BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 14:40 گرينويچ - شنبه 25 سپتامبر 2004
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
تصوير مسلمانان در سينمای امروز بريتانيا
 

 
 
صحنه ای از فيلم ياسمين
صحنه ای از فيلم ياسمين
پخش تلويزيونی فيلم شبکه هامبورگ از کانال چهار و اکران عمومی فيلم يک بوسه عاشقانه ساخته کن لوچ پس از نمايش موفقيت آميز آن در جشنواره های کن، برلين و ادينبورگ و همينطور نمايش فيلم ياسمين ساخته کنی گلنان در جشنواره ادينبورگ همه دال بر اين نکته اند که سينمای بريتانيا، در رويکرد تازه خود، توجه خاصی به موقعيت اقليت های مذهبی، نژادی و قومی، خصوصا آسيايی های مسلمان در جامعه امروز بريتانيا نشان داده است.

اين رويکرد بخصوص پس از حوادث يازده سپتامبر و رويدادهای متعاقب آن و شدت گرفتن فعاليت های تروريستی گروه های اسلامی تندرو بسيار محسوس بوده است.

يکی از مهمترين ويژگی های اين فيلم ها، پرداختن به بحران و کابوس ناشی از حوادث پس از يازده سپتامبر در ميان مسلمانان بريتانيا و تاثير اين بحران بر زندگی و کار آنان است.

به طور کلی دو نوع گرايش عمده را در فيلم های جديد انگليسی که بر مبنای اين موضوع ساخته شده اند می توان تشخيص داد: فيلم هايی که با يک پيشداوری و قطعيت در مورد گروه هايی از مسلمانان در جوامع غربی (در اين مورد خاص جامعه بريتانيا) که به بهانه جهاد اسلامی، مبارزه با کفر و غرب ستيزی درگير عمليات تروريستی و انتحاری، انفجارها و کشتارهای دسته جمعی شهروندان بی گناه اين جوامع اند، ساخته می شوند (مثل شبکه هامبورگ) و فيلم هايی که با ديدی رئاليستی و جامعه شناختی به بررسی و تحليل شرايط و موقعيت اقليت های مسلمان و تاثير تنش ها و بحران های سياسی خصوصا بحران های ناشی از حوادث پس از يازده سپتامبر بر زندگی آنها می پردازند (فيلم هائی چون يک بوسه عاشقانه ساخته کن لوچ و ياسمين ساخته کنی گلنان).

صحنه ای از فيلم ياسمين

در فيلم های دسته اول که به نوعی گرايش غالب در اين زمينه محسوب می شود، فيلمساز سعی دارد با استفاده از شگردهای مستند سازی مثل دوربين سوبژکتيو، تصاوير سياه و سفيد که با دوربين روی دست گرفته شده، نماهای بازسازی شده با کيفيت دوربين های CCTV مستقر در فرودگاه ها و خيابانها و يا ارجاع به تيترهای خبری روزنامه ها و آوردن ميان نويس (caption) لابلای تصاوير به کارش سنديت بخشيده و به بيننده اينگونه القا کند که دارد فيلمی واقعی(factual) از ماجرايی واقعی با آدم هايی واقعی می بيند که در چند و چون آن شکی وجود ندارد چرا که او فيلم خود را بر اساس اسناد و مدارک معتبر و خدشه ناپذيری ساخته است که سرويس های اطلاعاتی و امنيتی بريتانيا و آمريکا در اختيار او گذاشته اند.

اما گرايش دوم مربوط به فيلمسازانی است که اصولا با ديدی واقع بينانه و انسان گرايانه به مسلمانان جامعه خود نگريسته و برداشت و تحليل دقيقی از وضعيت آنان در فيلم های خود داشته اند. مسلمانانی که در فيلم های اين دسته از فيلمسازان تصوير شده اند مردمی عادی اند که اگرچه باورها، اعتقادات و تعصبات مذهبی و قومی خود را دارند اما هيچ ارتباطی با شبکه ترور اسلامی ندارند. هرچند فشارها، تحقير ها و رفتار خشونت آميز و نژاد پرستانه جامعه ميزبان می تواند تخم نفرت، کينه و غرب ستيزی را در دلهای آنها بکارد و آنها را به سمت خشونت و انتقام و همدلی با گروه های تندرو اسلامی سوق دهد.

در اينجا دو فيلم شبکه هامبورگ و ياسمين به عنوان دو نمونه شاخص از اين دو گرايش مورد بررسی قرار می گيرد.

شبکه هامبورگ (Hamburg Cell)

صحنه ای از فيلم شبکه هامبورگ

شبکه هامبورگ ساخته آنتونيا برد، فيلمی مستند داستانی (Docu-Drama) است که بر اساس حادثه يازده سپتامبر 2001 و عمليات گروه القاعده در آمريکا ساخته شده است. در واقع فيلمساز، از طريق دراماتيزه کردن اين حادثه، خواسته است انگيزه های سياسی، مذهبی و ايدئولوژيک عوامل مسبب اين فاحعه را بررسی نمايد.

فيلم به طور مشخص بر زندگی" زياد جراه" دانشجوی لبنانی که در هامبورگ تحصيل می کند، متمرکز شده است و سير تحول او را از يک دانشجوی غيرمذهبی به يک مسلمان متعصب نشان می دهد.

"زياد" که از خانواده ای مرفه و مسلمان است، در ابتدا رفتاری غيرمذهبی و سبک زندگی کاملا غربی دارد. ريش اش را می تراشد، مشروب می خورد و با دوست دخترش به کافه و بار می رود، اما به تدريج تحت تاثير تبليغات شبکه القاعده در هامبورگ قرار می گيرد و جذب گروه آنها می شود.

او به تدريج از گذشته خود جدا شده و سبک زندگی غربی را کنار گذاشته و راه و روش ديگری در پيش می گيرد. ريش می گذارد و نماز می خواند، از مشروب خوردن دست می کشد و دوست دخترش را وادار می کند که حجاب اسلامی داشته باشد. در پايان فيلم، او يکی از همان کسانی است که در عمليات انتحاری القاعده در نيويورک شرکت کرده و با هواپيما به برج مرکز تجاری آمريکا می کوبد.

اگرچه فيلم، ساختار دراماتيک درست و محکمی دارد و همه عوامل و عناصر را به دقت کنار هم می چيند تا به حادثه يازده سپتامبر منجر شود اما همانگونه که قبلا گفته شد، اساسا متکی بر پيش فرض هايی است که فيلمساز از قبل در ذهن دارد و در جهت اثبات آنها پيش می رود. به اعتباری، روايت او از حادثه يازده سپتامبر، مطابق روايت رسمی نهاد های دولتی آمريکا و رسانه های گروهی وابسته به آن است.

آنتونيا برد، سازنده فيلم مشهور و جنجالی کشيش (The Priest )، اين فيلم را نخستين تجربه مستند داستانی خود می داند و در باره آن می گويد:

"برای ساختن اين فيلم، تحقيقات زيادی به عمل آورديم. ما موضوع بسيار مشکلی را باز سازی می کرديم و بايد علائق تماشاگر را در نظر می گرفتيم."

این درست است که فیلمساز، درباره انگیزه های ایدیولوژیک گروه های بنیادگرای اسلامی و فرهنگ و آداب آنها تحقیقات وسیعی به عمل آورده و سعی کرده زمینه های اعتقادی و ایمانی عملیات انتحاری و تروریستی و شیوه سربازگیری گروه القاعده را در کشورهای غربی به تصویر درآورد، اما تحلیل و نتیجه گیری نهایی او برمبنای داده ها و اطلاعاتی است که از سوی منابع رسمی و سرویس های امنیتی آمریکا دراختیار او قرارگرفته است .

به علاوه صحنه ای در فیلم وجود دارد که نشان می دهد علیرغم تحقیقاتی که فیلمساز درباره اعتقادات اسلامی تروریست ها انجام داده، نتوانسته شناخت درستی از باورهای آنان به دست آورد. به عنوان مثال در صحنه ای از فیلم یکی از تروریست ها، خوابی را که در باره بهشت و حوریان بهشتی دیده است برای عطا توصیف می کند. اما آنچه که او تعریف می کند ارتباط چندانی با تعبیر قرآنی از مفهوم بهشت و حوریان بهشتی ندارد بلکه بیشتر روایتی غربی و هالیوودی از این موضوع است . تصاویر دختران بیکینی پوش کنار ساحل فلوریدا که فیلمساز در تفسیر این خواب می آورد تاییدی است بر اين ادعا.

فیلم، دو راه در مقابل شخصيت اصلی خود، "زياد" می گذارد. یا غيرمذهبی باشد و ارزش ها، فرهنگ و راه و روش زندگی غربی را بپذیرد یا مسلمان باشد و حرف از جهاد و شهادت بزند، جامعه غرب را کافر بداند و خواهان نابودی آن باشد. غربی که به نظر آنها "مظهر ماتریالیسم، پول و فساد است و خدا در آن فراموش شده است."

فیلمساز هیچ راه دیگری نشان نمی دهد؟ اما آیا راه دیگری هست ؟

یاسمين (Yasemin)

ياسمين در فيلم ياسمين

یاسمین ساخته کنی گلنان نمونه ای از گرایش دوم در این زمینه است و تصویر دیگری از مسلمانان در جامعه امروز بریتانیا ارائه می کند.

فیلم به بررسی تنش های نژادی و مذهبی درشمال انگلستان (یورکشایر) می پردازد. فیلمساز در این باره می گوید: " یک جنگ نامرئی در بریتانیا در حال وقوع است. شرایط مسلمانان کشور ما، درست مثل شرایط ایرلندی ها در دهه هفتاد و هشتاد است. گناهکاری مگر اینکه ثابت شود بی گناهی. هر فردی مجرم است تا زمانی که خلاف آن ثابت شود."

