BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 15:05 گرينويچ - سه شنبه 03 مه 2005
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
گزارشی از جلسه نمايش تعزيه ساخته عباس کيارستمی در لندن
 

 
 
نمايی از فيلم تعزيه ساخته عباس کيارستمی
نمايی از فيلم تعزيه ساخته عباس کيارستمی
در ادامه مجموعه برنامه هايی که برای معرفی و بررسی آثار عباس کيارستمی در لندن برپا شده است، روز یکشنبه اول ماه مه فيلم "تعزيه" ساخته کيارستمی در موزه ويکتوريا و آلبرت به نمایش درآمد.

اين فيلم در واقع ترکيبی از سه فيلم مجزا بود که در ارتباط با هم اجرايی از تعزيه را برروی سه پرده مختلف نشان می داد. پرده کوچکی که در وسط قرار گرفته بود به نمايش تعزيه اختصاص داشت و پرده های بزرگ که در دوطرف چپ و راست پرده کوچک واقع شده بودند، هر کدام واکنش تماشاگران زن و مرد را جداگانه نمايش می دادند.

در ابتدای نمايش، ميدان خالی اجرای تعزيه را در نمای دور از زاويه بالا می بينیم که موسيقی تعزيه بر روی آن پخش می شود. بر پرده های کناری شاهد ورود تدريجی تماشاگران به ميدان و نشستن آنها بر روی سکوها هستيم.

تماشاگران که اقشار سنی مختلف از طفل شيرخوار گرفته تا سالمندان را در بر می گيرد، همه خوشحال و خندان اند چرا که هنوز هيچ نشانه ای از اجرای يک نمايش تراژيک و فاجعه بار پر از خشونت و خونريزی ديده نمی شود.

ابتدا گفتار متن کوتاهی به زبان انگليسی درباره معرفی تعزيه و گذشته تاريخی و مذهبی آن در چند دقيقه پخش می شود. گفتاری که اطلاعات بسيار اندکی در باره تعزيه و ريشه های تاريخی و اسطوره ای آن به تماشاگر می دهد. آنگاه گفتار قطع شده و تعزيه در ميانه ميدان شروع می شود.

شخصيت های تعزيه يکايک وارد صحنه شده و در حاليکه ميکروفون در دست دارند، هر کدام با لحن های مختلف از لحن حماسی و رزمی (لحن اشقیاء) گرفته تا لحن نوحه و پرسوز و گداز (لحن اولیاء) اشعاری را می خوانند که در عین حال که داستان تراژيک کربلا و سرنوشت اندوهبار امام حسين و ياران او را روایت می کند، کيفيت نمايشی نیز داشته و به تقابل دو نيروی خير و شر می پردازد.

نمايش خيلی کند پيش می رود و زمان نسبتا زيادی می برد تا به صحنه های اوج و بحرانی خود برسد. اين يکی از خصوصیات تعزيه است که اصولا نمايشی طولانی است و اجرای برخی از نسخه های آن گاهی از صبح تا عصر طول می کشد. در اين اجرا نیز کيارستمی تعزيه ای را که هفت ساعت طول کشيده است بر روی ميز تدوين کوتاه کرده و به 70 دقيقه رسانده است.

به تدریج با شهادت علی اصغر و به دنبال آن فرياد "هل من ناصرا ينصرنی" که امام حسين سر می دهد، نمايش به لحظه های بحرانی خود می رسد و همزمان می بينيم که عکس العمل تماشاگران نيز تغيير کرده است. زنها اشک می ريزند و مردها بر سر و سينه می زنند و با صحنه دم می گيرند.

در تعزيه بازيگران زن و مرد همديگر را آزادانه و بدون پروا از قيد و بند سانسور در آغوش می کشند. چرا که تعزيه با اين تمهيد در واقع برمحدوديت و اجباری که در مورد عدم تماس فيزيکی بازيگران زن و مرد در نمايش و سينمای ايران وجود دارد غلبه کرده است. آنها حتی می توانند همديگر را ببوسند و اين در تعزيه غافلگيرکننده است.

تماشاگران آنقدر در نمایش فاجعه ای که در ميدان در برابر چشمان آنان روی می دهد غرق شده اند و تحت تاثير قرار گرفته اند که حضور مزاحم و ناراحت کننده دوربين ها را احساس نمی کنند و بی پروا احساسات خود را بروز می دهند و این همان چيزی است که کيارستمی در اين اجرا به دنبال آن بوده است.

گفتگو

احمد کريمی حکاک و عباس کيارستمی - عکسهای جلسه گفتگو از پرويز جاهد

در گفتگويی که پس از پايان نمايش بين کيارستمی، احمد کریمی حکاک پژوهشگر و استاد دانشگاه مریلند آمريکا و جف اندرو منتقد فيلم انگليسی و دبير بخش سينمایی مجله تایم اوت لندن در گرفت، کيارستمی تاييد کرد که در اين کار برای او بيش از هرچيز واکنش تماشاگران تعزيه مهم بوده و او بيشتر به رابطه تماشاگر و اجرای تعزيه فکر کرده است.

در ابتدای گفتگو احمد کريمی حکاک طی مقدمه ای که با شرح خاطراتی طنزآميز از تماشای تعزيه در دوران کودکی او همراه بود، شيعه و ايرانيت را به عنوان دو بخش جدايی ناپذير فرهنگ ايرانی مطرح کرد و تعزيه را نيز بخشی از فرهنگ ايرانی دانست.

آنگاه کيارستمی در پاسخ به اين سئوال او که چرا و چگونه جذب تعزيه شد، گفت: "وقتی فيلم طعم گيلاس در رم به نمايش در آمد درباره صحنه آخر فيلم از من سوال شد که آيا تحت تاثير برشت و تکنيک فاصله گذاری او بودم و من گفتم خير تحت تاثير تعزيه این صحنه را ساختم و مدير فستیوال رم از من خواست که درباره تعزيه بيشتر توضيح بدهم و اين انگيزه ای شد برای اينکه من ویديویی از تعزيه تهیه کنم و برای او بفرستم."

پس از آن کيارستمی به اهميت ديالوگ و شعرهای تعزيه اشاره کرد و گفت که مفهوم بسياری از اين شعرها با يک بار شنيدن دريافت نمی شود و او خود پس از چندين بار گوش کردن توانسته است دريابد که در برخی از اشعار تعزیه، مثلا شمر در دو مصرع، یک بار نقش دوست حسين را بازی می کند و در مصرع ديگردر نقش دشمن حسين ظاهر می شود و اين خصوصيت، زيبايی فوق العاده ای به تعزيه بخشيده است.

در ادامه کيارستمی گفت که خود را کارگردان اين کار نمی داند و سعی کرده که با موضوع فاصله گذاری کند و هنگامی که به صحنه رفته ديده که تعزيه سوژه او نيست بلکه سوژه او تماشاگران تعزيه اند.

احمد کريمی حکاک

او اين کار را فرصت خوبی دانست برای اينکه بفهمد کجا و درميان چه کسانی زندگی می کند. وی افزود که خود از ميان اين طبقه از تماشاگران برخاسته ولی درباره آنها هيچ قضاوت نمی کند.

در واقع رابطه عميق و تنگاتنگی که بين اجرای تعزيه و تماشاگران آن وجود دارد در اين کار مد نظر کيارستمی بوده است. تماشاگر تعزيه تماشاگر معمولی تئاترنیست. بلکه او با گريستن، سينه زدن، لعنت فرستادن، دعا کردن، تبرک جستن و شفا خواستن در اجرای نمايش مشارکت می کند.

اگرچه ما همه جنبه های اين مشارکت فعال تماشاگر را در کار کيارستمی نمی بينيم. تعزيه، نمايشی بسيار غنی و پيچيده است که می توان و بايد آن را از جنبه های مختلف نمايشی، اسطوره شناسی، نمادگرائی، مذهبی و تاريخی مورد مطالعه و بررسی قرار داد. بعلاوه لازم است که موانع رشد تعزيه در ايران و سقوط کيفی و زيبائی شناختی آن خصوصا در سالهای ممنوعيت آن پس از روی کار آمدن رضا شاه مورد تحليل قرار گيرد.

کاری که تا حد زيادی در "نمايش در ايران" اثر پژوهشی بهرام بيضائی يعنی انجام شده است. از اين زاويه فيلم کيارستمی شناخت عميق و گسترده ای از تعزيه به تماشاگر غربی نمی دهد و پرسش های بی شماری در ذهن او ايجاد می کند. اگرچه کيارستمی خود نيز معترف است که چنين ادعا و قصدی نداشته است.

وی در پاسخ به سوال جف اندرو که پرسيد چرا تصمیم گرفتيد اين فيلم را به دنيای غرب نشان دهيد گفت: "ابتدا چنين قصدی نداشتم ولی الان هيچ بدم نمی آید که نگاه کنند."

او برخورد تماشاگران اروپايی پس از ديدن نمايش تعزيه در ايتاليا را بسيار متفاوت دانست و توضيح داد: "فرانچسکو رزی به من گفت که يک دوره ملت ايتاليا شبيه ملت شما بود ولی ما اين معصوميت مان را با اوضاع اقتصادی عوض کرديم. به تدريج وضع مان بهتر شد ولی معصومیت مان را از دست داديم."

در پاسخ به اين سوال کريمی حکاک که " آيا تو روايت تعزيه را خيلی خشونت بار ندیدی و اگر تو کارگردان تعزيه بودی آن را ملایم تر اجرا نمی کردی؟" کيارستمی اظهار داشت: "من نمی توانم هيچ نوع در باره اين جماعت قضاوت کنم، ضمن اينکه جلوی اين ميکروفون ها راحت نيستم و می ترسم حرفهايم سوء تفاهم برانگُيزد.آنقدر چيزهای متضاد در جامعه ماست که اگر من بگويم که در يک کشور مذهبی زندگی می کنيم ممکن است اينطور تعبير شود که من مبلغ مذهب هستم. اصلا درست نيست ملتی را اينگونه به سادگی از راه دور قضاوت کنيم و با يک نسبت منفی رد کنيم فقط به اين دليل که ما پيشرفته تر از آنها هستيم."

آقای کيارستمی در پاسخ به اظهار نظر يکی از تماشاگران که او و روشنفکران ايرانی را نماينده جمهوری اسلامی خواند و معتقد بود که حکومت می خواهد چهره لطيف تری از خود را در قالب هنر به نمايش بگذارد گفت: " اشتباه می کنيد. من خودم 10 سال است که فيلمم را در ايران نشان نداده اند. اگر کمی در باره ايران اطلاعات داشته باشيد در طرح سئوالتان شک می کنيد."

در پايان گفتگو کيارستمی اطلاعات جالبی درباره شغل بازيگران این تعزیه ارائه کرد که باعث مسرت خاطر حضار شد. از جمله اينکه شمر نمايش در اصل، تراشکار است و امام حسين مسافرکشی می کند و جبرئيل نیز متخصص کامپيوتر است.

او تعزيه خوانی را در میان بازيگران تعزيه موروثی خواند و به اين نکته جالب اشاره کرد که بازيگران نقش اشقياء هیچ گاه نمی توانند نقش اولياء را بازی کنند. و این نيز در ميانشان موروثی است .

 
 
66سينمای ايران
گفتگو با عباس کيارستمی به مناسبت معرفی و بررسی آثار او در لندن
 
 
66کيارستمی در لندن
عباس کيارستمی: منظرهايی از يک هنرمند
 
 
66معرفی فيلم
پنج ساخته عباس کيارستمی
 
 
66گفتگو با کيارستمی
فستيوال کيارستمی در پاريس برگزار شد
 
 
66سينما
چهل کارگردان برتر جهان به انتخاب روزنامه گاردين
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران