BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 16:11 گرينويچ - سه شنبه 14 دسامبر 2004 - 24 آذر 1383
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
تعطيل تئاتر پارس؛ پايان لاله زار
 

 
 
لاله زار
تئاتر نصر هم مانند تئاتر پارس از يادگارهای لاله زار قديم بود که آن هم چندی پيش بسته شد.( عکسها از خبرگزاری ميراث فرهنگی)

با بسته شدن تئاتر پارس، خيابان لاله زار تهران آخرين نشانه از دورانی را که مرکز هنر و تجدد کشور بود از دست داد و ديگر لاله زاری نماند.

بسته شدن تئاتر پارس که بعد از تعطيل تئاترهای دهقان و نصر و بسته شدن هتلها و کافه رستوران ها و فروشگاه های بزرگ لاله زار به سرنوشت آنها دچار شد به نوشته روزنامه های دوشنبه تهران واکنش غمگنانه جمعی از هنرمندان را برانگيخته و چند تشکل را به صدور بيانيه واداشته است.

تئاتر پارس که در زمان انقلاب ساختمان آن مصادره و تحويل سازمان تبليغات اسلامی داده شده بود، از سالها پيش نيمه جانی داشت تا آخرين بار که نمايشنامه لبخند به کارگردانی جعفر رازپوش را به صحنه برد که هر ماه دو اجرا داشت اما ماههای آخر از نظر مالی به تنگنا افتاد و از اول اين هفته بسته شد.

وقتی ناصرالدين شاه از دومين سفر به اروپا برگشت، به دستور وی خيابانی در وسط باغ خالصه ای داير شد که از غرب به خيابان علاء الدوله ( فردوسی بعدی) و از شرق تا فيلخانه سلطنتی می رسيد و نيمکت هايی در اطرافش نصب شد تا به گفته شاه بدل شانزه ليزه پاريس باشد.

اين اولين خيابان بود که به ضرورت خيابان کشيده شد و نه به نام اصناف ساکن آن ( مانند صابون پزخانه، مرده شورخانه، درخونگاه، قصابخانه) و نه به نام نامداران ساکن آن (اميريه، احتشاميه، فرمانيه، پل اميربهادر، امين حضور، ميرزا محمود وزير) بلکه چون باغچه هايی در ميان داشت که گل در آن کاشته شده بود "لاله زار" نام گرفت.

بعد از جنگ جهانی اول اين خيابان با تراموايی برقی که در آن می گذشت تفرجگاه متجددين و خارجيان مقيم تهران شد.

لاله زار؛ شانزه ليزه تهران

تا شروع سلطنت رضاشاه لاله زار تنها خيابان متجدد در سراسر کشور بود
گراند هتل و نخستين فروشگاه بزرگ به سبک اروپائی (پيرايش و بعد ها جنرال مد) ساخته شدند. کافه هايی که ابتدا بستنی و قهوه می فروختند و سينماهايی که برای اولين بار در تهران از روی نقشه های خارجی ساخته شدند در اين خيابان جا گرفت، و دو تئاتری که تنها سالنهای مجهز تئاتر کشور بودند.

به نوشته جعفر شهری در کتاب تهران قديم "عشقی و عارف بهترين کارهای خود را در سالن گراند هتل لاله زار به صحنه بردند و خانم های شوخ و شنگ با لباس های اروپايی و پسران رعنا سر شبها رو به آن می آوردند و شيک پوش ترين مردان و آلامدترين زنان را می شد در آن خيابان ديد."

تا شروع سلطنت رضاشاه لاله زار تنها خيابان متجدد در سراسر کشور بود، خيابانی که در جنوب به ميدان توپخانه منتهی می شد که در دوران قاجار جشن های معدود سالانه با آتش بازی ها در آنجا برپا می شد و هم محل برگزاری گاردن پارتی و مراسم سالگردهای سلطنتی بود.

شمال لاله زار به خيابان شنی باريکی می رسيد که سفارتخانه های بريتانيا و روسيه و ترکيه را با تراموايی به عمارت بهارستان منتهی می کرد و بالاتر از آن بيابان بود.

در شروع سلطنت رضا شاه و دوران شهرداری تيمسار بوذرجمهری لاله زار امتداد يافت و لاله زار نو شکل گرفت که در ميانه اش چهارراهی به نام مسيو کنت، اولين رئيس پليس ايران را در خود داشت و بسياری از رجال قاجار در آنجا خانه های بزرگ داشتند و مظفر فيروز نوه فرمانفرما که از تحصيل در اروپا بازگشت در همانجا اولين پاساژ به سبک فرنگی را داير کرد و اولين سينمای روباز مجهز نيز در همانجا بود که به سرعت بوتيک هائی با اجناس خارجی و مغازه های مد را در خود جا داد.

مرکز هنر و تجدد کشور

اکنون بخش اعظم لاله زار را صنف فروشندگان لوازم برقی در اختياردارند

بعد از اشغال ايران توسط متفقين و سقوط رضاشاه، لاله زار که غروبها صد اتومبيل موجود در تهران در آن مانور می دادند و خود را به رخ می کشيدند، سرنوشتی مانند خيابانهای "شانزه ليزه" پاريس و "باند استريت" لندن پيدا کرد و ازدحام در آن نشان می داد که طبقه متجدد فزونی گرفته است.

در حالی که خيابان اسلامبول و مخبرالدوله و شاه آباد محل هميشگی تظاهرات و گردهمايی های سياسی بود اما سياست از طريق هنر به لاله زار هم سر کشيد.

اگر عبدالحسين نوشين و هنرمندان توده ای نمايش های به ياد ماندنی مانند "بادبزن خانم ويندرمير"، "مادام باترفلای" و "باغ آلبالو" را در تئاترهای لاله زار به صحنه بردند، احمد دهقان هم به کمک دربار و احزاب راست تئاتر پر رونق خود را ساخت و کسی مانند احمد قوام اگر به تماشای نمايشنامه "ويس و رامين" در تئاتر دهقان می رفت، خواهران شاه خود را از لذت ديدار نمايش "رستم و سهراب" نوشين محروم نمی داشتند و با همه نگرانی ها به آن جا می رفتند تا هنرمندی لرتا (همسر نوشين) را تماشا کنند، در ميان اين دو گروه روشنفکر، صادقپور هم تائير مردمی داشت که از آن نمايش های روشفکرانه و جدی پرفروش تر بود.

لاله زار گرچه باغ و باغچه های خود را با زياد شدن جمعيت و ماشين از دست داد اما به سروده رهی معيری "لاله رو زار" شد مگر نه که قمر الملوک وزيری و ملوک ضرابی و لرتا اولين زنانی که در ايران بر سن رفتند در همانجا هنر خود را عرضه می کردند، و تئاترهای تاريخی و موزيکال خريدار فراوان داشت به ويژه که تا مدتی صرف مشروب و غدا هم در لژها ممکن بود.

در همين دوره است که گروه های مذهبی هم که لاله زار را در اختيار چپ و راست های لائيک ديدند وارد کار شدند و در حد فاصل لاله زار کهنه و نو، مسجد هدايت ( وقفی خانواده مخبرالدوله ) را گرفتند و اولين آخوند متجدد سياسی، محمود طالقانی در همان جا خطابه های مشهور خود را کرد که بر پای منبر او سياسيون عصر از سردار فاخر حکمت، مظفر بقائی و حسين مکی تا مهندس بازرگان و دکتر سحابی می نشستند و کاری به کافه های اطراف و اولين کاباره های تهران که درکوچه ملی لاله زار مشغول به کار شده بود نداشتند گرچه آن ها نيز در روزهای سوگواری محرم و رمضان تعطيل می شدند.

امواج انقلاب ايران، در بلوار شاهرضا (خيابان انقلاب فعلی) و اطراف دانشگاه تهران جاری بود و يکی از سينماهای لاله زار هم در آتش سوخت، در حالیکه از فروشگاه های "پيرايش" و "جنرال مد" هم اثری نمانده و مشابه هر کدام دهها در گوشه و کنار شهر بزرگ برپا شده بود.

خانه های بزرگ اتابک و باغ های متعلق به اشراف قاجار به اين ترتيب کم کم از لاله زار رفتند و جز مجموعه مسکونی خانواده اتحاديه ( که سريال مشهور دايی جان ناپلئون در آنجا فيلمبرداری شد) از آن ها باقی نماند و خياطخانه های شيک و آرايشگران مشهور، دفاتر روزنامه ها، تجارتخانه ها در طبقات بالای مغازه های سه طبقه لاله زار جا داشتند اما نادر نادر پور شاعر با خانه ای که محفل جوانان هنرمند و سياسی بود، تا آخر در لاله زار ماند.

بعد از ۲۸ مرداد چندان که احمد دهقان کشته شده بود، عبدالحسين نوشين، حسين خيرخواه و صادق شباويز همراه سران حزب توده به شوروی پناه برده بودند. امام جمعه مسجد هدايت هم به زندان رفت، شور و شر آزادی های سياسی تعطيل شد و سينماهايی که فيلم های آمريکايی را نشان می دادند حاکم بر لاله زار شدند و کاباره هايی که محمد کريم ارباب در کوچه ملی آنها را "پدرخوانده " بود. اما شهر رشد هشت پائی يافته بود و انحصار هنر و تجدد از لاله زار گرفته می شد.

امواج انقلاب ايران، در بلوار شاهرضا (خيابان انقلاب فعلی) و اطراف دانشگاه تهران جاری بود و يکی از سينماهای لاله زار هم در آتش سوخت، در حالیکه از فروشگاه های "پيرايش" و "جنرال مد" هم اثری نمانده و مشابه هر کدام دهها در گوشه و کنار شهر بزرگ برپا شده بود.

اين امواج حتی به خيابان های منتهی به بهارستان( محل برگزاری ميتينگ های تا ۲۸ مرداد) هم عنايتی نداشت. اما با پيروزی انقلاب کاباره ها مصادره و سينماها بيشترشان بسته و تئاتر ها درشکسته و بعد به سازمان تبليغات اسلامی تحويل داده شد. اما امام جمعه مسجد هدايت، آيت الله طالقانی امام جمعه تهران شد.

اينک موسفيدهای تئاتر و نمايش ايران مانند علی نصيريان، عزت الله انتظامی و مرتضی احمدی که نخستين هنرهای خود را در لاله زار عرضه کردند، با تاسف از تعطيل تئاتر پارس ياد می کنند و حسرت روزهای رونق هنر نمايشی آن خيابان را می خورند که هر کس برای سليقه خود در آن چيزی می يافت.

انبار ببراز خان و آرشيو گرانقدر اصغر بيچاره عکاس پير، خدمتگزاران قديمی صحنه های تئاتر و نمايش در خود يادگارانی دارد از زمانی که در اولين برخورد جامعه شهری ايران با تجدد و هنر مدرن و روزگاری که دهها نفر در تئاتر پارس به غصه رستم در مرگ سهراب می گريستند و به حکايت نادر شاه با بازی نصرت الله محتشم و هوشنگ سارنگ، مغرور تاريخ خود می شدند و به شادی سازی اصغر تفکری ( مشهور به اليور هاردی ايرانی) ريسه می رفتند و با ريتم آرشين مالالان تن می جنباندند.

روزنامه های تهران نوشته اند که تئاتر پارس با " لبخند" بسته شد آن هم به زمانی که لاله زار را تمامی صنف فروشندگان لوازم برقی در اختيار گرفته اند، انگار نه اينجا، همانجاست که نادر نادر پور که پنج سال پيش در لس آنجلس و حسرت خانه لاله زاری پدر درگذشت، چهل و پنج سال پيش در يک پائيز سروده بود:

هر صبح چون زبان تر و خشگ برگ ها
از نيش ناگهانی زنبور آفتاب
آماس می کند
تهران چو کرم پير
در پيله ای تنيده ز ابريشم غبار
دردی نهفته در دلش
احساس می کند

 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران