http://www.bbcpersian.com

18:28 گرينويچ - سه شنبه 18 مه 2004

ايان يانگز
خبرنگار بی بی سی در جشواره کن

نقد فيلم: فارنهايت 11/9

فيلم شديدا سياسی فارنهايت 11/9 اثر مستندساز جنجال آفرين، مايکل مور، روز دوشنبه در جشنواره فيلم کن برای رسانه های جهانی به نمايش درآمد.

شرکت آمريکايی ديزنی از توزيع اين فيلم خودداری کرده است و ساير توزيع کنندگان نيز اشتياقی به توزيع آن نشان نداده اند و اگر ادعای آقای مور را بپذيريم، کاخ سفيد می خواهد مانع اکران اين فيلم شود.

دليل آن اين است که اگر تماشاگران فيلم را به همان صورت که هست بپذيرند، به اين نتيجه خواهند رسيد که جورج بوش يک کلاهبردار و احتمالا رئيس جمهوری فاسد است که به انگيزه های نه چندان اساسی از جمله کينه توزی، حرص و طمع و عطش قدرت به جنگ رفته است.

اما بايد توجه داشت که فيلم را مايکل مور ساخته است و هرچند اين بدان معنی نيست که او اشتباه می گويد، اما بايد آن را با نگاهی نقادانه تماشا کرد.

مايکل مور خواهان اخراج بوش از کاخ سفيد است.

او دقيقا به همين دليل مصمم است فيلم خود را پيش از انتخابات رياست جمهوری ماه نوامبر در سينماها اکران کند.

صحنه های هراس آور

فيلم به کمک مجموعه ای از شواهد محکم، اطلاعات جالب، صحنه های تکان دهنده و همينطور نظريه های سست، به نتيجه گيری می پردازند.

فيلم که با موضوع انتخابات رياست جمهوری سال 2000 آمريکا آغاز می شود سعی دارد اين پندار را در ذهن بنشاند که انتخاباتی که جورج بوش - به لطف 537 رای اضافی نسبت به ال گور در فلوريدا- در آن به پيروزی رسيد کاملا آزادانه و عادلانه نبوده است.

نخستين حلقه آميخته به توطئه زمانی مطرح می شود که آقای مور يکی از کارمندان شبکه خبری فاکس را معرفی می کند که تصميم گرفت جورج بوش را برنده انتخابات فلوريدا بخواند، درحالی که کليه کانال های خبری ال گور را در ايالت فلوريدا برنده اعلام کرده بودند. آقای مور می گويد اين کارمند پسر عموی آقای بوش است.

اين موضوع هرچند کم اهميت ولی جالب است، با اين حال به راحتی نمی توان از آن نتيجه گيری کرد که دسيسه ای خانوادگی برای ربودن انتخابات در کار بوده است.

مايکل مور با سفيد کردن پرده سينما و همزمان پخش صداهای هراس آور از برخورد هواپيماهای مسافربری به برج های دوقلو و صدای فرياد مردم در خيابان های اطراف به حوادث 11 سپتامبر می پردازد.

وی همچنين تصاوير آقای بوش را نشان می دهد که درحالی که ده دقيقه قبل از آن از برخورد هواپيمای دوم به برج ها با خبر شده اما همچنان در يک کلاس درس نشسته و درحال خواندن کتابی کودکان برای دانش آموزان است.

آقای مور گفت که اين صحنه قبلا ديده نشده است زيرا کسی از آموزگاران نپرسيده بود آيا آن را با دوربين دستی فيلمبرداری کرده اند يا خير.

يکی از اتهامات عمده ای که مور مطرح می کند اين است که درحالی که کليه هواپيماهای مسافربری زمين گير شده بودند، بوش اجازه داد 24 نفر از اعضای خانواده بن لادن در روزهای پس از آن حوادث با هواپيما از آمريکا خارج شوند.

او برای اثبات ادعای خود سندی را که ظاهرا از اين افراد نام می برد نشان می دهد. وی اين فهرست را مبنای کشف روابط ميان خانواده بوش و دودمان بن لادن قرار می دهد.

غيرقابل اثبات

آقای مور می گويد اين روابط به روزگار خدمت جورج بوش در ارتش بازمی گردد و اسنادی نظامی را علنی می کند که ظاهرا مدعی است رئيس جمهور آينده در گارد ملی هوايی تگزاس در کنار مردی که ادعا می شود بعدا به فروش هواپيما به يکی از برادران بن لادن پرداخت، خدمت می کرده است.

زمانی که جورج بوش می کوشيد به غول نفتی تگزاس بدل شود، همين مرد از سوی خانواده بن لادن برای سرمايه گذاری در تگزاس استخدام شد و به گفته فيلم، او به نوبه خود در شرکت نفتی بوش سرمايه گذاری کرد.

مور ادعا می کند که چهره های برجسته خاندان سعودی در شرکت های بی رونق بوش سرمايه گذاری کردند تا به پدر او که آن زمان رئيس جمهور بود دسترسی يابند.

اما به استثنای مدارک نظامی، برای تصديق پيوندهايی که مور ادعا می کند ميان آنها وجود دارد شواهد اندکی موجود است.

فيلم نتيجه گيری می کند که آن دسته از شرکت های نفتی و اسلحه سازی که سعودی ها در آن سرمايه گذاری کرده اند و خانواده بوش و محفل داخلی آن دارای منافعی در آن هستند، از وقايع بعد از 11 سپتامبر بهره برده اند.

فيلم با پخش قطعاتی از سخنان ريچارد کلارک، رئيس سابق برنامه مبارزه آمريکا با تروريسم، که می گويد بوش چگونه به سرعت در پی کشف ارتباطی ميان عراق و حملات 11 سپتامبر برآمد، به موضوع افغانستان و عراق می پردازد.

بخش مربوط به افغانستان، که از جمله تصويری از سايت خبری بی بی سی را نشان می دهد، چنين ادعا می کند که اقدام نظامی در آن کشور در واقع با انگيزه تلاش برای احداث يک خط لوله گاز در افغانستان بود.

اما بخش مربوط به عراق که حاوی گفتگو با سربازان آمريکايی، تصاويری از رنج غيرنظاميان و اظهارات شديدا تکان دهنده والدينی است که فرزندانشان در جنگ کشته شده اند، مايه دارتر است و جهت فيلم را تغيير می دهد.

فيلم حاوی صحنه هايی از سوزاندن اجساد سربازان آمريکايی، کشيدن اجساد در پشت خودروها و آويزان کردن آنها از پل ها و تيرهای چراغ برق است. همچنين صحنه هايی که ادعا می شود سربازان آمريکايی را درحال بدرفتاری با زندانيان عراقی نشان می دهد در اين بخش گنجانده شده است.

گفتگوهای احساسی

در همين حال، دوربين ماموران کارگزينی ارتش را درحالی که سعی دارند جوانان را در شهر فقيرنشين فلينت در ميشيگان، زادگاه مايکل مور، به استخدام ارتش درآورند دنبال می کند.

مور به واشنگتن رفت تا اعضای کنگره را قانع کند فرزندان خود را به عراق بفرستند و به گفته او تنها پسر يکی از نمايندگان کنگره هم اکنون در عراق است.

مور بر خلاف آثار قبلی اش، در اين فيلم کمتر ظاهر می شود و بخش اعظم گپ و گفت ها را به سياستمداران، سربازان، والدين، کارشناسان و افراد گوناگون ديگری می سپارد.

اين فيلم بصورت بسيار گزينشی تدوين شده است، اما داستان آن کاملا يک طرفه نيست. برای مثال سربازانی در عراق هستند که به ماموريت خود اعتقاد دارند، درحالی که عده ای ديگر می گويند سرخورده شده اند.

اما نتيجه گيری های فيلم، درست يا غلط، و گفتگوهای شديدا احساسی با والدينی که فرزندانشان را از دست داده اند و همچنين با سربازان مجروح، شديدا بر مخاطبان سراسر جهان تاثير خواهد گذاشت.