صدا و سیما، شبکه‌های ماهواره‌ای و فیلم‌های سرگردان

حق نشر عکس ISNA

پخش گسترده تیزهای تبلیغاتی فیلم‌های روی پرده در برخی از شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان، مدیران سیما و سینما و قوه قضاییه را به تکاپو انداخته است.

پس از انتشار خبر اخذ "تعهدنامه" از سینماگران توسط سازمان صدا و سیما برای مقابله با این پدیده، ده سینماگر به دادسرای فرهنگ و رسانه فراخوانده شدند تا در مورد تبلیغات فیلم‌ها در این شبکه‌های ماهواره‌ای توضیح بدهند.

حبیب ایل بیگی، رئیس شورای نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی، پس از شرکت در جلسه دادسرای فرهنگ و رسانه گفته است: "قرار است به دوستان سینماگر اطلاع بدهیم که پخش آگهی فیلم‌هایشان از طریق شبکه‌هایی که مورد پذیرش نظام ما نیست‌، به زیان ماست و امیدواریم با فضای حمایتی که در داخل کشور برای تبلیغ و اطلاع رسانی فیلم‌های ایرانی ایجاد می‌شود‌، از همکاری با شبکه‌های معاند بی‌نیاز شویم."

پیشتر غلامرضا موسوی، دبیر هیات رییسه شورای عالی تهیه کنندگان، گفته بود شبکه ماهواره‌ای "جم تی‌وی" "رسما اعلام کرده است که تیزر فیلم های سینمایی ایرانی را به صورت رایگان پخش می کند و با توجه به اینکه اکثر آنونس های تبلیغاتی فیلم های سینمایی به صورت گسترده در فضای اینترنتی در دسترس عموم قرار دارد، تیزر بسیاری از این فیلم ها بدون اطلاع تهیه کنندگان در این شبکه پخش می شود."

این در حالی‌ است که شواهد نشان از تاثیر این تبلیغات در افزایش استقبال مردم از فیلم‌های روی پرده دارد.

منصور لشگری قوچانی، تهیه‌کننده‌ چند روز پیش به خبرگزاری ایسنا گفت: "بعد از پخش این تبلیغات، فروش فیلم‌ها به طرز شگفت‌انگیزی بالا رفت به طوری که حتی فیلم "حکایت عاشقی" که یک اثر دفاع مقدس است نیز به فروش قابل قبولی رسید".

"تعهدنامه" سازمان صدا و سیما

حق نشر عکس ISNA

سازمان صدا و سیما برای مقابله با این رقیب نه چندان تازه، اخیرا تصمیم گرفته از سینماگران تعهدی کتبی اخذ کند که به موجب آن در صورت تبلیغ فیلم در رسانه‌های زیرمجموعه این سازمان، فیلم حق تبلیغ در هیچ شبکه ماهواره‌ای را نخواهد داشت. در صورت تخطی سینماگر و حتی پخش‌کننده خارجی فیلم از این تعهد، نه تنها جریمه نقدی سنگینی به صاحبان فیلم‌ها تحمیل می‌شود بلکه آثار بعدی سینماگر نیز در آینده از تبلیغات تلویزیونی محروم خواهند شد.

علی عطشانی کارگردان و تهیه‌کننده فیلم "نقش نگار" در مورد این تعهد‌نامه به ایسنا گفت: "در بخشی از این برگه، تهیه‌کننده تعهد می‌دهد که تیزر فیلم‌اش در هیچ یک از شبکه‌های معاند پخش نشود که البته این درخواست معقول است و فکر نمی‌کنم تهیه‌کننده‌ای با این موضوع مشکل داشته باشد اما قضیه آنجایی عجیب و خنده‌دار می‌شد که من باید تعهد بدهم نه تنها خودم به عنوان تهیه‌کننده بلکه هیچ یک از عوامل فیلم و حتی خریداران فیلم برای اکران خارجی حق پخش تصویر یا تیزری را در شبکه‌های خارجی ندارند و من نمی‌دانم چطور باید به جای دیگران تعهد بدهم!"

او افزود: "نکته عجیب‌تر اینجاست که در صورت امضای این تعهد اگر اتفاقی خلاف آنچه تعهد داده شده رخ دهد نه تنها پخش تیزرهای تلویزیونی در ایران قطع می‌شود بلکه باید هر گونه خسارتی را که صداوسیما تعیین می‌کند به عنوان تهیه‌کننده بپردازم، ضمن اینکه با امضای این برگه حق هر گونه دفاع را هم از خود سلب می‌کند. بنابراین فکر می‌کنم چنین تعهدنامه‌ای را کسی امضا نکند."

اقدام اخیر سازمان صدا و سیما در حالی صورت می‌گیرد که شماری از کارشناسان، سیاست‌های این سازمان را اصلی‌ترین دلیل روی آوردن صاحبان فیلم‌ها به تبلیغ محصولشان در شبکه‌های ماهواره‌ای معرفی می‌کنند.

حبیب ایل‌بیگی، اخیرا در مصاحبه‌ای با وبسایت آی‌سینما اگرچه دوباره بر ممنوعیت تبلیغ در این شبکه‌ها تاکید کرد اما در عین حال به شدت به سیاست‌های سلیقه‌ای تلویزیون و رقم گزافی که بابت تبلیغ فیلم‌های ایرانی طلب می‌کند تاخت.

او گفت: "خدا را شکر صداوسیما تا می تواند از بدی ها و زشتی ها و کثیفی‌های سینما که در بیشتر موارد زیاد هم نیست، به شکل گل درشت و ویژه در گزارش‌های خبری، نشست‌های خبری و برنامه ۲۰:۳۰ صحبت به میان می‌آورد اما هیچ خبری درباره محاسن و معرفی درست فیلم‌های سینمایی در تلویزیون نشان داده نمی شود."

فروش میلیاردی یک فیلم

سال گذشته، فیلم "استراحت مطلق" به کارگردانی عبدالرضا کاهانی پس از کشکمش‌های زیاد مجوز گرفت و روی پرده رفت. از آنجا که فیلم با سلیقه مدیران صدا و سیما سازگار نبود، این سازمان از پخش تبلیغات آن در "رسانه ملی" سرباز زد اما مخاطبان کانال جم تی‌وی در میانه‌ یکی از پرطرفدارترین سریال‌های این شبکه -"فاطماگل"- تیزر تبلیغاتی فیلم آقای کاهانی را بارها دیدند؛ نتیجه اینکه فیلمی محروم از تبلیغات تلویزیونی توانست به فروشی بیش از یک میلیارد تومان دست پیدا کند.

"استراحت مطلق" نخستین فیلمی نبود که از تبلیغات تلویزیونی محروم شد. شمار زیادی از فیلمهای سینمایی مستقل نیز علیرغم عبور از فیلتر وزارت ارشاد و کسب مجوز‌های لازم، موفق به تبلیغ آثار خود در "رسانه‌ ملی" نمی‌شوند؛ تنها به این دلیل که محتوای آنها مغایر با "ارزش‌ها" و سیاست‌های فرهنگی محافظه‌کارانه این سازمان شناخته می‌شود.

چهره‌های ممنوع‌التصویر

حتی وقتی تیزر یک فیلم در نهایت به تلویزیون راه پیدا می‌کند هم ممکن است در نهایت با جرح و تعدیل‌های فراوان روبرو شود. به عنوان نمونه "ممنوع‌التصویر" بودن فاطمه معتمد آریا از دید تلویزیون، باعث شد تیزر فیلم "یحیی سکوت نکرد" بدون نام و تصویر این بازیگر روی آنتن برود.

در نمونه‌ای دیگر اخیرا از تهیه‌کننده فیلم "جامه‌دران" خواسته شد تصویر دو ستاره شناخته‌شده فیلم، باران کوثری و پگاه‌ آهنگرانی را از تیزر تلویزیونی خود حذف کند.

حریفی به نام "ماهواره"

بنا به تخمین‌ها تبلیغ موثر یک فیلم در تلویزیون ایران هزینه‌ای بالغ بر ۲۰۰ میلیون‌ تومان خواهد داشت؛ رقمی که بسیاری از تهیه‌کنندگان بخش خصوصی توان پرداخت آن را ندارند. این در حالی‌ است که به گفته یک تهیه‌کننده، رقبای تلویزیون - شبکه‌های ماهواره‌ای مانند "جم" و "ریور" - بابت ۷۵ نوبت پخش تیزر یک فیلم، تنها ۶ هزار دلار (کمی بیش از ۲۰ میلیون تومان) دریافت می‌کنند.

تبلیغات شهری یکی دیگر از گزینه‌های موثر در معرفی آثار سینمایی‌ است اما به لحاظ گزینشی بودن برخورد مدیرانِ دست اندر کار و سرسام‌آور بودن هزینه‌ها دست‌کمی از تبلیغ در صدا و سیما ندارد.

عباس حقیقی، مدیر پخش جوزان‌فیلم هزینه اجاره بیلبورد برای تبلیغ یک فیلم را ۲ میلیارد تومان تخمین می‌زند و به رقابت دشوار میان بخش خصوصی و فیلمسازان مورد حمایت دولت اشاره می‌کند: "این هزینه دو میلیارد تومانی در حالی مطرح می‌شود که همین حجم تبلیغات در سال ۸۷ با چهل میلیون تومان انجام می‌شد. امروز با افزایش ۵۰ برابری استفاده از این ابزار برای بخش خصوصی تقریبا محال است و رقابت این بخش با آن دسته از فیلمسازانی که مورد حمایت دولت هستند، نبردی به شدت نابرابر است."

خبر پخش تبلیغات فیلم‌ها در شبکه‌های ماهواره‌ای باعث شده بعضی از رسانه‌های محافظه‌کار بار دیگر خواستار برخورد شدید با عوامل این فیلم‌ها شوند اما بسیاری از اهالی سینما می‌گویند چاره‌ای جز این ندارند.

محمد حسین فرحبخش، تهیه‌کننده سینما چند روز پیش در گفتگویی با روزنامه اعتماد اخذ تعهدنامه و عدم پخش تبلیغ فیلم‌های ایرانی از این شبکه‌ها را در شرایط فعلی باعث "نابودی" فیلم‌ها دانست: "اگر دولت هزینه تبلیغات را بدهد کسی مشکلی ندارد وگرنه همه چاره‌ای ندارند جز اینکه تیزرهای‌شان را به این شبکه‌های ماهواره‌ای بدهند. ما تبلیغات شهری هم نداریم. بیلبوردهای شهری ما وحشتناک است. کف هزینه این بیلبوردها یک میلیارد تومان است! از کجا بیاوریم؟! این فیلم هایی هم که در بیلبوردهای شهری تبلیغات می‌زنند مال بیت‌المال است وگرنه بخش خصوصی که دیگر در کار نیست. اگر شبکه‌های ماهواره تیزر‌ها را پخش نکنند این فیلم‌ها نابود می‌شود."

توضیح صدا و سیما

در عین حال، سازمان صداوسیمای ایران در بیانیه ای درباره فرم قرارداد پخش تیزر نوشته است: "اداره کل بازرگانی صداوسیما با بررسی‌های کارشناسی به این نتیجه رسید که در ادامه این حمایت، در فرم قرارداد پخش تیزر، این تعهد را از سازنده اخذ کند که چنانچه از حمایت فرهنگی رسانه‌ملی برای پخش رایگان برخوردار شود نمی‌تواند تیزر فیلم خود را برای پخش در اختیار شبکه‌های ماهواره‌ای غیرمجاز قرار دهد. لذا اگر اثبات شود که سازنده پس از بهره‌مندی از حمایت رسانه‌ برای پخش رایگان تیزر، آن را برای تبلیغ در اختیار شبکه‌های ماهواره‌ای قرار داده است، باید حق پخش تیزر را به صداوسیما پرداخت کند؛ تعهدی که طرفین با رضایت و به‌منظور اجرای سیاست‌های فرهنگی و هنری کشور آن را امضاء می‌کنند."