BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 12:39 گرينويچ - شنبه 05 اوت 2006 - 14 مرداد 1385
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
نقد فيلم طبل بزرگ زير پای چپ
 

 
 
حميد فرخ نژاد
نمايی از فيلم، حميد فرخ نژاد
نمايش طبل بزرگ زير پای چپ ساخته کاظم معصومی، از اواخر تيرماه ۱۳۸۵ در سينماهای تهران آغاز شد و به علت تبليغات ضعيف و نارسا و و با وجود فضای جنگی و خاص اثر، در هنگامه ای که سينمای ايران با اقبال مطلوبتری از طرف تماشاگران روبروست، تاکنون مورد استقبال چندانی واقع نشده است.

با وجود تقابل آشکار طبل بزرگ زير پای چپ با ديدگاه مرسوم آثار جنگی، اين فيلم در جشنواره های داخلی، جشنواره فيلم فجر و جشنواره فيلم دفاع مقدس هيچ توفيقی نداشت و حتی در هيچ رشته ای هم نامزد دريافت جايزه نبود. در عوض در جشنواره های خارجی توجه بيشتری به آن شد. ازجمله بازی حميد فرخ نژاد در جشنواره مسکو مورد تقدير واقع شد.

خلاصه داستان

سه نظامی ايرانی، تشنه و زخم خورده در سنگری در خط مقدم گرفتار شده اند. نه راه پيش برايشان مانده و نه پس. به نظر می رسد در سنگر عراقی ها نيز اوضاع بر همين قرار است. جوی آبی در حد فاصل اين دو سنگر جاری است.

زخم پای سرباز جوان ايرانی نيمه جانش کرده و می رود که به کشتنش دهد؛ تا اين که رفقايش تصميم می گيرند پايش را ببرند. از طرفی به نظر می رسد تشنگی و عطش، طاقت عراقی ها را در سنگر مقابل بريده است. پس پرچم سفيد علم می کنند و اين فرصتی می شود که دو طرف پای جوی آب بروند و آب بردارند.

کاظم معصومی: تهيه کننده، طراح صحنه و لباس و کارگردان

در اين ميان آتش توپخانه ای در دوردست صلح کوتاه ميان دو سنگر را می شکند. فرمانده ايرانی که روح نظامی اش سرشار از سوءظن است، سرباز عراقی را زير بيرق سفيد نشانه می رود و از پا درمی‌آورد. غافل از اين که در سنگر مقابل تنها عراقی زنده هم او بوده. در دم آخر فرمانده ايرانی بالای سر عراقی کشته شده، با انفجار نارنجکی به زندگی خود نيز پايان می دهد.

تقابل با ديدگاه رسمی

هرچند برخی عناصر ويژه گونه دفاع مقدس در اين فيلم نيز مشاهده می شود ـ چفيه، پلاک، خاکريز، ادوات ... ـ ولی طبل بزرگ زير پای چپ در جايگاهی به کلی متفاوت از آثار مرسوم سينمای ايران می ايستد.

گرچه در ذات تمام آثار جنگی که برخورد انسان گرايانه دارند، مخالفت با نفس جنگ مشهود است، اما اين فيلم اثری است که آشکارا داعيه ضد جنگ و ضد تقدس جنگ دارد. از اين رو در تقابل با ديدگاه رسمی سينمای دفاع مقدس قرار می گيرد.

هيچ حالت حماسی، روحانی يا افتخارآميزی نه در بافت فيلم و نه در شخصيتهای ماجرا ديده نمی شود؛ چنان که حتی زمانی که در پايان فيلم خبر آزادی مهران شنيده می شود، نه شوری حماسی درمی گيرد و نه جشنی ديده می شود. سراسر اين خبر شورانگيز، چه برای آدمهای قصه و چه برای تماشاگران، در برابر کشته شدن يک سرباز بی پناه عراقی رنگ می بازد.

بابک حميديان
نمايی از فيلم، بابک حميديان

در اينجا ما قهرمان نداريم. ضدقهرمانان فيلم، سراسر درگير اشتباهات، ترسها و تعصبهای خود هستند. برخلاف آثار شعارزده سينمای دفاع مقدس، شرايط جنگی از اين آدمها، نه يک آرمانگرا، بلکه بيگانه هايی مسخ شده ساخته است. هرچند در اين ميان، نگاه انسان گرايانه فيلمساز، عاطفه را در شخصيتهای قصه باقی گذاشته است. چنان که در زمانی يگانه و استثنايی که دو سوی رزم، برای برداشتن آب جوی، خط سفيد آتش بس تشکيل می دهند، سرباز ايرانی عطری را به نيروی عراقی هديه می کند.

در اينجا ديگر سپاه ايران يکسره حق و خدايی و سپاه دشمن يکسره باطل و اهريمنی نيست. در دو سو آدمهای واقعی قرار دارند؛ با لطافتها، مهربانيها، آرزوها، خشونتها و پستی های هر آدم زنده ديگری. اين بار، برخلاف هميشه، ظلم از جبهه دشمن بر سر ايران سرازير نمی شود؛ که ستوان ايرانی، به ناحق، استوار بی پناه عراقی را نشانه می رود. اما اين ظلم ناخواسته، نه برآمده از خبث طينت افسر ايرانی، که برخواسته از جنگ و شرايط تحميلی آن است.

حميد فرخ نژاد
نمايی از فيلم، حميد فرخ نژاد

اما با وجود دوری داستان از قهرمان پروری، حماسه سازی و آرمان گرايی، و به رغم ترسها و بلاهتها و اشتباهات و حتی رذالتهای گهگاهی آدمها، فيلمساز، رنگ آميزی دل انگيزی از بخشش و عاطفه و مهر رسم کرده است.

محدوديتهای فيلم

قابل پيش بينی است که چنين فيلمی، که در تقابل با ديدگاه رسمی حکومت اسلامی ايران است، در زمان توليد و نمايش دچار محدوديتهايی شود. از همين رو برخلاف ساير آثار جنگی، از اين فيلم حمايت چندانی نمی شود و امکانات مرسوم و معمول ساخت آثار جنگی ايران ـ کار در شهرک سينمايی دفاع مقدس، استفاده از امکانات لجستيکی و نظامی گسترده ... ـ از آن دريغ می شود.

فيلمساز به دليل عدم پشتيبانی لازم برای يک فيلم جنگی به ناچار دست وپا بسته حرکت می کند. فضای بسته و نامناسب و غيرقابل گسترش سنگر ايرانی، امکان طراحی ميزانسن مناسب و حرکات گسترده دوربين را گرفته است. از همين رو اغلب، سه نظامی ايرانی در تصاوير بسته تصوير می شوند و به ناچار خواسته درونی تماشاگر برای مشاهده تصاويری بازتر ارضا نمی شود.

با اين همه شايد کارگردان می توانست به ضرورت اين محدوديت فضايی، طراحی خلاقانه تری داشته باشد و تنگنای جنگ و سنگری که سربازان در آن گرفتار شده اند را در چشم تماشاگر برجسته تر کند. هرچند به رغم محدوديت مکانی، معصومی موفق می شود جغرافيای درستی ارائه دهد و تماشاگر در جهت يابی مکانی قصه چندان سردرگم نمی شود.

پرداخت اجزا

به نظر می رسد فقر تحميل شده بر فيلم موجب نقصانهای مشهودی در جزييات فنی نيز شده است. فيلم برخلاف اغلب آثار موفق سينمای جنگی ايران، در بخش فنی ـ جلوه های ويژه، صدابرداری و صداگذاری، فيلمبرداری ... ـ حرف چندانی برای گفتن ندارد. از طرفی ظاهراً فقر دست وپاگير با همراهی محدوديت فضا، کاستی هايی را در طراحی صحنه نيز موجب شده است. طراحی هرچند حساب شده و هماهنگ با کل فضای فيلم است، اما گاه اغراق آميز و نمايشی جلوه می کند.

حسين محجوب
نمايی از فيلم، حسين محجوب

با اين همه، فقر و کمبود امکانات نمی تواند دليل موجهی برای برخی ايرادات محسوس فيلم باشد. موسيقی فيلم، غالباً نامناسب و غيرموجه استفاده شده و هماهنگی درستی با بافت ماجرا ندارد.

اما بازی ها به ويژه بازی حميد فرخ نژاد از نقاط قوت فيلم محسوب می شود. فرخ نژاد، با وجود فضای بسته و گاه نمايشی فيلم، بازی واقع گرايانه و روان و باورپذيری ارائه می دهد.

هوای تازه

به نظر می رسد عرصه ای که سالهاست هويت سينمايی جمهوری اسلامی محسوب می شود، ديگر تاب ماندن در ديدگاهها و تنگناهای رسمی و تکرار شده را ندارد و در اين قالب مفری می جويد. با اين حال، آيا برآمدن صداهای متفاوت در سينمای جنگ، خود باعث دگرگونی ساختاری و چه بسا جداشدن از اهداف تعريف شده اوليه آن نخواهد شد؟

شناسنامه فيلم

تهيه کننده، طراح صحنه و لباس و کارگردان: کاظم معصومی
نويسندگان: مسعود صباح، داريوش مختاری، کاظم معصومی
مدير فيلمبرداری: علی لقمانی
صدابردار و صداگذار: محمدرضا يوسفی
تدوين: سهراب ميرسپاسی
بازيگران: حسين محجوب، حميد فرخ نژاد، بابک حميديان

 
 
کلاکتصفحه ويژه فيلم
تازه های فيلم و سينمای ايران و جهان
 
 
جمال شورجهگفتگو با جمال شورجه
"سينمای دفاع مقدس، ضد تجاوز است و روحيه دفاع از هر تجاوزی را تبليغ می کند"
 
 
عزيزالله حميدنژادهنر فراتر از ايدئولوژی
گفتگو با عزيزالله حميدنژاد درباره سينمای جنگ ايران
 
 
دهمين جشنواره فيلم دفاع مقدسسينمای ايران
دهمين جشنواره فيلم دفاع مقدس آغاز شد
 
 
حاتمی کيا جشنواره فيلم دفاع مقدس
تلاش برای آشتی حاتمی کيا با سينمای جنگ
 
 
فجرسينمای ايران
يادداشتی بر چند اثر بيست و چهارمين جشنواره فيلم فجر
 
 
ترانه عليدوستیعيد نمی آيد
نقد فيلم "چهارشنبه سوری" ساخته اصغر فرهادی
 
 
مطالب مرتبط
ننه گيلانه و فرزندان او
12 اکتبر، 2005 | فرهنگ و هنر
نگاهی به سينمای کودک ايران
03 اکتبر، 2005 | فرهنگ و هنر
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران