ایران در بازار گردشگری برلین؛ تصادف کامیون و غرفه‌داران ناراضی

حق نشر عکس

پنجاهمین دوره از نمایشگاه ‌ITB برلین، یکی از معتبرترین بازارهای گردشگری جهان، پس از پنج روز فعالیت روز یکشنبه در پایتخت آلمان به کار خود پایان داد. ایران امسال هم مانند سال‌های قبل برای معرفی صنعت گردشگری خود و جذب مشتریان بین‌المللی در این نمایشگاه شرکت کرد اما اگرچه سالنی به وسعت بیش از ۱۱۰۰ متر در اختیار داشت، به گفته بسیاری از حاضران ضعیف‌تر از حد انتظار ظاهر شد.

نحوه برنامه‌ریزی و اجرای غرفه‌های سالن ایران، نارضایتی تعداد قابل توجهی از شرکت‌های خصوصی ایرانی را در پی داشت که به دعوت سازمان میراث فرهنگی در این نمایشگاه شرکت کرده بودند و از انتخاب سازمان "منطقه آزاد کیش" به عنوان پیمانکار و مجری دکور سالن ایران ناراضی بودند. این شرکت‌ها می‌گویند این سازمان تمامی هزینه‌ها را از آنها دریافت کرده اما در نهایت سالنی بی‌ کیفیت و نازیبا تحویل داده که هیچ کمکی به تجارت آنها و گردشگری ایران نمی‌کند.

یکی شرکت‌کنندگان ایرانی این نمایشگاه که مایل به فاش شدن نامش نبود به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "منطقه آزاد کیش به ما صرفا یک غرفه خالی با چهار دیوار سفید تحویل دادند که هیچ نشانی از میراث فرهنگی ایران در آن نیست. وقتی این فضا را روز اول نمایشگاه به ما تحویل دادند، حتی رنگ روی دیوارها خشک نشده بود که بتوانیم دست‌کم چند پوستری که -خوشبختانه- از ایران با خودمان آورده بودیم را روی آنها بچسبانیم؛ در حالی که بنا بود در مقابل هزینه‌های پرداخت شده، غرفه‌ای طراحی شده و کامل تحویل بگیریم. تا روز دوم نمایشگاه و در میانه بازدید مردم، هنوز نردبان و تعدادی دیگر از ابزارهای مشابه داخل سالن و درون غرفه‌ها دیده می‌شد."

این در حالی‌ است که با توجه به تمرکز این دوره از نمایشگاه بر کشورهای "جاده ابریشم" و تلاش‌های ایران برای تقویت توریسم در دوران پس از تحریم، انتظار می‌رفت نمایشگاه امسال شاهد حضور پررنگ‌تر و موثرتر این کشور باشد.

حق نشر عکس

یکی دیگر از غرفه‌داران ایرانی ضمن ابراز تاسف از "سوختن این فرصت"، به بی‌بی‌سی گفت: "فرش و کاشی مهم‌ترین صنایع دستی ما هستند اما شما هیچ نشانی از آنها در سالن ایران نمی‌بینید. کافی است به عنوان نمونه سری به غرفه ازبکستان یا تاجیکستان بزنید و ببینید چه استفاده بی‌نظیری از عناصر مربوط به این دو هنر سنتی شده است."

سازمان منطقه آزاد کیش: سوء مدیریت یا کمبود بودجه؟

شواهد حاکی از این است که شرکت‌های خصوصی عرصه گردشگری از ابتدا با برگزیده شدن "سازمان منطقه آزاد کیش" به عنوان مجری دکور سالن ایران مخالف بودند و چنین استدلال می‌کردند که این سازمان در اجرای نمایشگاه‌هایی ازین دست تجربه لازم را ندارد. مدیران سازمان مناطق آزاد کیش با این ادعا که در غرفه‌سازی برای ITB برلین طی سال‌های گذشته "مونوپولی" ایجاد شده، تصمیم گرفت دکورهای نمایشگاهی را در ایران بسازد و به آلمان منتقل کند اما در آستانه نمایشگاه اعلام شد کامیون حامل دکورها در راه تصادف کرده و آتش گرفته است.

مدیر یکی دیگر از غرفه‌ها ضمن انتقاد از این تصمیم به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "سازمان منطقه آزاد کیش با این‌کار هزینه اضافه قابل توجهی به ما تحمیل کرده است. چه لزومی دارد چوب وارداتی اروپایی را دوباره از ایران به اینجا منتقل کنیم که بخواهد در راه دچار حادثه بشود؟"

به دنبال نرسیدن بخشی از محموله دکور، مدیران مربوطه در منطقه آزاد کیش در نهایت به ناچار از غرفه‌سازان نمایشگاه برای سر و سامان دادن به سالن ایران کمک‌ خواستند اما به دلیل محدویت زمانی نه تنها سالن و غرفه‌ها در زمان افتتاح نمایشگاه آماده نشد، بلکه به گفته آژانس‌های مسافرتی شرکت‌کننده نتیجه شباهتی به طرح‌های مورد توافق قبلی نداشت.

این درحالی‌ است که محمد محب‌خدایی، معاون گردشگری سازمان منطقه آزاد کیش چند روز پیش در گفتگو با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) گفته بود سالن ایران "به روز افتتاحیه نمایشگاه بین‌المللی گردشگری آلمان رسید، بدون آنکه مشکل خاصی پیش آید."

او در همین مصاحبه کمبود بودجه را دلیل کاستی‌های موجود دانست و افزود: "ساخت غرفه و اِلمان‌های مورد نظر ما در کشور آلمان دو تا سه برابر گران‌تَر می‌شد، برای همین قرار شد المان‌های اصلی در ایران ساخته شود. در واقع برخلاف تصور برخی، غرفه کاملا در ایران ساخته نشده بود، فقط یک سری المان را در داخل کشور ساختیم که برخی از آنها در تصادف کامیون، آسیب دید، البته نه همه آنها، چون المان‌هایی مثل سرستون های تخت جمشید و حافظیه را می‌توان در این سالن مشاهده کرد."

حق نشر عکس

اشاره آقای محب‌خدایی به ماکتی رنگ‌نشده از "حافظیه" است که در مرکز سالن ایران قرار گرفته بود. این ماکت که بخش‌هایی از آن شکسته بود، به دلیل استفاده از ماده قابل اشتعال "یونولیت" در ساخت آن، اعتراض و نگرانی برگزارکننده آلمانی نمایشگاه را نیز برانگیخت.

برخی از شرکت‌های خصوصی شرکت‌کننده می‌گویند ادعای کمبود بودجه از سوی سازمان منطقه آزاد کیش کاملا بی‌اساس است زیرا این سازمان مبلغ قابل توجهی بابت ساخت غرفه‌ها از شرکت‌های خصوصی دریافت کرده است.

یکی از غرفه‌داران ایرانی در این مورد به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "ما کل مبلغ درخواستی سازمان منطقه آزاد را به صورت تمام و کمال پرداخت کرده‌ایم در نتیجه مشکل کمبود بودجه نیست. مسئله این است که هزینه‌ پرداختی صرف تجهیز سالن و غرفه‌ها نشده است و احتمالا به مصارف دیگری رسیده است".

علی باقر نعمتی زرگران، مدیرکل بازاریابی و تبلیغات گردشگری در واکنش به حواشی حضور ایران در این نمایشگاه، در گفتگو با ایسنا نارضایتی بخش خصوصی را به حق دانست اما گفت سازمان متبوعش "ناگزیر" شده منطقه آزاد کیش را به عنوان مجری انتخاب کند.

به گفته آقای زرگران به دلیل عدم توانایی مالی، امسال تصمیم گرفته شد اجرای غرفه ایران به پیمانکاری سپرده شود که بتواند شروط مشخصی را بدون کمک مالی این سازمان برآورده کند: "متراژ غرفه ایران باید مانند سال گذشته می‌بود. هزینه‌ غرفه‌سازی و اجاره‌ی زمین را باید مجری تقبل می‌کرد. هزینه‌ اقامت خبرنگاران و پوشش خبری نمایشگاه، ‌اختصاص کانتری برای اطلاع‌رسانی درباره گردشگری ایران و فضایی برای معرفی صنایع دستی و برگزاری "شب ایرانی" نیز از جمله شرط‌های تعیین شده بود که پس از ارزیابی‌ها، مشخص شد در توان بخش‌ خصوصی نیست."

ابراهیم پورفرج، رئیس جامعه تورگردانان پیش‌تر در مصاحبه‌ای ضمن اشاره به این شروط گفته بود: " وقتی قرار است ما زمین را بخریم، پول ساخت غرفه را هم بدهیم، عوامل سازمان را رایگان به آلمان ببریم، پاویون دولت را بسازیم، شب ایرانی برگزار کنیم، پس سازمان چه نقشی خواهد داشت؟ در کجا قرار است مشارکت داشته باشد؟".

مستقل‌ها در سالن خاورمیانه

معدودی از شرکت‌های گردشگری ایرانی فارغ از سازمان میراث فرهنگی و به صورت مستقل در نمایشگاه امسال حاضر شده و غرفه خود را به جای سالن ایران در سالن "خاورمیانه" انتخاب کرده بودند.

مدیر یکی از این شرکت‌ها که مایل به ذکر نامش نبود به بی‌بی‌سی گفت از نمایشگاه امسال راضی است چون که از ۶ ماه پیش تمام مقدمات حضور شرکت متبوعش در این نمایشگاه فراهم بوده و نام شرکتش نیز در لیست شرکت‌کنندگان جشنواره درج شده بود. به گفته این مدیر، هزینه‌ حضور در این نمایشگاه برای شرکت متبوعش به مراتب کمتر از مبلغی بوده که همکاران او بابت غرفه‌های خود به سازمان مناطق آزاد کیش پرداخته اند.

یکی از غرفه‌داران حاضر در سالن ایران می‌گوید همراهی با سازمان میراث فرهنگی به ضرر بخش خصوصی تمام شده است: "ما از حضور مستقل در ITB برلین تجربیات خیلی خوبی داریم. اما در چند سال اخیر که زیر چتر سازمان میراث فرهنگی و در سالن ایران حضور پیدا کردیم متاسفانه هم پول بیشتری داده‌ایم و هم کمتر دیده شده‌ایم. سازمان میراث فرهنگی از ما خواسته بود که بیاییم همراه هم و زیر نام ایران در نمایشگاه شرکت کنیم. با این وضعیت سالن چطور توقع دارید مسافران خارجی به ما اعتماد کنند؟ این نمایشگاه مهم‌ترین نمایشگاه توریسم جهان است. اگر اینجا نه، ایران بناست کجا میراث فرهنگی و صنعت توریسم خود را به جهان معرفی کند؟"

ایران پیش‌تر به برگزارکنندگان این نمایشگاه پیشنهاد کرده بود به عنوان شریک در برگزاری نمایشگاه سال ۲۰۱۸ در کنار آلمان قرار بگیرد. امسال کشور مالدیو شریک آلمان در برگزاری نمایشگاه بود و اقلام تبلیغاتی مربوط به جاذبه‌های گردشگری این کشور در تمامی سطح شهر برلین و داخل نمایشگاه به چشم می‌خورد.