این تم اصلی فیلم یاسمین است. هر آسیایی مسلمانی از دید سرویس های امنیتی بریتانیا، تروریست به حساب می آید تا زمانی که ثابت شود بی گناه است. یاسمین یک زن مسلمان مدرن است که از هویت اسلامی اش خجالت می کشد. چرا که او در جامعه ای زندگی می کند که با یک زن مسلمان با حجاب مشکل دارد.

او نیز همانند "زیاد" شخصیت فیلم شبکه شبکه هامبورگ ، میان یک زن مدرن غربی بودن و یک زن مسلمان معتقد به شریعت و ارزش های اسلامی گیر کرده است. او متعلق به یک خانواده سنتی و مذهبی پاکستانی است که حتی شوهر او را که آدم بی سواد و ساده لوحی است، از پاکستان برای او آورده اند و یاسمین حتی از دیدن او نیز اکراه دارد.

شوهر نیمه دیوانه، " فیصل"، با ظاهری پریشان که او را نیز از ریشه اش کنده و به این سوی جهان پرتاب کرده اند، به شدت احساس تنهایی و از خود بیگانگی می کند.

شروع فیلم بسیار غافلگیر کننده است. ابتدا صدای اذان را بر روی تصاویری از شهر و عده ای از نمازگزاران در حال عبادت در مسجدی می شنویم و ناگهان صحنه قطع می شود به یاسمین که در گوشه ای خارج از شهر، اتومبیلش را پارک کرده و مانتو و مقنعه اش را در گوشه ای خلوت از تن درآورده و شلوار جین و تی شرت می پوشد. (این عمل او چند بار در طول فیلم تکرار می شود.)

پدر ياسمين

ياسمين برای حفظ شغلش ناگزیر است روسری از سر بردارد و به سبک یک زن غربی لباس بپوشد. او دچار یک تناقض و دوگانگی فکری و رفتاری وحشتناک و ویران کننده ای است که او را به شدت آسیب پذیر ساخته است. پدر یاسمین مسلمانی معتقد و متولی یک مسجد است و برادر کوچکش نیز موذن مسجد.

با وقوع حادثه یازده سپتامبر، فشار بر اقلیت مسلمان بریتانیا شدت می گیرد. یاسمین که تاکنون خود را جزئی از جامعه بریتانیا فرض می کرده است، همه جا مورد تحقیر و توهین قرار می گیرد.

در محل کارش، عکس او را که به صورت آگهی بر روی دیوار نصب شده، دست کاری کرده و به صورت عکس بن لادن در می آورند و یا بر روی شیشه اتومبیل او کلمه توهین آمیز “PAKI” را می نویسند. پلیس ضد تروریست به خانه آنها ریخته و شوهرش را به اتهام واهی همدستی با تروریست ها دستگیر و به زندان می افکند.

در اینجاست که یاسمین برای نخستین بار با او همدردی نشان داده و برای نجات او وارد عمل می شود. پدر یاسمین با فعالیت گروه های مسلمان تندرو در مسجد مخالف است و آنها را از مسجد می راند و اعلامیه هایشان را دور می ریزد اما برادر کوچک یاسمین که احساس می کند به شدت تحقیر شده است، حس خشم و نفرت در وجودش شعله می کشد و او را به سمت کینه جویی و انتقام می کشاند. به همین منظور با گروه های تندرو مسلمان ارتباط برقرار کرده و به دنبال ایده های آنها می رود.

فیلم به خوبی تاثیر حوادث پس از یازده سپتامبر را بر زندگی خانواده یاسمین دنبال کرده و نشان می دهد چگونه یک خانواده سنتی مسلمان در دل یک جامعه مدرن آسیب پذیر شده و شالوده آن فرو می ریزد. برادر یاسمین به خشونت و ترور کشیده شده و به تندروهای اسلامی در افغانستان ملحق می شود و پدر که درمانده و تنها باقی مانده، نوار اذان را در ضبط صوت مسجد می گذارد و مسلمانان را به انجام عمل خیر فرا می خواند: حی علی خیرالعمل .

فیلم یاسمین در عین حال که به مسئله هویت قومی و مذهبی در جامعه بریتانیا توجه کرده و قوانین حقوقی و شهروندی در این جامعه را مورد پرسش قرار می دهد اما تاکید اصلی آن بر اسلاموفوبیا (ترس از اسلام گرایی ) است.

فیلم نشان می دهد که چگونه می توان یک شهروند بریتانیایی بود و در عین حال یک آسیایی مسلمان باقی ماند. ياسمين در ماه اکتبر در فستيوال فيلم لندن به نمايش در خواهد آمد.

 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران