BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 16:02 گرينويچ - پنج شنبه 30 ژوئن 2005
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
عکسخانه ايام، مجموعه ای از عکسهای عکاسخانه های قديمی خراسان
 

 
 
روی جلد کتاب عکاسخانه ايام
روی جلد کتاب عکاسخانه ايام
به تازگی گزيده ای از تاريخ عکاسی خراسان با عنوان "عکاسخانه ايام" نوشته نسرين ترابی توسط انتشارات کلهر منتشر شده است.

نويسنده درباره يافتن عکس های اين مجموعه در پيشگفتار توضيح داده که عکس های اين تحقيق را از آلبوم های سلطنتی کاخ گلستان و مراجعه به خانواده های قديمی و افراد علاقه مند به دست آورده است.

در کتاب ۱۳۰ عکس از خراسان از اواخر دوران ناصرالدينشاه تا اوايل دوران پهلوی اول وجود دارد.

عکس ها را می توان به چند بخش تقسيم کرد: اماکن، افراد سرشناس، عکس های عمومی و عکس های زيارتی.

قديمی ترين عکس ها از جيانو زی افسر ايتاليايی است که در سال های ۱۲۷۰ تا ۱۲۷۵ قمری در خدمت دولت ايران بوده است.

تاريخچه عکاسی در خراسان

مريضخانه انگليسی ها در ارض اقدس - 1308 قمری - عکس از عبدالله قاجار

نخستين عکس های ايران و خراسان را لوييجی پشه بين سال های ۱۸۴۸ تا ۱۸۶۱ گرفته است که در موزه متروپوليتن نيويورک نگهداری می شود. او عکسی از مقبره نادرشاه ( درستی نام محل را محققان ايرانی رد کرده اند) است.

اما در سفرنامه خانيکف جغرافی دان و سياح روسی که در سال ۱۲۷۴ قمری به همراه دو نقشه بردار به خراسان آمده، نقاشی هايی وجود دارد که آ.دوبار نقاش فرانسوی از روی عکس های آلبوم خانيکف کشيده است.

همچنين بنا به تحقيق ايرج افشار هانری دوکوليف دوبلاکويل در سال های ۱۸۶۰ تا ۱۸۶۱ در ايران بوده و در مقاله ای که از او در توردومند چاپ شده، طرح هايی که از عکس های او نقاشی شده بود، چاپ شده است.

نسرين ترابی مساله حضور دوبلاکويل در ايران و احتمال گرفتن عکس هايی از ايران را توسط او پی گيری نکرده، در حالی که عکس هايی از اين نقاشی ها در آرشيو علی خادم بوده و نمونه هايی از آن در آرشيوهای خصوصی وجود دارد.

ورود نخستين عکاس ايرانی به مشهد

گروهی از مردم خارج از شهر مشهد، 1316-1315 قمری - عکس از سيمونوف

نخستين عکاس ايرانی که از مشهد عکاسی کرده آقا رضا عکاسباشی، اولين عکاسباشی دربار ناصرالدينشاه است که در سفر او و بيست هزار نفر از همراهانش در سال ۱۲۸۳ قمری به مشهد حضور داشته است.

او در اين سفر شش ماهه عکس هايی از آبادی های بين راه، اردوی همايونی در منازل بين راه، رجال شهرهای بين راه و حرم مطهر و صحن های مختلف آن گرفته است. قابل توجه است که در هيچکدام از عکس های سفر به مشهد ناصرالدينشاه حضور ندارد.

از جالب ترين عکس های اين دوره عکس حاج ملا هادی سبزواری است که نظرات او مورد استناد بسياری از فقهای فعلی است.

هجده سال بعد در ۱۳۰۰ قمری در سفر دوم ناصرالدينشاه به مشهد، منوچهر خان عکاسباشی همراه اردو بوده است. ترابی در تحقيق خود عکس يا عکس های ديگری از فاصله دو سفر ناصرالدينشاه به مشهد نيافته است.

اکثر تصاوير اين سفرها را ناصرالدينشاه در سال ۱۳۰۸ قمری زيرنويسی کرده است.
در سال ۱۳۰۸ شاه عبدالله قاجار سرتيپ عکاس مخصوص و معلم دارالفنون را مامور گرفتن عکس از سرحدات خراسان می کند. از عکس های اين ماموريت ۱۵۰ عکس از سرحدات و ۱۷۸ عکس از شهر و اطراف آن در آلبوم های کاخ گلستان موجود است.

قصر خورشيد در کلات نادری - 1308 - عکس از عبدالله قاجار

به نظر نويسنده اين عکس ها نگرش عکاس را به عنوان يک محقق به خوبی نشان می دهد.
هانری رنه دالمانی در سفرنامه " مسافرت سه ماهه از خراسان تا بختياری " در دوران محمدعلی شاه نيز از مشهد عکاسی کرده است.

عکاسان بومی مشهد

بنا به تحقيق ايرج افشار نخستين عکاسان مشهد ميرزا فرج الله عباداف و ميرزا عکاس باشی آستان قدس در اوايل قرن چهاردهم قمری بوده اند.

نويسنده در جستجوی خود از عکاس دوم حتی در آرشيو آستان قدس عکسی نيافته، ولی از عباداف چند عکس در خانواده های قديمی مشهد و يک عکس مونتاژ شده با تاريخ ۱۳۲۳ قمری در آستان قدس يافته است.

به گفته عکاسان قديمی عباداف تا ۱۳۰۸ شمسی حيات داشته و عکاسی اش در ساختمان دوطبقه ای در کوچه حمام ارگ و در طبقه پايين ساختمانی که روسی خان ارمنی ( برادر روسی خانی که در تهران گراند هتل را تاسيس کرده بود) در طبقه دومش سينما ماياک را ايجاد کرده بود، قرار داشته است.

عکاسان بعدی مشهد عبارتند از: بهاءالملک، بوريس کليمی، گاگارين روسی، سعادت، يوسفيان ارمنی، عماد عصار متخلص به ع راصع، رضا همتيان، محمد نصرت، حسن پيما، علی آيريا، حسن پيما، ابراهيم ذهبی ( سياح )، محسن رزاقی و... بوده اند.

عکس های زيارتی

مويدالدوله حکمران خراسان، 1308 قمری - عکاس عبدالله قاجار - از کاخ موزه گلستان

مشهد بزرگترين شهر زيارتی ايران است و در اکثر ايام سال زوار از گوشه و کنار ايران برای زيارت به اين شهر سفر می کنند. يکی از علايق زائران، به ويژه زائران روستايی و شهرهای کوچک داشتن عکسی زيارتی است.

معمولا اينگونه عکس ها در آتليه و در برابر پرده ای که نقشی از حرم دارد، گرفته می شود.
پرده های نقش دار از عشق آباد به مشهد رسيده است. اين پرده ها پسزمينه ای با مضمون های مذهبی مانند: گنبد، بارگاه، گلدسته ها، صحن ها، ضريح و... دارند.

قبلا در اينگونه عکس ها، در صورت تمايل مشتری لباس عربی و درويشی در اختيار او گذاشته می شد، ولی چندی است که به دستور منکرات استفاده از اين لباس ها برای گرفتن عکس ممنوع شده است.

در اين مجموعه عکس سقای از ابراهيم ذهبی ( سياح ) ديده می شود که در سال ۱۳۳۶ شمسی برنده جايزه اول مسابقه عکس صدای آمريکا شده است.

از جالب ترين عکس ها، تصاويری از معماری اوليه آرامگاه فردوسی و عمر خيام است.

در عنوان فرعی کتاب عکاسخانه ايام جمله گزيده ای از تاريخ عکاسی خراسان آمده است، در کتاب عکس هايی از شهرهای ديگر خراسان وجود دارد، اما فقط تاريخچه ورود عکاسی به مشهد به چشم می خورد. در عکس های کتاب جای خالی زنان به خوبی ديده می شود. فقط در يک عکس اداری، يک عکس زيارتی و يک عکس از اوايل دوران پهلوی زن ديده می شود.

نسرين ترابی پژوهشگری که کتاب حاصل کار اوست درباره اين دو موضوع می گويد: " اين تغييرات را ناشر انجام داده است. ناشر برای پرهيز از ايرادهای احتمالی وزارت ارشاد تمام عکس های زنان و عکس های سفرها و بازديدهای رضا شاه را حذف کرده و عنوان فرعی را به کتاب افزوده است."

عکاسخانه ايام را می توان سرآغازی برای تحقيق گسترده تر در باره ورود عکاسی به خراسان دانست.

شناسنامه

عکاسخانه ايام
گردآورنده: نسرين ترابی
ويراستار: هاشم جواد زاده
انتشارات کلهر
طراحی روی جلد و متن: هاشم جواد زاده
شمارگان ۲۰۰۰ جلد / ۱۴۴ صفحه / ۳۲۵۰ تومان

 
 
66آلبوم عکس
گزيده ای از کتاب 'عکاسخانه ايام' - اماکن
 
 
66آلبوم عکس
گزيده ای از کتاب 'عکاسخانه ايام' - عمومی
 
 
66آلبوم عکس
گزيده ای از کتاب 'عکاسخانه ايام' - اشخاص
 
 
66عکس
نگاهی به کتاب عکس ' پرتره هايی از اصفهان'
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران