BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 13:27 گرينويچ - چهارشنبه 20 سپتامبر 2006 - 29 شهریور 1385
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
تعطیلی سنت قصه گویی رادیو ایران
 

 
 
محمد رضا سرشار
محمد رضا سرشار به مدت ۲۴سال "قصه ظهر جمعه" را در راديو ايران اجرا می کرد
سنت قصه گويی برای کودکان در راديوهای ايران که شصت و شش سال پيش همزمان با آغاز به کار راديو در ايران به وسيله "فضل الله صبحی مهتدی" پايه گذاری شده بود، در حال فراموشی است.

حدود يک سال پيش "قصه ظهر جمعه" پر سابقه ترين برنامه قصه گويی راديو ايران تعطيل شد.

به تازگی نيز برنامه "قصه يک روز تعطيل" که نيم روز جمعه ها از راديو تهران پخش می شد و تا حدودی خلاء توقف قصه ظهر جمعه را پر کرده بود، ظاهرا به دستور مديران اين شبکه راديويی از جدول پخش برنامه حذف شده است.

به اين ترتيب سنت قصه گويی در راديو که تنها کمتر ازيک ماه از قدمت راديو ايران عمر داشت به آهستگی در حال برچيده شدن است.

در چهارمين روز ارديبهشت ۱۳۱۹ راديوی ايران گشايش يافت. تصميم راه اندازی راديو در ايران از سال ۱۳۱۶ گرفته شده بود و سه سالی بود که ساختمان آن در دست احداث بود. در اواخر سال ۱۳۱۸ دستگاه ها از طرف شرکت آلمانی " تلفونکن" به ايران رسيد و پس از نصب در روز چهارم ارديبهشت سال ۱۳۱۹ راديو ايران پخش برنامه های خود را آغاز کرد.

اولين برنامه راديو ايران، نطق نخست وزير وقت احمد متين دفتری بود. راديو ايران در ابتدا تنها چند ساعت در روز برنامه داشت که روی موج کوتاه پخش می شد و شامل اخبار، گفتار، موسيقی اروپايی و ايرانی بود.

تولد همزمان

 بسيار پيش آمده بود که "قصه ظهر جمعه" با صدای آژير قرمز که در مواقع حمله هوايی با قطع برنامه های عادی راديو مردم را به پناهگاه ها دعوت می کرد، نيمه کاره باقی می ماند
 

هنوز يک ماه از افتتاح راديو در ايران نگذشته بود که "قصه گويی" به برنامه های محدود آن اضافه شد. قصه های راديو در واقع سنت نقالی را که ريشه در فرهنگ ايرانی داشت از قهوه خانه، بازار و کوچه و خيابان، به درون خانه ها برد.

خانواده ها و کودکان ايرانی که تا آن زمان قصه را بيشتر از زبان افراد کهن سال می شنيدند اگر اين بخت را داشتند که در خانه راديو موج کوتاه داشته باشند اين فرصت را هم می يافتند که در جمعی محدود تر و با آرامش خاطر بيشتری گوش به راديو بچسبانند تا از ميان صدای پر خش راديو، قصه کهنسالان را با شکلی تازه از طريق راديو بشنوند.

اين برنامه به ابتکار و البته با صدای "فضل الله صبحی مهتدی" پخش می شد که در ميان مردم به نام آقای صبحی مشهور بود.

برنامه ای که صبحی مهتدی اجرا می کرد ۲۴ سال متوالی تا زمانی که بر اثر ابتلا به سرطان حنجره جان سپرد، ادامه داشت. اين برنامه بعد از آن به وسيله علی جواهرکلام، ايرج گلسرخی، حميد عاملی و مصطفی موسوی گرمارودی ادامه يافت اما مدت اجرای هر يک از آنها به بيش از پنج سال نرسيد.

با وقوع انقلاب اسلامی در ايران برنامه قصه ظهر جمعه پس از وقفه ای دو ساله، کودکان و حتی بزرگسالان ايرانی را که در بحبوحه جنگ تفريح و سرگرمی چندانی نداشتند به خود مشغول کرد.

گرچه با تغييرات در راديو تلويزيون ايران و کادر حرفه ای آن ديگر از صدا های آشنا در اين برنامه خبری نبود اما اجرای اين قصه را "محمد رضا سرشار" که يکی از جوانان انقلابی بود به عهده گرفت. آقای سرشار که به نام "رضا رهگذر" داستان می نوشت و قصه می گفت کم کم به صدايی آشنا برای ايرانيان بدل شد. صدايی که همچون صبحی ساعت ۲ نيمروز جمعه به مدت ۲۴سال با اجرای "قصه ظهر جمعه" از راديو ايران پخش شد.

آژير قرمز

حميد عاملی
حميد عاملی يکی از پرسابقه ترين گويندگان راديو ايران، يکی از آخرين قصه گويان اين راديو بود

متون و اجراهای محمد رضا سرشار که صدايی به مراتب پير تر از سن خود داشت در دهه شصت و اويل دهه هفتاد، مخاطبان زيادی يافت، به طوری که گفته می شود اين برنامه حتی در کشورهای فارسی زبانی مثل افغانستان نيز شنوندگانی پيدا کرده بود.

بسياری از ايرانيان اين برنامه را در شرايطی که کشور زير گلوله باران جنگ با عراق قرار داشت به خاطر می آورند. بسيار پيش آمده بود که "قصه ظهر جمعه" با صدای آژير قرمز که در مواقع حمله هوايی با قطع برنامه های عادی راديو مردم را به پناهگاه ها دعوت می کرد، نيمه کاره باقی می ماند.

به غير از سربازان ايرانی مستقر در جبهه های جنگ با عراق که قصه ظهر جمعه از جمله تفريحاتشان بود و گاه برای تقويت روحيه آنان قصه ها مضون حماسی به خود می گرفت، گفته می شود برخی دولتمردان ايرانی از جمله رئيس جمهور و رييس مجلس وقت و آخرين نخست وزير ايران نيز از علاقمندان قصه ظهر جمعه بودند.

با خداحافظی محمد رضا سرشار از اجرای اين برنامه در ساعت ۲ ظهر جمعه پانزدهم مهر ماه ۱۳۸۴، به حيات پرسابقه ترين برنامه راديو ايران پس از "اخبار سراسری" نيز خاتمه داده شد.

حميد عاملی يکی از پرسابقه ترين گويندگان راديو ايران که با تعطيلی برنامه قصه گويی اش در راديو تهران شايد يکی از آخرين قصه گويان اين راديو نيز باشد اخيرا به خبرگزاری مهر گفته که "من ۶۰ سال است قصه می گويم و معتقدم ادبيات داستانی، روايی و قصه انتقال دهنده تمدن بشری است. زمانی که خط نبود اگر روايان و قصه گويان نبودند و اين قصه ها را سينه به سينه نقل نمی کردند، شما کجا می توانستيد اين ادبيات را داشته باشيد؟ اما امروز با من قصه گو همانند کولی ها رفتار می کنند".

حذف قصه

 بچه های اين دوره با دکمه های کيبورد، گل می زنند. گل می خورند، آدم می کشند و... نمی دانم واقعاً حوصله نشستن پای قصه ديو و پری و خاله سوسکه را دارند يا نه؟ فکر می کنم دارند
 
حميد عاملی

حميد عاملی پس از انقلاب مدت کوتاهی قصه گوی برنامه قصه ظهر جمعه نيز بوده است اما خود می گويد "اوايل دهه ۶۰ از من خواستند قصه آدم های حقيقی که سمبل رشادت و دليری بودند را همراه قصه های ديو و پری بگويم و من نمی توانستم و نمی خواستم اسطوره های حقيقی را با اسطوره های انتزاعی مخلوط کنم، هر چيزی جای خودش را دارد، من هم ديگر ظهر جمعه قصه نگفتم".

آقای عاملی می گويد "در حالی که ادبيات شفاهی دنيا روی قصه گويی می چرخد، يونسکو سايت خاص قصه گويی درست می کند و از محافل ادبی جهان قصه جمع می کند، مدير محترم راديو تهران با چه باور اجتماعی می گويد قصه نباشد؟ ... من با نهايت شهامت می گويم حذف قصه از راديو خيانت است".

حميد عاملی که در راديو ايران برای بچه های دهه ۶۰ به نام بابا عاملی شناخته می شد چندی پيش به يکی از روزنامه های چاپ تهران گفته بود که "بچه های اين سال ها، با بچه های سی، چهل و پنجاه سال پيش حتماً فرق دارند. بچه های اين دوره با دکمه های کيبورد، گل می زنند. گل می خورند، آدم می کشند و... نمی دانم واقعاً حوصله نشستن پای قصه ديو و پری و خاله سوسکه را دارند يا نه؟ فکر می کنم دارند، اتفاقاً بچه های اين دوره درک بهتری از مسائل دارند."

اينک يک سالی است که راديو ايران ظهر جمعه ها قصه ای نمی گويد و با تعطيلی اين سنت در راديو تهران نيز به زودی قصه شنيدن از راديو به ديگر خاطرات چندين نسلی اضافه خواهد شد که از شصت و شش سال پيش تا امروز با اين رسانه زندگی کرده اند.

 
 
مطالب مرتبط
تورج فرازمند درگذشت
10 ژوئن، 2006 | فرهنگ و هنر
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران