BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 17:28 گرينويچ - دوشنبه 27 مارس 2006
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
کتاب و نشر در سالی که گذشت
 

 
 
نمايشگاه کتاب
سال ۱۳۸۴ سالی پر فراز و نشيب برای نشر و کتاب در کشور بود. بازار کتاب و ناشران همچنان با بحران کمبود و نبود نقدينگی روبرو هستند و نبود سياستی مشخص در حمايت از نشر و نيز ناهماهنگی و اعمال سليقه در بررسی کتابها و بی توجهی به آيين نامه شورای عالی انقلاب فرهنگی در نظارت بر نشر و کتاب موجباتی را فراهم آورد تا سال ۸۴ به سالی پربحران برای نشر کشور تبديل شود.

در برابر اين تحولات اجرايی، توليد آثار فکری در حوزه های علوم انسانی و شاخه های مختلف، به خصوص تاريخ معاصر و نيز علوم سياسی، روندی رو به رشد و علمی را طی کرده است.

غلبه آثار واقعگرايانه و توجه مولفان حوزه های فکری و فرهنگی به روشهای تاليف و تدوين علمی اثر و تکيه و استناد به سندهای دست اول در پژوهشهای تاريخی از ويژگيهای آثار توليدی امسال بوده است.

همچنين بايد از روند رو به رشد رابطه ميان مولفان جوان و خوش فکر و استعداد دانشگاهی که پايان نامه های جدی در تحليل شرايط تاريخی اجتماعی ايران نوشته اند و ناشرانی که حوزه کاری آنها چاپ و انتشار کتايهای مرتبط با دو موضوع علوم سياسی و تاريخ معاصر ايران است، به عنوان بستر درحال رشد طبقه نخبگان و روشنفکران ياد کرد.

اين اميدواری ها البته در صورتی محقق خواهد شد که روند مميزی و سانسور کتاب، چنين زيست بومهای فرهنگی را با آسيب های جدی روبرو نسازد. روندی که سبب شده است برخی از نهادهای فکری و فرهنگی در بيانيه هايی از رشد چنين رويه های خطرناکی سخت انتقاد کنند.

ميانه های يک جدال

ابتدای سال ۸۴، ميانه های جدال ميان ناشران از يک سو و سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد و هيات امنای کتابخانه های عمومی از سوی ديگر بود. اين جدال زمانی آغاز شد که سازمان چاپ و انتشارات برای برخی از ناشران معروف نامه ای ارسال کرد که از آنها می خواست کتابهای خود را با تخفيفی۴۰ تا ۵۰ درصدی به اين نهاد بفروشند و يا در برابر آن کتابهای ديگری دریافت کنند.

اندک زمانی نگذشت که ناشران دريافتند در اين کار غير قانونی هيات امنای کتابخانه های عمومی نيز سهيم است. پس در نامه ای به وزير ارشاد ( احمد مسجد جامعی ) از وی خواستند تا زمانی که جلوی چنين رفتاری گرفته نشود و خريد کتاب هيات امنای کتابخانه های عمومی به وضعيت سابق خود( خريد با تخفيف ۲۰ تا ۲۵ درصد) بازنگردد از فروش کتاب به اين هيات خودداری کنند.

اين ماجرا به همين جا ختم نشد، چرا که دستور وزير هم افاقه نکرد و اختلافات بين اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران و دونهاد يادشده به قدری طولانی شد که دولت تغيير پيدا کرد و اين اختلاف همانند استخوانی لای زخم باقی ماند.

جمع آوری کتابها از نمايشگاه کتاب

فشاری که بر وزارت ارشاد و بخش اداره کتاب آن وارد می شد، بروزات بيرونی خود را ابتدا بر برخی ناشران و سپس در نمايشگاه بين المللی کتاب تهران برجای گذاشت.

بخش اداره کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که تحت فشار يکی از شعبات قوه قضاييه، دوباره به سمت سانسور و مميزی کتابها سوق داده شده بود و تحت همين فشار به برخی از کتابهای حوزه های مختلف فکری و فرهنگی اچازه چاپ نمی داد، در نمايشگاه بين المللی کتاب تهران به جمع آوری برخی از کتابها از غرفه ناشران پرداخت.

از جمله کتابهايی که ترجمه اشعار گروههای نامی موسيقی پاپ و راک و هوی متال غرب بود نيز در زمره آثاری قرار گرفت که از مرجعی غير رسمی دستور جمع آوری آنها از سطح نمايشگاه صادر شد.

اين فشارها زمانی شدت افزونتری به خود گرفت که برخی از نمايندگان مجلس نيز به صف منتقدان و مخالفان نمايشگاه کتاب پيوستند و در سخنان و نيز تذکرات کتبی و شفاهی خود به وزير ارشاد و يا گفت وگو با روزنامه های منتقد دولت، برخی کتابهای مجوز داده شده در نمايشگاه را مروج ابتذال دانستند.

همين گروه از نمايندگان، چندی بعد و در اوايل آغاز به کار حسين صفار هرندی در وزارت ارشاد، با ارائه آماری، که منبع و چگونگی اخذ آن هيچگاه در اختيار مردم قرار نگرفت، مدعی شدند که بيش از ۷۰ درصد کتابهای مجوز دار در دوره دولت قبلی، در زمره کتابهايی قرار دارندکه به تعبير آنها مسئله دارند و بايد از چاپ آنها جلوگيری شود.

اواخر سال جاری نيز در خبری اعلام شد که به دستور اداره اماکن برخی شهرستانها، از توزيع و فروش برخی کتابهای مجوز دار در سطح کتابفروشی های برخی از شهرستانها جلوگيری شده است. اين خبر از سوی منبع ديگری تاييد يا تکذيب نشد. تنها معاون فرهنگی وزير ارشاد در پاسخ به اين پرسش از اين خبر ابراز بی اطلاعی کرد.

بنا بر يکی از بندهای آيين نامه شورای عالی انقلاب فرهنگی در حوزه کتاب و نشر، تمامی دستگاهها موظفند هر گونه اقدامی در حوزه کتاب را با هماهنگی وزارت ارشاد انجام دهند که اين نکته مورد اشاره معاون وزير در اين گفت و گو قرار نگرفت.

انتخابات هيات مديره اتحاديه ناشران و کتابفروشان؛ تاخير يک ساله

چالش بعدی حوزه کتاب و نشر، برگزاری انتخابات اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران بود. اين انتخابات می بايست طيق قاعده در تيرماه برگزار و هيات مديره جديد کار خود را آغاز می کرد، اما برخی تعلل ها سبب شد که برگزاری آن با تاخيری يک ساله روبروشود.

ابتدا گمان می رفت به دليل کانديدا شدن برخی از نامی ترين ناشران ايرانی که در ميان آنها سه ناشران معروف و مورد اعتماد قاطبه ناشران حضور داشتند، حساسيتهايی برای برخی از نهادها به وجود آمده است، اما پس از گذشت ۹ ماه از زمان مقرر و تاييد ۱۲ کانديدا از ميان ۱۶ نامزد، مشخص شد که مشکلات و موانع به وجود آمده بيش از آنکه سليقه ای باشد، به بوروکراسی وزارت بازرگانی و ازدحام و تراکم انتخابات اصناف ديگر در مجمع امور صنفی باز می گشت.

اين انتخابات البته حساسيتهای فراوانی را نيز سبب شد و برخی روزنامه ها و نيز خبر گزاريها با پی گيری جدی و موثر نتيجه تشخيص صلاحيت کانديداها فضا را به مدت ۶ماه زنده نگه داشتند تا تاييد صلاحيت کانديداها و درنهايت زمان آخر خرداد ۸۵ به عنوان تاريخ قطعی اين انتخابات اعلام شود.

تاخير در اعلام وصول کتابها؛ برزخ ناشران

آقای صفار هرندی در اظهار نظری گفته بود که تمامی کتابها، حتی کتابهای چاپ مجدد، بايد مورد بررسی قرار بگيرد

با روی کار آمدن حسين صفار هرندی و اعلام برخی مواضع وی درباره کتاب و نشر، و نيز تاخير در اعلام وصول کتابها، بحران تازه ای در نشر کتاب آغاز شد که تبعات آن هنوز نيز ادامه دارد.

آقای صفار هرندی در اظهار نظری گفته بود که تمامی کتابها، حتی کتابهای چاپ مجدد، بايد مورد بررسی قرار بگيرد. وی اگر چه معاون فرهنگی وزير سابق ارشاد را در پست خود نگه داشت، اما با تغيير مدير کل اداره کتاب، که خود وی نيز سياستهای انقباضی در نشر را دوباره برپاکرده بود، نيروی تازه ای را به اين بخش اضافه کرد تا رسما اعلام کند که حتی سياستهای يک و نيم سال آخر صدارت مسجد جامعی در حوزه کتاب را نيز نمی پسندد و خواستار شدت عمل بيشتری در اين زمينه است.

اين تغييرات که بخشی از آن به تغيير ساختار اداری گذشت، تاخير دراعلام وصولها را سبب شد که تا پيش ازاين دوره تنها دو روز تا يک هفته به طول می انجاميد.

بحران تاخير در اعلام وصول ابتدا با اعتراض صحافان روبرو شد. علت اين اعتراض هم لبريز شدن مغازه های آنها از کتابهايی بود که ناشران سفارش صحافی آنها را داده بودند، اما به دليل نداشتن اعلام وصول، اجازه ترخيص اين کتابها از صحافی ها و عرضه آنها در بازار را نداشتند.

همين امر سبب شد که صحافان از پذيرش تقاضاهای تازه برای صحافی، به دليل آنچه خود آنها پربودن مغازه های شان عنوان کرده بودند، خودداری و در نتيجه به رکود کاری دچار شوند. پس از اين گروه، ناشرانی هم که سرمايه هايشان را برای چاپ کتابهای مجوز دار به خطر انداخته بودند و اکنون می ديدند که برخی از کارهای چاپی آنها تا دو و سه ماه در انتظار اعلام وصول باقی مانده اند، به اين کار ارشاد معترض شدند.

اين اعتراضات با حمايت برخی از اعضای هيات مديره اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران نيز روبرو شد. اين اعتراضات البته پاسخ درخوری نيافت. تنها وزير ارشاد در مراسم کتاب سال گفت که تعداد کتابهايی که برای دريافت مجوز دچار مشکلاتی اند، به صد عنوان هم نمی رسد که البته ناشران معتقدند تعداد کتابهاييکه از نظر ارشاد مشکل دارند و ماهها معطل دريافت مجوز هستند بسيار بيشتر از اين تعدادی است که وزير ارشاد عنوان کرده است.

سخن وزير ارشاد اگر چه سبب شد در دو ماه پايانی سال گشايشی در اعلام وصول کتابها صورت بگيرد، اما برخی از ناشران همچنان از وضعيت دربافت اعلام وصول ونيز مجوز برای انتشار کتابهای خود نگرانند.

خريد کتاب؛ تغيير در هدف ها

تغيير در سياست خريد کتاب از چمله تغييراتی بود که در دولت تازه ايجاد شد. در وضعيت تازه بنا براعلام معاونت فرهنگی وزارت ارشاد، تنها کتابهای دفاع مقدس، تاريخ اسلام و نيز کودک و نوجوان مشمول اين سياست می شدند.

اين درحالی بود که تا پيش از اين دوره تمامی کتابهايی که برای نخستين بار چاپ و منتشر می شدند، در کميته ای به نام کميته خريد کتاب مورد بررسی قرار گرفته و در صورت داشتن شرايط مورد نظر که بيشتر بر کيفيت تاليف و ترجمه و چاپ کتاب راجع بود، در فهرست خريد کتاب قرار می گرفت.

هدف اصلی از اين کار اول تامين نقدينگی ناشران و سپس تجهيز کتابخانه های عمومی کشور به کتابهای روز بود. در وضعيت جديد طبيعی است که هدف اول تنها برای برخی از ناشران تامين می شود و با اين کار ناشران به صورت غير مستقيم اين پيام را دريافت ميکنند که اگر بخواهند از آنها حمايتی صورت بگيرد بايد به سمت توليد اين گونه کتابها رو بياورند.

با اين سياست هدف دوم هم محقق نخواهد شد، چرا که بسياری از کتابهای حوزه های علوم انسانی و ادبيات و رمان نيز از راه يابی به قفسه های کتابخانه های عمومی کشور باز می مانند.

در طول سال خريد کتاب از سوی دو ارگان ديگر نيز صورت می گيرد؛ وزارت آموزش و پرورش که هر ساله سه تا چهار ميليارد تومان کتاب از ناشران خريداری می کند تا کتابخانه های مدارس را با آن تجهيز کند و نيز شهرداری تهران که سه سالی است مبلغی بين يک تا يک و نيم ميليارد تومان را برای خريد و اعطای کتاب به کتابخانه های مدارس اختصاص می دهد.

مهمترين انتقادی که برخی از ناشران به خريد کتابهای وزارت آموزش و پرورش و نيز شهرداری تهران دارند، نداشتن ساز و کاری شبيه خريد کتاب وزارت ارشاد (در دوره قبلی) است که سبب می شود تمامی ناشران از اين امکان به صورت مساوی استفاده نکنند.

تغيير در کتاب هفته و کتابهای ماه

تغيير تيم سردبيری کتاب هفته و نيز نشريه کتاب ماه ادبيات و فلسفه و برخی ديگر از نشریات کتابهای ماه از ديگر تحولاتی بود که در سال ۸۴ به وقوع پيوست. تيم سردبيری کتاب هفته پيش از آنکه پای بحث و گفت و گويی با مديريت جديد وزارت ارشاد به ميان آيد، به دليل آنچه خود پايان قراردادشان (پايان شهريور ماه) عنوان کرده بودند از کار کناره گيری کردند.

اما تغيير سردبيران کتابهای ماه ادبيات و فلسفه، و نيز علوم اجتماعی و کودک و نوجوان و. .. چند ماهی پس از روی کار آمدن وزير ارشاد به وقوع پيوست. درکنار انتشار نشريه کتاب ماه ادبيات و فلسفه نشستهای نقد و بررسی کتاب هم برگزار می شد که در آن تقريبا کتابهای شاخص دو حوزه ادبيات و فلسفه، چند هفته ای پس از انتشار با حضور دست اندرکاران کتاب ونيز منتقدان مورد نقد و بررسی قرار می گرفت.

اين نشستها پس از کنار نهاده شدن سردبير کتاب و ماه ادبيات و فلسفه به مجموعه شهر کتاب و نيز انجمن حکمت و فلسفه انتقال يافت و با همان نظم سابق به صورت هفتگی برگزار می شود.

جايزه های سالانه؛ در حسرت گذشته

همانند سالهای گذشته جايزه های بنياد گلشيری، مهرگان ( پکا)، يلدا و جايزه روزنامه نگاران و نويسندگان نيز در سال ۸۴ برگزار و برگزيدگان بخشهای مختلف آن معرفی شدند. اگر چه برخی کتابهای خوب حوزه رمان و داستان کوتاه در اين چهار مراسم معرفی شدند، اما کمتر کتابی توانست توفيق دوکتاب زويا پيرزاد زا پيدا کند. ( "عادت می کنيم" و " چراغها را من خاموش می کنم". کتاب اول پيرزاد تاکنون ۲۵ بار تجديد چاپ شده است و کتاب دوم وی نيز به چاپ پانزدهم رسيده است.)

در جايزه کتاب سال وزارت ارشاد نيز در حوزه رمان و داستان کوتاه کتابی جايزه نگرفت و گفته شد که اين انتخاب در نمايشگاه بين المللی کتاب تهران صورت خواهد گرفت.

نمايشگاه بين المللی کتاب؛ عقب نشينی وزارت ارشاد

آخرين خبر سال گذشته حوزه نشر و کتاب، چالش ميان ناشران و وزارت ارشاد بر سر دوپاره کردن نمايشگاه بين المللی کتاب تهران بود که با عقب نشينی وزارت ارشاد و دست اندرکاران دولتی اين نمايشگاه فرو نشست.

ماجرا از آنجا آغاز شد که از سوی دست اندرکاران نوزدهمين نمايشگاه بين المللی کتاب تهران، اعلام شد که بخش داخلی نمايشگاه در محل مصلی ( که در سال جاری دو نمايشگاه قرآن و ياد يار مهربان در آن برگزار شد) و بخش خارجی آن در محل قبلی برگزار خواهد شد.

اين خبر واکنش تمامی ناشران سنتی و پيشرو را به دنبال داشت و مقاومت جدی ناشران در دوسال قبل در برابر شورای شهر و شهرداری تهران را در اذهان زنده کرد. در آن سال هم شهرداری تهران می خواست به بهانه ترافيک شديد از برگزاری نمايشگاه جلوگيری کند که با پا درميانی رئيس جمهور و نيز برخی از ناشران نامی قم که چند روحانی برجسته نيز در ميان آنها بودند، کار با عقب نشينی شهرداری تهران پايان يافت.

در نمايشگاه امسال اما از حضور اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران، که هرساله بخش داخلی نمايشگاه را خود برگزار می کرد خبری نيست و از قرار دست اندرکاران وزارت ارشاد ترجيح دادند اين نهاد صنفی نشر را که تجربه های مفيد و کار‌آمدی را در چند سال برگزاری نمايشگاه اندوخته بود، به کار نگيرند تا نشان دهند که سياستگذاری های آنها بابرخی از بندهای برنامه چهارم توسعه ( از جمله به کار گرفتن نهادهای خصوصی شناسنامه دار ) نيز در تضاد قرار می گيرد.

سال ۸۴ درحالی پايان گرفت که جشنواره کودکان کرمان و جايزه پروين اعتصامی برگزار نشد و سايه سنگين مميزی همچنان بر سر ناشران سنگينی می کرد، ضمن آنکه سياستهای وزارت ارشاد در حمايت از نشر هنوز سمت و سوی روشنی نگرفته است و اين نگرانی در ميان ناشران مستقل وجود دارد که در صورت تداوم چنين وضعيتی، آنها نخستين قربانيان اين سياستها باشند.

درگذشتگان

در ميان افرادی که سال گذشته از ميان اهل فرهنگ نشر در گذشتند، مرگ کريم امامی، جلاالدين آشتيانی، منوچهر آتشی، م. آزاد و محمد مددپور بيش از ديگران جلب توجه کرد. ضمن آنکه در روزهای پايانی سال نيز حميد باقر زاده، مدير نشر هيرمند نيز بر اثر ابتلاء به سرطان در گذشت.

 
 
لالهبهار آمد
صفحه ويژه نوروز 1385
 
 
موسيقیموسيقی 84
نگاهی به کارنامه موسيقی ايران در سا لی که گذشت
 
 
فيلمسينمای 84
گذری بر سينمای ايران در سال ۱۳۸۴
 
 
محوطه نمايشگاهنمايشگاه کتاب
گشت و گذاری در هيجدمين نمايشگاه بين المللی کتاب تهران
 
 
حسين صفار هرندیفرهنگ و هنر
صفارهرندی: هيچ قانونی از قوانين دست ساخته بشر را ابدی نمی ‌دانيم
 
 
مطالب مرتبط
تغيير سردبيران نشريات وزارت ارشاد
28 دسامبر، 2005 | فرهنگ و هنر
مروری بر اتفاقات فرهنگی سال ۱۳۸۳
18 مارس، 2005 | فرهنگ و هنر
چهارمين دوره جايزه ادبی صادق هدايت
17 فوريه، 2006 | فرهنگ و هنر
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران