد پرداخت.

در تحقیق جامعی که ما در سال ۲۰۰۲ در سراسر ایران انجام دادیم از ۷۶۰۰ زن متاهل در نمونه مان ۵۳ درصد خواهان برابری زنان با مردان در تصمیم‌گیری‌های مهم سیاسی مدیریتی در سطح ملی و ۶۹‌ درصد از آنان خواهان این برابری در سطوح منطقه‌ای و محلی بودند. زیرا می‌پنداشتند که زنان بهتر است در ابتدا از تجربه کافی‌ در سطح محلی برخوردار شوند و سپس به مسئولیت‌های مهم در سطح کشور دست یابند.

از سوی دیگر زنان همچنین نیمی از رای دهندگان فعال بوده و با افزایش سطح سود و دانش‌شان بیشتر به کاندیداها یه غیر محافظه کار رای می‌دهند. برای مثل در ایران آنان در انتخاب محمد خاتمی و حسن روحانی نقش آفرین بودند.

بیشتر بخوانید؛ صفحه ویژه ۱۰۰ زن

در فرانسه زنان بیشتر به احزاب مترقی که حقوق و آزادی زنان را کمتر محدود می‌کنند رای می‌دهند. اما زنان در جوامع موجود هنوز در نقش‌های مادری و همسری که زنان را به طبیعت منتسب می‌کنند، تعریف می‌شوند. حال آنکه مردان در نقش اجتماعی و نان آور خانواده.

فعالان جنبش فمینیستی دهه ۱۹۷۰ با شعار امر خصوصی امری سیاسی ‌است، رابطه میان حوزه‌های خصوصی‌ و عمومی‌ را نشان دادند و سپس مطرح کردند که نهاد خانواده خود نهادی سیاسی ست زیرا در آن رابطه قدرت میان زن و مرد وجود دارد.

حق نشر عکس BBC World Service

کریستین دلفی و دنیل کرگوات و دیگران در تحلیل‌شان کار خانگی را که به طور رایگان از سوی زنان انجام می‌گیرد به عنوان پایه مادی استثمار پدرسالارنه زنان مورد نقد قرار دادند.

اگر رابطه تنگاتنگ میان اجتماع، سیاست و خانواده در نظر گرفته نشود، نمی‌توان در راستای دستیابی به برابری سیاسی و اقتصادی حرکت کرد. در بسیاری از کشور‌های جهان از جمله فرانسه که ۷۵ درصد زنان به لحاظ اقتصادی فعال اند اختلاف دستمزد برای کار مشابه با تخصص مشابه ۱۷ درصد است و زنان هنوز دو برابر مردان کارهای خانگی را انجام می‌دهند و بطور متوسط ۴ ساعت و نیم از وقتشان در روز پس از پایان ساعت کاری صرف کار خانگی و رسیدگی به فرزندان می‌شود.

بدین ترتیب چگونه می‌توان انتظار داشت که زنان وقت و انرژی کافی‌ برای شرکت در جلسات کاری یا سیاسی که اکثرا عصر‌ها تشکیل می‌شوند داشته باشند؟ حال آنکه دستیابی به مشاغل مدیریتی مستلزم قبول مسئولیت پس از پایان وقت کاری ‌ست و مسئولیت‌های سیاسی به خصوص در کشور‌هایی‌ که سیستم سیاسی‌شان بر پایه احزاب قرار دارد مستلزم شرکت فعال در فعالیت‌های حزبی برای ارتقا به جایگاه کاندیداتوری و نمایندگی است.

اما حتی زنانی که به دلیل رفاه اقتصادی امر کار خانگی و مراقبت از فرزندانشان را به زنان دیگر که اکثرا زنان مهاجر هستند، واگذار می‎کنند و وارد فعالیت‌های سیاسی می‌شوند در صورت انتخاب شدن مسئولیت‌هایی‌ که به آنها واگذار می‌شود اکثرا در ارتباط با زنان و کودکان و خانواده و افراد مسن است. برای مثال وزارت زنان، آموزش، خانواده، جوانان، بهداشت، امور اجتماعی.

در مجالس ملی‌ نیز اکثرا زنان در کمیسیون‌های مشابه مسئولیت دارند نه در امور خارجه، دفاع، اقتصاد یا صنایع. نظری به زنان منتخب در انجمن‌های شهر و روستا نیز نشان می‌دهد که اکثر زنان منتخب در امور مربوط به مدارس، افراد مسن، کودکان، معلولین و امور اجتماعی مسئولیت دارند. یعنی‌ تداوم مسئولیت‌هایی‌ که در خانواده به عهدهٔ زنان قرار دارند.

این بدان معناست که تقسیم جنسیتی کار که مردان را به حوزه تولید و زنان را به حوزه بازتولید منتسب می‌کنند در عرصه سیاست هم تاثیر گذار است.

بدین ترتیب وگر چه در فرانسه در سال ۱۹۹۹ قانون برابری زن و مرد در عرصه سیاسی به تصویب رسید اما هنوز فقط ۱۴ در صد از شهردار‌ها زن هستند و زنان فقط ۲۷ درصد کرسی‌های مجلس را در اختیار دارند.

احزاب که ریاست‌شان مردانه است هنوز ترجیح می‌دهند جریمه بپردازند، ولی‌ زنان را در لیست‌ها ی انتخاباتی در جایگاهِ انتخاب شدن قرار ندهند و یا آنان را در حوزه‌هایی‌ که امکان برنده شدن حزبشان نیست نامزد کنند.

همانگونه که کارول پیتمن می‌گوید قرارداد اجتماعی که شالوده رابطه شهروندان با یکدیگر و با حوزه عمومی‌ و سیاسی را تشکیل میدهد مردانه است. فردیتی که پایه و اساس قرار داد اجتماعی ‌است بر اساس مشخصات مردان آنهم از طبقات مرفه و مسلط قرار دارد.

حق نشر عکس EPA

به همین دلیل زنان از همان ابتدا به دلیل متفاوت بودن با مردان از حیطه سیاست و حیطه عمومی‌ حذف شدند و بسیاری از متفکران روشنگری و مدرنیته زنان را به بهانه عدم تعقل، احساسی‌ بودن و مادر شدن به حیطه خانه و نقش مادری و همسری محدود کردند.

انقلاب فرانسه که بعد‌ها تاثیر شگرفی بر جوامع دیگر مثل ایران، افغانستان، یا جوامع تحت سلطه استعماری فرانسه مثل الجزایر یا تونس بر جای گذشت جدائی میان حوزه عمومی‌ و خصوصی‌ را تشدید کرد و زنان این کشور‌ها همچون خود فرانسه پس از کسب استقلال یا پیروزی به حاشیه رانده شدند.

بدین ترتیب سیاست‌هایی‌ که خواهان برابری واقعی‌ میان زنان و مردان در عرصه ی سیاسی هستند می‌بایست در تضعیف و از بین بردن این الگو بکوشند زیرا این قرار داد اجتماعی که مبنای دموکراسی غرب هم هست و در کشور‌های دیگر هم از آن تقلید میشود زنان را به حقوق واقعی‌ و برابر شهروندی رهنمون نمی‌کند و فقط زنانی میتوانند به موقعیت‌هایی‌ دست یابند که بطور فردی و غالباً به شکرانه‌ رابطه خونی یا خانواد‌گی یا نزدیکی‌ با مردان در قدرت قرار دارند.

حق نشر عکس Getty
Image caption چند سالی است از آنگلا مرکل، صدر اعظم به عنوان قدرتمندترین زن دنیا یاد می‌شود

سیستم سهمیه بندی سیاسی که امروز برخی‌ از فعالان حقوق زنان در ایران پیشنهاد می‌کنند و حتی خواهان برابری تعداد نمایندگان زن و مرد نیست به هیچ رو قادر به از میان بردن نابرابری‌هایی‌ که ریشه در سازمان دهی‌ اجتماعی، قوانین تبعیض آمیز و فرهنگ مرد سالار دارند نخواهد شد.

فراموش نکنیم که زنان نه یک اقلیت بلکه یکی‌ از دو اساس بدنه اجتماع را تشکیل می‌دهند و سیستم اصل برابری را مخدوش می‌کند. اما چاره در چیست؟ آیا زنان باید از سیاست کناره گیرند یا اینکه با سازماندهی یه خواست‌هایشان دولت را وادارند تا حضور زنان را در عرصه‌ها ی فعالیت‌ها ی اقتصادی و اجتماعی تقویت کند تا از وابستگی زنان به مردان کاسته شود.

تنها در این صورت است که زنان خواهند توانست تفاوت‌ها ی جنسیتی در عرصه سیاسی را نقد کرده و در جهت تغییر آن برآیند. همانگونه که سیلویا والبی نشان می‎دهد در برخی‌ جوامع دموکراتیک دولت رفاه یا آنچه وی پدر سالاری عمومی‌ مینامد قادر شده از طریق اعمال سیاست‌ها ی عمومی‌ به زنان امکان دهد تا گریبان خود را به تدریج از پدر سالاری خصوصی‌ یعنی‌ همان وابستگی به مردان برهانند.

گر چه وابستگی زنان به دولت به معنی‌ رهایی آنان نیست اما میتواند راه را برای استقلال مالی و فکریشان باز کند و زنان بتوانند در تغییر روابط قدرت در جامعه از طریق سیاسی هم کوشا باشند.

مطالب مرتبط