BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 15:06 گرينويچ - دوشنبه 15 اوت 2005
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
نقد فيلم خيلی دور، خيلی نزديک، ساخته رضا ميرکريمی
 

 
 
مسعود رايگان در نقش دکتر عالم
مسعود رايگان در نقش دکتر عالم
از اوايل مرداد ۱۳۸۴، فيلم "خيلی دور، خيلی نزديک" چهارمين ساخته رضا ميرکريمی، به نمايش عمومی درآمد. با درنظر گرفتن روايت خاص فيلم، اين اثر در سينماهای محدودی بر پرده رفت. با اين وجود، به نسبت سينمای کم طرفدار و بحران زده ايران، توانست تا حدی فروش مطلوبی داشته باشد. اين فيلم موفق به دريافت ۶ سيمرغ بلورين در بيست و سومين جشنواره فيلم فجر شده بود.

حتی اگر خيلی دور، خيلی نزديک در جلب نظر مخاطبان و منتقدان توفيقی نداشت، باز هم عنايت ويژه گردانندگان جشنواره بيست و سوم فيلم فجر کافی بود که با دقت و توجه خاص به آن نگريسته شود.

خلاصه داستان

بهرام شاکری و مسعود رايگان در نمايی از فيلم

دکتر عالم، جراح برجسته و متمول مغز و اعصاب، چنان درگير ماديات شده که به عزيزان خود بی اعتنا شده است. او ناگاه در می يابد که پسرش يک تومور کشنده در سر دارد.

پسر با دوستانش برای رصد ستارگان به کوير رفته اند. دکتر، ناباور به عالم ماورا و معجزه، در پی پسرش و نجات او راهی کوير می شود. اما در طوفان شن گرفتار و گم می شود، تا اينکه پسرش به معجزه ای او را می يابد و نجاتش می دهد.

دکتر عالم گمان می کرد که پسرش در آستانه مرگ و نيازمند کمک اوست، اما در انتها در می يابد که نيازمند و گمگشته خود اوست.

شک و يقين

رضا ميرکريمی گفته است: "شخصيت اصلی فيلم من، مخاطبان هستند."

اگر بخش پايانی فيلم، و برخی جملات کوتاه در ميانه نبود، شايد می شد (و بهتر بود) مفاهيم کلی ديگری را هم در فيلم جستجو کرد. با اين حال به طور قاطعی تماشاگر به موضوع اصلی، يعنی پرسش در وجود خداوند، و البته يافتن جوابی روشن به اين مسئله، هدايت می شود.

رضا ميرکريمی: شخصيت اصلی فيلم من، مخاطبان هستند.

ميرکريمی شک را مطرح می کند، اما هم خود و هم تماشاگران را به سلامت از اين ميدان خارج می کند، چون جوابهای خود را از پيش داشته است. ميرکريمی خود اهل يقين است، نه شک. پس تماشاگر به ناچار فرصتی برای تحليل و انديشه، نه در خلال فيلم و نه پس از آن نمی يابد. و اين دقيقاً در برابر نيت فيلمساز قرار می گيرد که خواستار ورود آگاهانه و تأثيرگذار مخاطبان در فيلمش، به عنوان شخصيت اصلی بود.

بديهی است که فيلم ارتباطی با شيوه فاصله گذاری ندارد، چرا که فضای کلی و حس سراسری فيلم، تماشاگر را با همذات پنداری حسی و تأثير عاطفی با خود همراه می کند و فرصت فاصله گيری و استقلال انديشه را از او می گيرد.

از طرفی در نتيجه گيری اخلاقی پايانی، چنان با قاطعيت به گمگشتگی و بيچارگی آن که در مبداء وجودهستی شک روا داشته، می رسد که امکان هرگونه نتيجه گيری ديگری را از مخاطب سلب می کند.

ميرکريمی جوابهای خود را دارد و در پايان امکان ترديد و تحليلی را نه برای خود و نه برای مخاطبان در اين دامنه باقی نمی گذارد. هر چند شايد فضای بسته و محافظه کارانه فرهنگی ايران، بيش از اين امکان ورود و مباحثه در اين موضوع را نمی دهد.

فيلم در ارائه يک درام کامل نيز چندان توفيقی بدست نمی آورد. درام از آنجا آغاز می شود که ترديد شخصيت اصلی داستان (دکتر عالم)، در مقابل يقين ديگران قرار می گيرد: پسرش و نامزد او، مرد روحانی، بهيار، اهالی روستا ... اما چون فيلمساز ناچاراً با حالتی محافظه کارانه موضع دکتر را مطرح می کند، امکان کشاکشی قوی ميان شک و يقين، باور و انکار، بوجود نمی آيد.

با اين حال اگر در پايان، تم غالب داستان، خود را چنين با صراحت بيان نمی کرد، بلکه مخاطبان نيز به دور از تحميل و با آزادی بيشتری در مفهوم اصلی داستان می اندشيدند. چه بسا آنها اساساً به عمق راز و فلسفه مرگ و حيات فکر می کردند. در آن صورت شايد مفهوم کلی داستان نيز عميقتر و دلنشين تر می بود.

پرداخت فيلم

بعد از فضاسازی، شايد موفقترين ويژگی آثار رضا ميرکريمی، انتخاب و هدايت بازيگران باشد

با اين همه پرداخت ميرکريمی از چنين دستمايه ای قابل توجه است. او اجزاء اثر خود را دقيق و باحوصله می چيند، و تا رسيدن به مطلوب از تکرار مکرر هر بخش دريغ نمی کند.

مهم ترين و موفق ترين خصيصه آثار مير کريمی فضاسازی و جاری شدن يک حس کلی است که تماشاگر را می گيرد و با خود می برد. پيداست که او عميقاً اين فضا را احساس کرده و برای پياده کردن آن بر پرده، ابزارهای لازم را به کار گرفته است: بازيگری، فيلمبرداری، طراحی، موسيقی و صدا ... فيلم نظر به غيب دارد و کارگردان به ظرافت ترکيب نرمی ميان واقعيت و عالم ماورا ايجاد می کند.

در خيلی دور، خيلی نزديک ميرکريمی به پختگی بيشتری رسيده و توانسته است مجموعه ابزار در دسترش را کاملتر به سوی مقصود و فضای ويژه فيلم هدايت کند.

نماهای نيمه بلند، ريتم نرم و آهسته، هماهنگی و مفاهمه با فيلمبردار و صدابردار و طراح، انتخاب و طراحی حرکات و زوايای دوربين، انتخاب دقيق و وسواس آميز مکانها (لوکيشنها)، و ترکيب اين همه، فضای دلنشين و جذابی را در سراسر فيلم پرداخته است.

ارکان فيلم

مير کريمی بازيگران قصه خود را نه از ميان ستارگان، که از بين بازيگران نا آشنا و يا نابازيگرانی با مؤلفه های غريب و متفاوت انتخاب می کند

هرچند تصاوير خوش رنگ کويری، همراه با حرکات نرم و بامحتوای دوربين، و هماهنگی فيلمبردار با فضای قصه و انديشه کارگردان، تعادلی نسبی را در فيلم ايجاد کرده است، با اين حال ناهماهنگی در نورپردازی برخی صحنه های داخلی، و بعضاً عدول از يک سبک سراسری، گاه به ترکيب بندی و هارمونی اثر لطمه زده است. با اين وجود حميد خضويی ابيانه موفق می شود يکی از چندين سيمرغ فيلم را به خاطر بهترين فيلمبرداری در جشنواره فيلم فجر بدست آورد.

اما صدای فيلم حساب شده و هماهنگ است و در تقويت حس سراسری مورد نظر فيلمساز موفق عمل می کند. با اين حال موسيقی عليقلی در حد کفايت فضای کلی، و همچنين اندازه و پيوند نماها را همراهی نمی کند، و همين گاه موجب گسستگی فضای ويژه فيلم (که شايد مهمترين امتياز اثر باشد) شده است.

از طرفی امير اثباتی يکی از بهترين و خلاقانه ترين کارهای خود را در اين فيلم ارائه داده است. جدا از لوکيشنهای زيبا و مناسب، طراحی، به ظرافت، اصالت صحنه ها را حفظ کرده، و همراهی به دور از تظاهر در طراحی هر صحنه، امتياز ويژه ای را به اثر داده است. طراحی لباس نيز، هرچند همپا و هم قواره طراحی صحنه نيست، با اين حال ناهماهنگی چندانی نيز ميان اين دو ديده نمی شود.

بعد از فضاسازی، شايد موفقترين ويژگی آثار رضا ميرکريمی، انتخاب و هدايت بازيگران باشد.

تطابق نقش و بازيگر گاه چنان است که گويی که به جز بازيگر برگزيده، هيچ چهره ديگری نمی توانست آن نقش را بازی کند.

او بازيگران قصه خود را نه از ميان ستارگان، که از بين بازيگران نا آشنا و يا نابازيگرانی با مؤلفه های غريب و متفاوت انتخاب می کند. اين رويکرد نه تنها موجب جدا شدن تماشاگر از حالت قالبی ستارگان و در نتيجه برداشته شدن فاصله ميان بازيگر و مخاطب می شود، بلکه با آشنايی زدايی، غرابت موزونی در فيلم نيز ايجاد می شود.

از اين طريق، اغلب بازيگران در فيلم درست و به جا نشسته اند و بازی قابل قبولی دارند. به ويژه مسعود رايگان در نقش دکتر عالم بازی کاملی را ارائه می دهد، و اگر بازی درخشان پرويز پرستويی در بيد مجنون مجيد مجيدی نبود، چه بسا سيمرغ ديگری را هم به مجموعه دستاوردهای فيلم اضافه می کرد.

گام چهارم

الهام حميدی در نمايی از فيلم

چهارمين ساخته رضا ميرکريمی، (پس از کودک و سرباز، زير نور ماه و اينجا چراغی روشن است)، می توانست نخستين اثر او باشد. ميرکريمی گفته است: "طرح فيلم خيلی دور، خيلی نزديک پيش از کودک و سرباز در ذهنم بود، اما جرأت ساخت آن را نداشتم."

هرچند به نظر می رسد مفهوم کلی و سراسری فيلم مطلوب و مقبول حکومت اسلامی ايران باشد، با اين حال با توجه به مبنای حساس موضوع ـ شک در وجود خداوند ـ فيلمساز جوانی چون ميرکريمی، جسارت و البته امکان ساخت آن را در گام اول نمی يابد؛ تا اين که پس از ساخت سه فيلم، و جلب اعتماد مسئولان و کارشناسان در طی مسير، و البته با همراهی و ياری برخی از شخصيتهای مؤثر سينمای ايران، عاقبت در چهارمين ساخته اش موفق به اجرای دغدغه آغازين می شود.

خيلی دور، خيلی نزديک تنها در سه رشته از ۱۶ رشته ممکن سينمای ايران در جشنواره، نامزد سيمرغ نشد: بهترين فيلم اول و دوم (که با توجه به چهارمين ساخته ميرکريمی بديهی می نمايد)، بهترين بازيگر نقش اول زن (که اساساً در اين فيلم نقش اولی برای بازيگر زن نبود) و بهترين بازيگر نقش دوم مرد.

از اين ميان شش سيمرغ بلورين به اين فيلم تعلق گرفت: بهترين طراح صحنه و لباس( امير اثباتی)، بهترين صداگذار(بهمن اردلان)، بهترين چهره پرداز(محمد قومی)، بهترين موسيقی فيلم(محمدرضا عليقلی)، بهترين فيلمبردار(حميد خضوعی ابيانه) و بهترين فيلم(رضا ميرکريمی).

با اين همه همين اثر در بخش بين الملل جشنواره هيچ امتيازی کسب نمی کند.

شناسنامه فيلم
تهيه کننده و کارگردان: رضا ميرکريمی ـ فيلمنامه نويس: رضا ميرکريمی، محمدرضا گوهری ـ فيلمبردار: حميد خضويی ابيانه ـ تدوين: بهرام دهقان ـ طراح صحنه و لباس: امير اثباتی ـ صدا: بهمن اردلان ـ موسيقی: محمدرضا عليقلی ـ بازيگران: مسعود رايگان، الهام حميدی، افشين هاشمی و ... ، محصول حوزه هنری

 
 
66صفحه ويژه فيلم
تازه های فيلم و سينمای ايران و جهان
 
 
66جشنواره فيلم فجر
بيست و سومين جشنواره فيلم فجر به پايان رسيد
 
 
66جشنواره فيلم فجر
نگاهی به ده فيلم ايرانی حاضر در بيست و سومين جشنواره فيلم فجر
 
 
مطالب مرتبط
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران