'کتاب عیدی بدهیم'؛ ۵۳ هزار نسخه فروش در یک هفته

حق نشر عکس ISNA

"عیدانه کتاب" طرحی است که معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی "به منظور رونق بخشیدن به بازار کتاب و ترویج کتابخوانی و همزمان با آغاز سال نو” ارائه کرده است. در این طرح امکانات و تسهیلاتی در قالب "یارانه خرید کتاب از طریق کتابفروشی‌های سراسر کشور، مستقیماً به خریداران کتاب پرداخت" می‌شود.

بر اساس آنچه که روی سایت خانه کتاب قرار داده شده است، تمامی کتابفروشی‌های کشور که شرایط لازم این طرح را داشته باشند بعد از ثبت نام در سایت خانه کتاب می‌توانند کتاب‌های خود را با ۲۰ درصد تخفیف به خریداران بفروشند.

محدوده زمانی طرح ۱۵ اسفند ۹۴ تا ۱۵ فروردین ۹۵ است و کتابفروشی‌های "دارای پروانه کسب با تاریخ معتبر" می‌توانند در این طرح شرکت کنند.

سقف یارانه برای هر کتابفروشی دو میلیون تومان و البته قابل افزایش است و هر خریدار تنها ۱۰۰ هزار تومان می‌تواند کتاب خرید کند.

طراحان برای آنکه خریدار و فروشنده را روی کتاب‌های عمدتا حوزه علوم انسانی و غیردرسی متمرکز کنند، شرط گذاشته‌اند که "کتاب های کمک درسی، کمک آموزشی، نایاب، افست، بدون شماره شابک و کتاب‌هایی که در سایت خانه کتاب نباشد مشمول دریافت یارانه " نشوند.

دست‌اندرکاران طرح یک سامانه کنترلی هم برای این طرح در نظر گرفته‌اند و آن فروش آنلاین و همزمان کتاب است. بر این اساس تنها کتابفروشانی می‌توانند در این طرح شرکت کنند که دسترسی به اینترنت داشته باشند و مجهز به دستگاه‌های فروش آنلاین باشند.

ثبت مشخصات کتاب در لحظه فروش در سامانه یاد‌ شده از شرط‌های اصلی این طرح است و درصورت تخلف کتابفروش و "ثبت کتاب در خارج از زمان خرید" درگاه (اینترنتی) کتابفروشی (در خانه کتاب و این طرح) مسدود خواهد شد.

مهمترین بخش طرح اما نحوه پرداخت این یارانه است که خانه کتاب متعهد شده است "حداکثر تا ۱۵ روز بعد از خاتمۀ طرح نسبت به تسویه حساب با کتابفروشی‌ها" اقدام کند.

مدیران این طرح در نشست خبری روز ۱۱ اسفند عنوان کردند "یک میلیارد تومان بودجه برای این طرح اختصاص داده‌اند" که با توجه به بودجه‌ای که بابت یارانه کتاب در اختیار وزارت ارشاد هست، می‌توان پیش‌بینی کرد که ارشاد توان پرداخت آن را داشته باشد.

ثبت‌نام ۳۴۳ کتابفروشی

برابر گزارشی که خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منتشر کرده، با سپری شدن هفت روز از طرح عیدانه کتاب، تعداد کتاب‌های فروخته‌شده در این طرح به ۵۳ هزار و ۴۴۹ نسخه رسیده است. .

این خبرگزاری ارزش ریالی فروش این نسخه‌ها را بالغ بر ۸ میلیارد (۸۰۰ میلیون تومان) اعلام کرده است.

خبرگزاری کتاب (ایبنا) نیز از فروش کتاب در بیش از ده استان خبر داده و نوشته است "کتابفروشی‌های استان فارس رده سوم کشوری را در فروش کتاب از آن خود کرده‌اند."

همین خبرگزاری دست به کار مصاحبه با برخی از چهره‌های شناخته شده عرصه فرهنگ و قلم شده و از قول آنها مردم و خریداران کتاب را تشویق کرده است که در این طرح شرکت کنند و بودجه‌ای را که برای هدیه نوروزی به اقوام و دوستان و آشنایان در نظر گرفته‌اند به خرید کتاب اختصاص دهند.

اگر چه آمار دقیقی از تعداد کتابفروشی‌های کشور در دست نیست اما آمارهای چند سال گذشته نشان می‌دهد که بیش از ۴ هزار کتابفروشی در سطح ایران فعالند که تهران با ۹۰۰ کتابفروشی بیشترین تعداد را به خود اختصاص داده است.

اما این که تمامی این کتابفروشی‌ها مجهز به سامانه اینترنتی باشند هیچ‌گونه آمار و گزارشی در دست نیست.

در چند سال گذشته و چه در نمایشگاه بین‌المللی کتاب و چه نمایشگاه های استانی و چه هفته کتاب، طرح‌هایی تشویقی از سوی معاونت فرهنگی در نظر گرفته شده است تا کتابفروشان به سامانه‌های پرداخت اینترنتی مجهز شوند. برای نمونه مشابه همین طرح در ایام هفته کتاب (اواخر آبان) اجرا شد که تنها کتابفروشانی می‌توانستند از یارانه بهره ببرند که وصل به اینترنت بودند.

برابر گزارش خبرگزاری تسنیم از نشست طرح عیدانه مشابه همین طرح در هفته کتاب با عنوان "کتابفروشی به وسعت ایران" اجرایی شد که در آن در طول یک هفته ۱۰۳ کتابفروشی عضو و ۱۵ هزار نفر در سراسر کشور ۶۰۰ میلیون تومان کتاب خریدند."

مهمترین مزیت این طرح تمرکز یارانه بر آخرین حلقه نشر است که همانا خریداران کتابند. به خصوص که این مشتریان کتاب‌ها را با انتخاب خود خریداری می‌کنند و نه به سفارش و دستور این و آن سازمان. این گونه و در پایان طرح می‌توان آماری از پرفروش‌ترین کتاب‌ها نیز در دست داشت و ذائقه مخاطبان کتاب را سنجید که چه کتاب‌ها و عناوینی را بیشتر می‌پسندند.

سبد مصرفی نوروز و کالایی به نام کتاب

هدیه نوروزی کتاب و تبلیغ و ترویج آن ایده تازه‌ای نیست، اما این که دولت و وزارت ارشاد در این طرح وارد شود و بودجه‌ای را هم برای آن در نظر بگیرد رخداد تازه ای است.

در یکی، دو دهه گذشته برخی ناشران و حتی در دوره‌ای اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران با تبلیغ و دادن اطلاعیه از مردم دعوت می‌کردند به جای هدیه سررسید، کتاب به دوستان و آشنایان هدیه کنند. اگر چه مشخص نبود چرا به جای پیشنهاد مستقل، حذف کالایی دیگر را در دستور کار قرار داده‌اند.

در عین حال، یک امکان دیجیتالی برای تبریک سبب شده است تا یکی از اقلام مهم هدیه‌های نوروزی عملا از سبد مصرفی خریداران حذف شود و ‌آن ورود شبکه‌های مجازی چون فیس‌بوک و تلگرام و … است.

تا پیش از ورود این امکانات به دنیای مجازی، خرید و فروش کارت تبریک‌ها در انواع و اقسام مختلف برای خود بازاری پررونق داشت. اما در دو سال گذشته فروش این گونه اقلام نیز افت شدیدی کرده است چرا که عملا روش تبریک گفتن به فضا و دنیایی دیگر پرتاب شده است. در مقابل می‌توان امیدوار بود حجمی از این سبد مصرفی به حوزه خرید کتاب سرریز شود. ایرانیان برای هدیه‌های نوروزی بودجه‌ای خاص را در سبد مصرفی خود قرار می‌دهند که خرید آجیل و شیرینی و گل در صدر این سبد مصرفی قرار دارد و بقیه اقلام چون کتاب در رده‌های بعدی.

امیدواری به این که مردم از خرید آجیل و شیرینی عید و حتی گل بردن برای بیماران در بیمارستان‌ها صرف نظر کنند و هزینه آن را به کتاب اختصاص دهند، تقریبا باور پذیر نیست، اما می‌توان امید داشت که با تبلیغات بتوان فرهنگ خرید کتاب به جای برخی اقلام دیگر را بین مخاطبان و شهروندان جا انداخت. انتشار و تجزیه و تحلیل آمارهای بعد از اجرای این طرح می‌تواند بیان کند که این طرح تا کجا با استقبال مخاطبان روبرو شده است؟