BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 15:49 گرينويچ - جمعه 30 آوريل 2004
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
کيومرث صابری( گل آقا ) به روايت سيد ابراهيم نبوی
 

 
 
کيومرث صابری فومنی معروف به گل آقا درگذشت. متولد صومعه سرا بود و در جوانی پدرش را از دست داده و از همان آغاز عهده دار زندگی خانواده شده بود. در جوانی به تهران آمد و تا دوره فوق ليسانس، ادبيات تطبيقی خواند.

از همان ابتدا، کارش را با هفته نامه توفيق که توسط خانواده توفيق اداره می شد، آغاز کرد. با نامهای مستعار "گردن شکسته" و "گردن شکسته فومنی" و "گل آقای فومنی" شعر و مطالب کوتاه طنز می نوشت. اما فعاليتش در حوزه ادبيات به اين خلاصه نمی شد. او در سالهای قبل از انقلاب اينجا و آنجا مطالبی در نقد ادبيات می نوشت. يکی از بهترين نوشته های نقد ادبی اش را در مورد نيما در همان سالها در مجله نگين چاپ کرد.

صابری و انقلاب

روحيه صابری روحيه ای دينی بود، همين او را به انقلاب نزديک کرده بود و به دليل رفاقتش با محمدعلی رجايی( وزير وقت آموزش و پرورش و سپس نخست وزير و بعد رئيس جمهور ايران) او را به پشت پرده سياست هم کشانده بود.

او همواره معتقد بود که رايزنی برای بزرگان سياست از هر شيوه ای بيشتر کارآمد است و خود نيز تا مدتها چنين می کرد. مدتی مشاور محمدعلی رجايی بود و پس از مرگ وی نيز چندی رابطه اش را با آيت الله خامنه ای که در آن زمان رئيس جمهور شده بود ادامه داد.

از اوايل دهه شصت به اين نتيجه رسيده بود که بايد به جای مشاوره با قدرت به نقد اوضاع سياسی بپردازد.

دو طنزنويس برجسته ايرانی در کنار هم، پرويز شاپور و کيومرث صابری

غمی نيز همراه صابری شده بود، پسرش آرش که گرايشهائی به يکی از گروههای سياسی سالهای شصت داشت، در جريان تصادف در شمال جوانمرگ شد و داغش را تا سالها بر دل پدر و مادرش گذاشت.

اين واقعه نيز او را از کار رسمی دور می کرد. تصميم گرفت به نوشتن پناه ببرد. چون آدمی وسواسی بود برای رسيدن به اين بارها و بارها انديشيد. آنقدر تا مطمئن شود. در سفر حج بود که مطالبی را به طنز در نشريه روزانه ای که همانجا چاپ می شد نوشت، و همين نوشتن ستون طنز روزانه "دو کلمه حرف حساب" را در روزنامه اطلاعات جدی کرد.

قرارش با سيد محمود دعايی، مدير مسئول اطلاعات، اين بود که هيچ کس نامش را نداند و تا دوسه سال نيز به اين سنت وفادار بود.

دو کلمه حرف حساب

در شرايطی که هيچ روزنامه جدی غيردولتی و منتقدی در کشور وجود نداشت، ستون "دوکلمه حرف حساب" به نوعی نگاه در سياست کشور تبديل شد.

صابری در ستونش در اطلاعات که گاهی از چندخط بيشتر نمی شد، مسائل روز سياست را منتقدانه نگاه می کرد. شخصيت هايش به تدريج شکل گرفتند، "شاغلام" نماينده مردم ساده دل و البته کمی باهوش، "غضنفر" با کمی قلدری و زورگويی، "ممصادق" نماينده مردمانی تهيدست و "عيال ممصادق" به عنوان نماينده زنان در جريان چندسال نوشتن روزانه شکل گرفتند و زبان گويای خوانندگان گل آقا شدند.

نوشته های صابری جز اينکه بر افکار عمومی اثر می گذاشت، مستقيما بر مسئولان کشور اثر می کرد و برخی رفتارهای نادرست را اصلاح می کرد. در آن دوران صابری توانست مستقيما با افکار عمومی و بخصوص طبقه متوسط ارتباط برقرار کند.

انتقاداتش اگرچه در محدوده حکومت بود، اما حدی نداشت. خوانندگان ظريف بين نوشته های صابری چند انتقاد او را از آيت الله خمينی به ياد دارند و خود آيت الله خمينی نيز اين را فهميده بود که صابری از وی انتقاد کرده است.

صابری در انتقاداتش همواره ساده لوحی، ناکارآمدی، اشتباهات سياسی و بی فکری ها را نقد می کرد. نوشته های گل آقا از اواخر سال ۱۳۶۲ آغاز شد و تا ده سال تقريبا هر روز به چاپ می رسيد.

سوفاف

بی شک اين سئوال در ذهن نيروهای سياسی مخالف نظام جمهوری اسلامی مطرح بود و هست که آيا گل آقا يک سوپاپ اطمينان برای حکومت نبود؟

صابری يک بار با ظرافت به اين پاسخ داده بود. وی گفته بود: "اين ديگی که بخار ندارد چه نيازی به سوپاپ( يا به قول خودش سوفاف) دارد؟" او به نظام جمهوری اسلامی اعتقاد داشت و اصلاح را در درون حکومت ممکن می دانست، اما هرگز برای جهت دادن خشم مردم به نقد نپرداخت و البته که می دانست که هر شورش و انقلابی تا چه حد برای سرنوشت کشور زيان آور است.

صابری پس از تغييرات سياسی پس از جنگ تصميم گرفت به طور جدی فضای روشنفکری کشور را فعال کند. در مدت کارش در "دو کلمه حرف حساب" با روشنفکران ارتباط گرفته بود و نقش آنان را دريافته بود.

در سالهای ۶۸ و ۶۹ بود که بحث راه انداختن نشريه ای به نام فصل جديد را باز کرد، قرارش اين بود که در اين نشريه کسانی مانند عزت الله سحابی و ديگر روشنفکران دينی بيايند و طرح جدی مباحث مهم کشور را آغاز کنند؛ اما پس از چندی تلاش از اين نوميد شد و تصميم گرفت مجله طنز هفتگی منتشر کند. مجله گل آقا با تيراژ پنجاه هزار آغاز و به سرعت به صدهزار رسيد و جايی بی سابقه برای خودش باز کرد.

صابری و اصلاحات

روی جلد آخرين شماره هفته نامه گل آقا

او دوست صميمی (محمد)خاتمی و (محمدعلی) ابطحی و (عطاء الله) مهاجرانی و (محسن) امين زاده بود، ميانه اش با آقای خامنه ای به عنوان رفيق خوب بود، با خانواده هاشمی آبش به يک جوی نمی رفت. خودش از نظر اقتصادی چپ بود و اما فراجناحی رفاقت می کرد.

وقتی گل آقا پس از يک سال با چاپ چند مطلبی از روشنفکران دگرانديش و حمايتش از (عباس) معروفی به روشنفکران نزديک شد، هم تيراژ بالا رفت و هم خوانندگانش عميق تر شدند.

سال اول رهبری نظام در نامه ای گل آقا را ستود و از آن حمايت کرد. اما در سال دوم نامه ای از دفتر رهبری آمد که:" شماره ويژه نوروز را خواندند، اثری از اسلام و انقلاب در آن نبود. چه اتفاقی افتاده است؟" اين نوشته معنی دار بود. از آن پس صابری تصميم گرفت مجله را حفظ کند و آنرا از سياست دور کند. تيراژ از ۱۶۰ هزار نسخه در هفته به ۶۰ هزار کاهش يافت و در همين حد ادامه يافت. صابری با انتشار ماهنامه و سالنامه و کارهايی ديگر در ساختمان شماره ۸ خيابان الوند بالاتر از ميدان آرژانتين نهادی را ساخت که تا سال ۱۳۸۱ باقی بود.

چرا گل آقا تعطيل شد؟

بايد راوی امانتدار پدری باشم که هميشه کمی از آنچه در او رخ می داد، در چشم ديگران ديده می شد. صابری در سال ۸۱ مجله را خود تعطيل کرد. از سويی از شيوه اصلاح طلبان نوميد بود و از سوی ديگر مطمئن بود که رهبری از او انتظار دارد. از او می خواستند نقشی را بازی کند که نمی خواست.

مدتها بود که تلفن ها و پيغام و پسغام ها از حفاظت اطلاعات دستش می رسيد و اين نگرانش می کرد. همين شد که نشريه را تعطيل کرد. وقتی که نشريه را تعطيل می کرد خيالش از عاقبت خودش راحت شده بود، برای پسرهای کارمند گل آقا زن گرفته بود و دخترها را شوهر داده بود، برايشان ماشينی يا خانه ای خريده بود و خيالش از سرنوشت آنها راحت شده بود. پوپک(دختر صابری) هم حالا ديگر خودش خانه و زندگی داشت.

مثل يک ستاره آمد، به خوانندگانش شادی بخشيد، کار ساخت و زندگی بخشيد و رفت.

 
 
مطالب مرتبط
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران