راز ادامه محبوبیت باربی، عروسک هزار چهره

حق نشر عکس mattel
Image caption اولین عروسک باربی با ظاهر یک مدل لباس‌های نوجوانان سال ۱۹۵۹ به بازار آمد

عروسک باربی حدود ۶۰ سال پیش پا به عرصه وجود گذاشت و در این مدت ظاهر آن بارها تغییر کرده است. ولی راز ادامه محبوبیت این عروسک پلاستیکی در چیست؟

باربی را می‌توان عروسک هزار چهره نامید چون ظاهرش به هر شکلی که تصور کنید مدام در حال تغییر بوده و امسال همزمان با انتخابات ریاست جمهوری آمریکا با ظاهر تازه‌ای وارد بازار شده است: بسته‌‍ای شامل دو عروسک، یکی با ظاهر رییس جمهور و دیگری معاون رییس جمهور. این ششمین باری است که باربی خود را برای ورود به کاخ سفید آراسته است.

سالها پیش ریچارد نیکسون رییس جمهور سابق آمریکا که زمانی از مدیران "ماتال" شرکت تولید کننده عروسک‌های باربی بود، گفته بود این عروسک نماد "انقلاب در تنوع" است و در طول زمان از مشخصات نژادی و ظاهری اولیه خود فاصله گرفته است. شعار تبلیغاتی امروزی تولید کنندگان این عروسک این است: "تخیل در مشخصات ظاهری و اندازه‌های مختلف تجسم می‌یابد و به همین خاطر جهان باربی همواره در حال تحول است."

پیشرفته‌ترین مدل آن به نام "هلو باربی" اولین عروسک باربی هوشمندی است که با کمک فناوری‌های پیشرفته می‌تواند مکالمه کند. نوامبر سال گذشته همزمان با عرضه به بازار عکسش روی جلد مجله نیویورک تایمز با این تیتر چاپ شد:"حالا مغز هم دارم."

حق نشر عکس Mattel

همزمان با کاهش فروش این محصول و رقابت عروسک‌های کامپیوتری، باربی ناچار شده "واقعی‌تر" شود.

باربی دخترک

شاید تعجب آور باشد که خالق باربی، که اولین بار در قامت دخترکی با سینه‌های برجسته و بزرگ عرضه شد، زنی به نام روث هندلر بود. شوهر او الیوت هندلر از موسسان ماتل شرکت تولید کننده باربی بود. ولی آن مونیه، مدیر نمایشگاه باربی در موزه هنرهای دکوراتیو شهر پاریس معتقد است خانم هندلر مغز متفکر این طرح و تحول تدریجی باربی بوده است.

او نام دختر خودش باربی را بر این عروسک گذاشت و برای اولین بار به جای عروسک‌های قدیمی که همیشه ظاهر دختر بچه‌ها را داشتند تصمیم گرفت عروسکی در قامت یک زن را طراحی کند. به گفته آن مونیه این یک تحول بزرگ در صنعت عروسک سازی بود ولی در عین حال به سنت‌های گذشته نیز وفادار بود چون بسیاری از عروسک‌های گرانقیمت قرن نوزدهم نیز معمولا لباس‌های مد روز آن دوره را به تن داشتند.

روث هنلدر در سفری به کشور سوئیس در سال ۱۹۵۶ با عروسکی محصول بیلد، روزنامه عامه پسند آلمانی، آشنا شد که ظاهر آن بر مبنای شخصیت زنان در کاریکاتورهای این روزنامه تزیین می‌شد. این عروسک‌ها ظاهری فریبنده و سکسی داشتند که باب طبع طنز مردانه رایج در آن سالها بود.

حق نشر عکس mattel
Image caption روث هندلر همسر یکی از موسسین شرکت ماتل طراح ایده اولیه باربی بود

روث هنلدر سالها تلاش کرد تا مدیران شرکت ماتل را قانع کند و بالاخره عروسک باربی با نام کامل باربارا میلیسنت رابرتز که شغلش مدل لباس نوجوان بود در سال ۱۹۵۹ وارد بازار شد.

پیکر او غیر واقعی و با الهام از هیکل هنرپیشه‌های سرشناس آن زمان مثل الیزابت تیلور و مرلین مونرو طراحی شد. چون تلویزیون‌ها سفید و سیاه بودند لباس اولین عروسک باربی یک مایو شنا با طرح گورخری سیاه و سفید بود. مژه‌ها، خال‌های صورت و گوشواره‌های آن را ‌می‌شد برداشت و همراه عروسک مجموعه‌ای از لباس‌های گوناگون به فروش می‌رسید. در نمایشگاه باربی که در شهر پاریس برپاست بیش از ۷ هزار لباس مختلف این عروسک طی چندین دهه‌ای که از عمرش می‌گذرد به نمایش گذاشته شده است.

تنوع ظاهری

اولین نمونه‌های باربی با موی طولایی و یا قهوه‌ای به بازار آمد. در سال ۱۹۶۷ شرکت ماتل اولین عروسک با پوست تیره را تولید کرد ولی موفقیت چندانی نداشت. ولی سال بعد "کریستی" اولین عروسک باربی سیاهپوست همزمان با جنبش حقوقی مدنی سیاهپوستان آمریکا وارد بازار شد و موفقیت فراوانی کسب کرد.

اولین تغییر اساسی در ظاهر باربی در دهه ۶۰ و با الهام گرفتن از ژاکلین کندی بود. در این دوره زنان به مرور استقلال بیشتری پیدا می‌کردند و همزمان لباس‌های کوتاه تر مد می‌شد. باربی نیز قید و بندها را رها کرد. چشمان عروسک باز و بسته می‌شد، پاهایش خم می‌شد و کمرش را می‌شد چرخاند.

حق نشر عکس mattel
Image caption کن، دوست پسر باربی، که اسمش را از پسر روث هندلر عاریه گرفته، در سال ۱۹۷۱ عرضه شد

در سال ۱۹۷۱ تولید "باربی مالیبو" با چهره‌ای جدید مثل دختری شناگر اهل کالیفرنیا و با پوست برنزه را تثبیت کرد. در اواخر دهه هفتاد میلادی نیز عروسک باربی چنان تثبیت شده بود که نیازی نداشت با رنگ پوست‌های مختلف وارد بازار شود.

یک تغییر ظاهری مهم دیگر در سال ۲۰۰۰ روی داد و با الهام گرفتن از ستاره‌هایی مثل بریتنی اسپیرز، هیکل باربی ورزیده تر شد، کمر آن کاملا خم می‌شد و نافش هویدا شد. بحث بر سر ظاهر این عروسک متوقف نمی‌شد.

در سال ۲۰۱۱ گالیا اسلین از روزنامه نگاران هافینگتون پست که به مناسبت هفته ملی آگاهی در مورد بیماریهای تغذیه یک مجسمه تمام قد از عروسک باربی را به نمایش گذاشت، محاسبه کرد که باربی با قد تقریبا ۱۸۰ سانتی متری، دور سینه تقریبا ۱۰۰ سانتی متری، کمر ۴۵ سانتی متری، دور باسن ۸۴ سانتی متری و کفش شماره ۳۵ "اگر یک زن واقعی بود با این تناسب اندام مجبور بود چهار دست و پا راه برود."

حق نشر عکس mattel
Image caption از جمله جدیدترین مدل‌های باربی می‌توان به نامزد ریاست جمهوری و هلو باربی اشاره کرد که عروسک هوشمند و سخنگویی است

همانطور که در نمایشگاه موزه هنر دکوراتیو پاریس می‌توان دید، باربی عروسکی هزار چهره است. به سختی می‌توان ظاهر و قیافه مشخصی برای آن تعیین کرد چون در دوره‌ای نماد زنانه سکسی و هوس انگیز و در دوره‌های دیگر نماد زنان مستقل و پر قدرت بوده است. او حداقل شبیه شاغلان ۱۸۰ حرفه متفاوت ظاهر شده، از صندوقدار مک دونالد، مهندس کامپیوتر و جراح گرفته تا ستاره موسیقی پاپ و مربی فوتبال.

اولین موفقیت شغلی باربی در دهه شصت بود که با ظاهر خانم فضانورد ظاهر شد و نمادی بود از سفر انسان به کره ماه آن‌ هم درست چهار سال قبل از آنکه اولین فضانورد آمریکایی بر سطح ماه قدم بگذارد. در دهه هشتاد باربی در ظاهر مدیر شرکت‌های بزرگ ظاهر شد و اولین باری که درقامت نامزد ریاست جمهوی پا به عرصه وجود گذاشت سال ۱۹۹۲ بود، سالها پیش از آنکه زنی نامزد ریاست جمهوری آمریکا شود.

حق نشر عکس mattel
Image caption در دهه شصت میلادی باربی با ظاهری شبیه ژاکلین کندی و بعد هم در لباس فضانوردی به بازار آمد

آن مونیه معتقد است جنبه‌های مثبت باربی به نسبت بحث‌های همیشگی در مورد اندام و ظاهر این عروسک پوشش رسانه‌ای کمتری پیدا می‌کنند. یکی از نمونه‌های آن باربی بدون مویی است به اسم الا در حالت شیمی درمانی که برای کودکان مبتلا به سرطان تولید شده است.

آن مونیه می‌گوید:"هنوز هم این تصور شاهزاده گونه و لوس باربی در دهه نود در ذهنیت عموم غالب است. ولی باربی همیشه عروسکی بوده که کودکان می‌توانند در ظاهر او یک زن مستقل را تجسم کنند. شاید بتوان گفت که باربی فمینیست است. او ازدواج نکرده، بچه ندارد و در انتخاب شغل کاملا آزاد است."

در نمایشگاه تاریخچه باربی می‌توان او را در گذر زمان دید که با محصولات مشابه در کلکسیون مد موزه هنرهای دکوراتیو پاریس به مقایسه گذشته شده است. در بخش دیگری از نمایشگاه باربی در نقش‌های تاریخی مثل ملکه الیزابت اول، اودری هیپورن و یا تیپی هدرن از گروه موسیقی بردز ظهور می‌کند. در قسمتی دیگر از نمایشگاه عکس‌های کارل لاگرفلد به مناسبت پنجاهمین سال تولید باربی را می‌بینیم. مجموعه‌ای که در آن بابتیست جیابیکونی نقش کن دوست پسر باربی را ایفا می‌کند.

با نگاهی به این عکس‌ها می‌توان از خود پرسید کدامیک واقعا پلاستیکی است؟

حق نشر عکس mattel
Image caption در نمایشگاه موزه هنرهای دکوراتیو شهر پاریس ۷ هزار مدل از لباس‌های مختلف باربی به نمایش گذاشته شده است

آن مونیه می‌گوید:" هیکل و ظاهر عروسک باربی همیشه جنجال برانگیز بوده گو اینکه یک فرد واقعی است. ولی اگر توجه کنیم می‌بینیم که کمتر عروسکی اندام واقع گرایانه دارد. نباید فراموش کرد که باربی هم فقط یک عروسک است."

مطالب مرتبط